Губернскі Гродна
Аповяды з гісторыі горада (канец XVIII ст. - пачатак XX ст.)
Вячаслаў Швед
Выдавец: Баранавіцкая ўзбуйненная друкарня
Памер: 167с.
Баранавічы 2003
Гродзенцы прыцягваліся да прымусовых работ. Загадам губсрнатара фон Гелда ад 16.01.1916 г. на іх узклалі ахову тэлеграфнай і тэлефоннай сувязі. Яны павінны былі патруліраваць уздоўж лініі і нс даваць магчымасці пашкодзіць яе. Распараджэннсм каменданта крэпасці Рудольфа ад 2.10.1916 г. гродзенцы павінны былі выконваць працоўную павіннасць на крапасных і гарадскіх працах. Хапала таксама розных грашовых аплат. Так, напрыклад, за пераход або псраезд праз Нёманскі мост у Гродне патрабавалі набыць карту маставой аплаты на месяц (для бедных кошт складаў 3 маркі).
У такіх цяжкіх умовах нямецкай акупацыі гродзенцы не толькі існавалі, але і змагаліся за сваё вызваленне, у тым ліку нацыянальнае. “Той час, калі ішла сусветная вайна, справядліва піша В. Карнялюк, на беларускіх зсмлях быў часам наспявання нацыянальнага ўздыму, рэвалюцыйнага бражэння”.
Аб цікавых старонках існавання ўрада БНР у Гродне, дзейнасці бальшавікоў і Савецкай улады, беларускага, польскага і яўрэйскага мясцовых камітэтаў і іншым будзе напісана ў наступнай (чацвёртай) кнізе з серыі “Мой горад”.
163
ШТО МОЖНА ПАЧЫТАЦЬ
Літаратура агулыіага характару
1. Гостев Л.П., Швед В.В. Кронон. Летопнсь города на Немане (1116 1990). Гродно: б.в., 1993, 320 с.
2. Гродно (нсторнческнй очерк) / Под рсд. З.Ю. Копысского н Б.М. Фнха. Мн.: Беларусь, 1964. 262 с.
3. Гродно: Энцнклопеднческнй справочннк. Мн.: Бел.Сэ, 1989. 438 с.
4. Клейн Б.С. Найдено в архнве. Мн.: Беларусь, 1968. 192 с.
5. Швед В.В., Сельверстова С.Е., Леута П.Н. Наш край. Гродненіцнна в конце XVIII первой половнне XIX вв, Гродно: б.в., 1990. 42 с.
6. Швед В.В. По следам гродненской старнны. Гродно: б.в., 1993, 78 с.
7. Швед В.В. Падзеі і постаці гродзенскай даўніны. Гродна: б.в., 1995. 175 с.
8. Швед В.В. Паміж Польшчай і Расіяй: грамадскапалітычнае жыццё на землях Беларусі (17721863 гт.). Гродна: ГрДУ, 2001. 416 с.
9. Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. Т. 16. Мн.: БелЭн, 19932002.
Губернскі горад на правым беразе Нёмана
Адміністрацыйнатэрытарыяльны падзел Беларусі / Рэд.склад. М.І. Камінскі.Мн.: БелСЭ, 1985.100с.
Анішчанка Я. Пачаткі татальнай русіфікацыі // Спадчына, 1998. № 5.С. 1730.
Вішнеўскі А.Ф. Гісторыя дзяржавы і права Беларусі, Мн., 2000.
Ерошкнн Н.П. Нсторня государственных учрежденнй дореволюцнонной Росснн, М.: Высш. школа,1983.352с.
Ерошкпн Н.П. Крепостннческое самодержавне н его ннстнтуты (первая половнна XIX века ).М.: Мысль, 1981.252с.
Сснаторова С.В. Ннвентарь дома бывшего Гродненского внцегубернатора К. Макснмовнча // Краязнаўчыя запіскі. Вып.4. Гродна: Гродзен. абл. аддзел БФК, 1997.С.141146.
Швед В.В. Расійская палітыка ў галіне адміністрацыйнага ўладкавання далучаных тэрыторый Беларусі пасля падзелаў Рэчы Паспалітай // Беларусіка = Albaruthenica. Мн.: Нацыянальны навуковаасветны цэнтр імя Ф. Скарыны.1997.Т.6.С.295ЗОО.
Капялюшы ад Бурды, тытунь ад Шарашэўскага
Бейлькнн Х.Ю. Сельскохозяйственный рынок Белорусснн. 1861 1914 гг. Мн.: Наука п техннка, 1989. 288 с.
Болбас М.Ф. Развнтне промышленностн в Белорусснн (17951861 гг.). Мн.: Наука н техннка, 1966. 268 с.
Болбас М.Ф. Промышленность в Белорусснн. 18601900. Мн.: Наука н техннка, 1978.
Прамысловыя прадпрыемствы дарэвалюцыйнай Беларусі. / Аўтарскл. М.Ф. Болбас. Мн.: БелСэ, 1988. 324 с.
