Гісторыя Беларусі
кароткі нарыс (у 5-ці частках). Частка IV
Памер: 130с.
Мінск 1993
ІНСТІІГУТ ГІСТОРЫІ АКАДЭМІІ НАЗУК БЕЛАРУСІ УПРАУЛКБНЕ ВЫХАЗАУЧАй РАБОТЫ МІІІІСТЭРСГЗА АБАРОНЫ РЭСПУБЛІКІ БВЛАРУСЬ
ГІСТОРЫЯ БЕЛАРУСІ
Кароткі нарйо
( у 5ці чаотках )
Вучэбны дапаможнік длл вайокоўцаў
Узброоннх Сіл Рэаі^блікі Баларуоь
Частка ІУ
'Лнск 1993
Пад рэдакцыяЛ:
Члвнакарэонаадэнта Акадэміі навук Беларусі Хіі.Каопюка, Доктара гіоздрычнчх навук ХХМча.
У падрыхтоўцы кучэбнага даг.амокніка пріжалі ўдзел: налкоўнікі Нікулі.ч Я.І., Скомокі XI., Хамянкоў У.Х, Шошйя У.М.
ТЭМА І7.БЕЛАРУСЬ НАПЯРЭДАДНІ I У ЧАС КАСТРЫЧНІЦКАЙ РЭВАЛЮЦЫІ, Вучэбныя штанні: Лютаўокая рэвалюцыя не гчрашыла оваіх задач. Наабходнаоць новай рэвалюпыі. Параход улады да Саветаў. Марапряамотвы Савецкай улады. Нацыянальны рух. Уоебаларуокі з"взд,
На развіцца рэвалюцых на Бвларуоі ўшшвалі опецыфічная ўмовы, отвораныя порлай імдарыяліотычнай вайной. Боларуоь была падзелана лініяй фронту на Заходнюю і Уоходнгао чаоткі. Гаопадарчыя, кульдрнйя і іншыя оувязі паміж імі былі опннэны. Значная колькаоць насальніцхва з Заходняй Беларуоі эвакуіравалаоя ў Іаоію. У равдах Усходняй Баларуоі, якая отала прыфрантавой зокай, на бнло кгякіх умоў для развіцця народнай гаокадаркі. Працавал| толькі тня галіны прамыоловасці, якія выкоявылі заданні Фронту. Врыйшлі ў упадак оялянокія гаопадаркі: і.а хапала інвантару, глабаапрацоўчых прылад, конай. Мабілізацня на вайпу мільанаў працаздольяых мужчйн абумовіла няхэатку врацоўнай сілы. У прнфрантавой палаоа оальокаа наоельніцтва выконвала вялхкі аб"ам работ для Фронту. Уое адзяачаныя факіары адмоўна ўплывалі на жыцца'вы ўзровань насальніцтва.
Вайна такоама падзяліла на дзве чаоткіі наоальніцтва Баларуоі. Звачная яго чаогка заоталаая на тэрнторыі, яі;ая бчла акупавана гарманокай арміяй. 2выш аднаго мільона сялян, рабо■аіх, інтэліганцыі былі эвакуіраваны ў цэнтральяыя губарні Раоіі. 1 з ліку мабілізаваных многія тыоячы мужчын былі накіраваны на І.аўднавы фронт і тйм оамым аказаліоя надоўга адарванымі ад подяах мяоців.
Сярод насвльніптва, якса эаоталося ў уоходвіх раанах Бвларуоі, рэвалюцнйную работў вялі бальшавікі, сацыяліотарэвалюцыянвры, маншавікі з ліку оалдатаў і'афіцэраў Заходняга фронту» Рэзалюцыйнадэмакратечаыя арганізацыі, якія існапалі на Баларуоі да паршай оусватнай вайны, раоцаліоя, Мноаія з іх чланаў заоталіоя на акупаванай тэрыторні (браты Івая і Антоя Лудкавічы. В.У.Лаотоўскі і іяшыя), былі мабілізаваны ў армію (К.М.Міцкавіч, І.Д.Луцэвіч, А.В.Баліцкі, А.Р.Чарвякоў), аказаліоя бежанцамх ў розных губарніях Раоіі (О.Л.Днла), у охбірокай осылцы знаходзіўоя Я.Лёоік, на катарза—А.Гарун. Нвлі ў пранавалі на /рале і Кубанх (браты Д.М. і КЛ.Басалыгі), ЦатраГрадЗЭ
2
(Д.Ф.Ейлуновіч і Б.І.ЭпімахШшкла), Маоква— (А.Бурбіо і Ф.Турук), Яраолаўлі—(У»М.Ігнатоўокі).Уладз+ваотока—М.С.Мандрыкаў» У Раоіі і на Украінв работалі многія другіл іняэлігацты з Беларуоі. Гэтая акалічнаоць яв магла нв ўплываць яа развіццв рэвалюцыйнага працэсу Бзларуоі. Народныя каоы чакалі ад Лютаўокай рэвалюцыі закавчэння ваЗны, вызвалвння заходняй чаогкі Беларуоі ад гаопадарання аямепкіх акуііанмў, адраджэння разбураяай эканомікі« Чао ідоў, дэмакратычны мір, якога патэабараў аарод, на найтупіў ■Чтарыялістйчная вайна, у якой былі заціка. ланк буржуазхя і памешчнкі, пррчягвалася. Рзвалюцыя не рухалася наяерад, пвколькі два блокі, якія кіравалі Рааіяй,— "блок эовраў з манжвікамі х блок гэтага блока э кадэтамі"—нв давяралі ні адзін адяаму,, яі оваім лідарам ва ўрадзв, а ўое бады одіоваць оталі на бальшзвіхоў, якіх лхчылі вінаватымі ў отварчўшайоя аботаноўцы”^» Згоднікі паказвалі яоўяую няздольнаоць да канотрукцыйнай работы.
Такое становішча на магло і'рацягвацца доўга. Балітычныя крнзісые якія ўзнікалі адзін за другім, уое больа ліхаманілі Чаоовы ўрад. Выхад з такога отану буржуазяая ўладз бачала ў контррэвалюішйнай змовз супзаць рэопублікі, оунраць Савотаў, прнход яа змону дэілакратыі "днктатурй іпаблі"„ Натхяіцелям змовы была аартыя кадэтаў— палітнчнй ттаб буркуазннй контррэзалюіші. Актыўную роль іграў іакоама ганералітат. Ііа ініцыятыва генаралаў пад выгледам грпмадокіх арванізаный былі отвораяы добраахвотныя ваенныя фарміраванні: Вааннал лігас Саюз афіпэраў арміі і флоту„ Казачы ооюз, Саюз гаоргіеўскіх кавалараў, Саюз інвалідаў і хнпй Лхнію на змпву сувраць рэвалюпыі йадтрнмлівалі такія рэакцыйныя ўотановы, як Санат і Лнод, Дзяржаўнч Салет і 4я Дзяэкаўяая думае а такоама Чаоовч Ўрад.
Дзэянні рэакоді ваклікалі каноалідашіэ сіл у лагчра рэналжіыі. У оаввтах рабочых і сялдэцкіх дэяутаімў пао^пова ўмопоЎБаліая пазіцыі бальоіавікоў. Паоля маійкіх ^опэвчбаргЎ у Мінокім Оазаце бкла отворана бальвавіцкая фракцыя. дазнлі’ічляся баяьпавіцкая фракпыя Ў Гсмельскім Саввца, якая складалаоя з 30 дэпутата;. Арганхзавалаоя фракцыя РОДРЬб у Бгцвбокім Сазецв. ііа йрааацозах дэпутзгаўбальшагікоў Саватй прыялл} Mjar дзвйонйх паотаноў. У Міноку, налряклад, у чэрзеяі Сават зацвардзіў л'ттзпопу супраць летяяга наохупланая на фрошіе. І’омальокх Саает і.аотаяавіў сфар
3
міраваць рабочыя дружанн і атрады Чырвонай гвардыі. Ва ўоіх гарадах Саввтй паотааавілі ўотлнавіць ваоьмігадзіннн рабочы дзень.
Га.гоўнакамандуючы Заходнім фронтлм А.І.Дзянікін лічнў уплыў бальшавіцкай агітацйі адзхнай арйчанай непадпарадкавання оалдат баявам завадам. fill оведчнў аб актнўным рооцв ў оалдат рэвалюцыйнай сзядомаеці.
За' раотрэлам ліненьокай дэманзтрацні ў Натраградзв сілы контррэвалюцыі актыўна йавялі настушіенде оупроць рэвалюцні, янн імкнуліоя разграміць Саввтм рабочнх і салдацкхх дэяутатаў, фабрычназаводокія, салдацкія і ояляяокія канігэтн, балыпавіцкую партйю. ‘!ад дзайнаоцю Саввтаў сялянсяіх дэпутагаў бнў уотаноўланы кантюль павятовнх органаў Чаоовага ўрада. Уоялякія выступлвняі оялян оуяраць памецчыкаў душыліоя вавннай оілай.
У выніку рэпрэоіўных мар Чссовага ўрада шэраг балынавіцкіх арганізацнй пврайші на поўлагальнаа отановішча, дзейпаопь Мінскага і доугхх Саветаў рабочнх і салдацкіх дэпутатаў, Внкаакама Canalay оялянокіх дэпутатаў Мінскай і Вілвнокай губарняў отала mshie акгыўнай.
Тйм на маніп рэвалдаійння оілн аа былі разгромлены, яна адотупілі і пачалі ііорагруЛроўку для новага ваотупу. На выбарах ў грзмадокія думн, якія адбзліоя ў другой ьапове ліненя ў гарадах Беларуоі, моцнаа ьапакэ.чне пацярпела галоўная буркуазная партыя кадэтаў. У Віцабску за яа галаоавала каля 6%, У Міноку—3, Гомолі__поўьрэцэнта впбарйічыдпў. Некалькі ўмацавалі овае пазіцыі бальшавікі. За іх onto галаоазалі; у Вхцабску—звыш 16%, Гзмалі—5, Ліноку—5%. Выбарц паказалі, uro зоары, ыендавікі, бундаўцы малі найболыны ўплыў у маоах.
Уздпму рэвалюшйнах оіл оадэайптчала газата "Звезда"—орган Міцскага камітэга РСДРЕб, цоріш аумар якой быў вцдадзан 27 ліі: ня 1917 р.
Яг бачна, уотонавгйь ваанаул дчктатузу Ў кхзхне, якая акаг залг эя даоля Лютя$о мй зэвалюші самай снабоднай ў сваца, бало но ігпоота. &ш:а ілдо.звпдзіла, лто раотозл Лінепьокай дэманcrpauut но йрчвеў ■чтррэвагпшю дз той моты, дч якой чна імкад :зя. Хонтрозпа.гмяя бяьч няму'.iHr! спанішіа на г.аўдароге.
Адаак яна м аднючілаая ад рэалізчгні оваіх , лаааў.
■ кашіч у.яіўая кзэііляўім г.ад.іяп .то'ітрпэяа.іспяЧпн чяцвх. У
05ЙЯЗІ 3 гэтым upᵤ Оаветах былі офарміравана ваеннарэвалюодйныя камхтэты, на прадпрнзмотвах. баявйя дружыны, чыовонагаардзейОКІЯ атрадн. Рэвэлюйййшя оілы ізалявалі С?аўку Вярхоўнага Камандавання ад оталіцц, Заходняга і Ьаўднева^аходняга франтоўуотанавілх кантроль аад чыгуначнымх вузламі, отратэгхчнымі дааогамі, узялі пад ахову ваенішя оклады, ароаналы, збройныя майотэоНІ«
Ьнлі прйня™ мзры па ўмацаванню абарона Аршанокага чыгуначнага вузла, які мзў стратэгічнае значзннз на аляху з Магілзва на Лзтраград. з гзгай мэтай Савзт рабочых і оалдацкіх дэдутатаў ршы отварыў атрад Чцрвонай гвардні колькаоцю больш эа 100 ча~ лавзк . У Оршу накіраваны артылврыйокі дывіэіен з Гомеля.
. Ініцнятарамі актйўнай барацьбы з карнілаўшчынай былі бальшавхкг. Дзякуючы іх намагаяяям многія Оаваты рабочых і оалдацкіх дэпутатаў дзейнічалі як оргаяа ўлада на меовдх. Яаы абапхраЛіоя на ўлаоныя ўзброеныя оілы, на дзейоную падтрымку рабочых, оалдат, оялянокай баднаты. У ваяіку рашучых дзвянняў рэвалюцыйньіх охл змова гзнврала Карнілава была ліквідавана.
У гэтн найбольш воотры зтап барацьбы значна панізіўоя ўплыў згодніцкіх йаргый. Калі нрацоўныя, якія давяралі эозрам і маншавікам, убачылі што наоля паражэяяя каряілаўцаў яны адмовіліся офарміраваць урад бзз кадэтаў, імкнуліоя выратаваць буржуазны Чааовы ўрад з яго антынароднай палііыкай, то маоы пачалі адаходзхць ад гэтых партйй. У дробнабуржуазных партыях пачаўоя працэо разлажэння. Адзін з лідэрзў правых мвншавікоў у Яіпабокім Саввцв овадчыу, .info ў парыяд карнілаўшвдны "менчавікі і эсары аоынуліоя ка павадку ў бальшавікоў" .
Часовы ўрад не змог адяавіць тоз отановішча, што іонавала да карнілаўокага мяцявд. Уолед за Нетрэградам і Масквой быў бальшавхзавааы Лінокі Оаввт рабочых і салдацкіх дэг^тптаў. У Гомельскім і Рзчыцкім Савзтах болыпаоць окладалі бальаавікі і лавыя эовpu. У Лцебскім Савеца рабочых і оалдацкіх дэпутатаў 24 ввраоня бйла отворана бальшавіцкая фракцыя. Узрос удлыў балынавікоў
1£^2^Х ^яовіжа» Яолацка, Слуцка і другіх гаоадоў.
L?^™' В⁰С?Ш¹К ІЭ¹⁷‘ ⁷ °⁹ЯТ: ^™ ^абсхого Совата
С6НТ.
краоная бшіь. Влтебск. 1923. С.60.
б
Сярод Саввтаў Баларуоі пашырыўоя рух за окліканнв другога Уовраоійокага з"езда Сазетаў рабочых і салдацкіх дэпутатаў і отварэнна Савацкага Ўрада.
Дэоля разгрому карнілаўокага мяцяжа актыўяаоць рэвалюцыйшх выотунленняў мао значна ўзраола, што праявілася ў нараотанні рабочага і антывааннага руху ў арміі, «шрокіх мэтанакіраваных оялянскіх выотунланняў. У мяогіх паватах оргаяй сялянокага оамакіраваяня вынооілі ііаотаяовы аб зняцці з пасад аооб мяоцовнх улад, сяляна радуча змагаліоя оупроць вйбараў валасных і павятовнх замотваў, якія павінны былі, аа думку ўрада замяніць Саваты. Сярод оялянотва ўзмацніўоя антыкадэцкі нэо"рой. У адказ кадэтн замяаілі тактыку аадману і заігрывання тактыкай разгрому оялянокага руху. У пачатку каатрычніка кадэцкая "Рвчь" пісала: "Дело аа в том, чтобы проводнть оойчао какавнябудь"лрограммы", а в том. чтобй ароавота народныа маосы а разгромнгь Соватн".