Романовскнй Н.Т. Развнтне мануфактурной промышленностн в Белорусснн (вторая половнна XVIII первая половнна XIX в ). Мн.: б.н., 1966. 428 с.
164
Соніч Л. Як Беларусь стала краінай вялікага транзіту // Беларуская мінуўшчына. 1996.№5.С.4047.
Швед В.В. Торговля в Беларусн в пернод крнзнса феодалнзма (18301850е годы). Гродно: ПКФ “Орбпкс”, 1995. 195.
“Волыіыя муляры ”
Гардзееў Ю. 3 гісторыі гарадзенскіх масонаў // Гістарычны альманах. Т.5. Гародня.2001,С.78104.
Серков А.Н. Масонскне ложн на террнторнн Белорусснн н двнженне декабрнстов // Декабрнстскне чтення : Тезнсы респ. межвуз. науч. конф. / Под ред. Б.С. Клейна. Д.В.Карсва. В.В.Шведа. Гродно: ГрДУ, 1990.C.7175.
Швед В.В. Гродзенскія масонскія ложы (канец ХІІІпач. XIX ст.) // Гарадзенскія запісы: Старонкі гісторыі і культуры. Гародня: ГрДУ, 1997.Вып.З.С.6477.
Швед В.В. Навагрудскія масоны // Наваградскія чытанні, Наваградак, 1993.Ч.З.С.5О53.
Швед В.В., Ігнатовіч Ф.1. Урачы і аптэкары члены гродзенскіх масонскіх лож (канец XVIII пачатак XIX ст.) // Нсторня н современные проблемы лекарственного обеспечення населення. Гродно: б.н., 2000. С.3741.
У “навалыііцу 1812 года ”
Давыдов Д. Военные запнскн. М.: Военнздат, 1982. 359 с.
Давыдов Д.В. Дневннк партнзанскнх действпй 1812 года. Дурова Н. А. Запнскн кавалернстдевнцы. Л.: Леннздат, 1985. 511 с.
Тарасаў К. Памяць пра легенды. Мн.: Полымя, 1994. 269 с.
Тронцкнй Н.А. 1812. Велнкнй год Росснн. М.: Мысль, 1988. 348 с.
Чарапіна В.М. Са скарбніц кніжных паліц: Нарысы пра аўтографы даследчыкаў гісторыі Беларусі ў канцы XIX пачатку XX стагоддзяў. Мн.: Бел. НДЦДААС, 1994. 174с.
Черспнца В.Н. Гродненскнй Православный некрополь (с древнейшнх времён до начала XX века). Гродно: ГрГУ, 2001. 230 с.
Гродзенскія старонкі гісторыі дзекабрыспіаў
Букчнн С. К мечам рванулнсь нашн рукн... Мн.: Маст. літ., 1978. 288 с.
Декабрнсты. Бнографнческнй справочннк / Под ред. М.В. Нечкнной. М.: Наука, 1988. 447 с.
Черепнца В.Н. Нстокн (Очеркн нз нсторнн русскобелорусскопольскнх революцнонных н культурных связей XIX XX веков). Гродно: б. н., 1991. 110 с.
Швед В.В. Беларускія старонкі гісторыі дзекабрыстаў. Мн.: Бел. НДЦДААС, 1998. 130 c.
Гродзенскае аддзяленне Біблейскага таварыства
Дмнтрнев С.С. Православная нерковь н государство в предрсформснной Росснн. //Нсторня СССР. 1966. №4. С.2054.
Канфесіі на Беларусі (канец XVIII XX ст.). Мн.: ВП “Экаперспектыва, 1998. 340 с.
165
“Гродненскйе губернскйе ведомостй ”
Улаіцлк Н.Н. Млнскле губернскне ведомостн как лсторлческлй нсточннк // Проблемы нсточнлковеденля. T.VII. М., 1959. C.112149.
Слава пераможаным!
Восстанле в Лнтве л Белорусснн. 18631864 гг. М„ 1965.
Восстанле 1863 г. л русскопольскле революцлонные связл 60х годов. М., 1960. 637 с.
Ігнатоўскі У. 1863 год на Беларусі. Нарыс падзей. Менск: Бел. АН, 1930. 275 с.
Русскопольскне революцлонные связн 60х годов н восстанле 1863 г. М.: АН СССР, 1962. 564 с.
Філатава А. 3 хронікі баявых сутычак паўстанцаў // Беларускі гістарычны часопіс. 1993. № 3. 5960.
Черсплца В.Н. Преодоленле временл (лсторлческле очеркл н млннатюры). Мн.: Бел.НЙЙДАД, 1996. 236 с.
Гродзенскія пагарэльцы 1885 года і Эліза Ажэшка
Карпюк А. ‘Торад мой бяссонніца мая!..” //Літаратура і мастацтва 1985 9 жніўня.
Jankowski Е. Eliza Orzeszkowa. W.: PIW.1966. 667 s.
Orzeszkowa E. Listy zebrane. T. 1 Wroclaw, 1954.
Orzeszkowa E. Pisma. Drobiazgi. T. 1 W.,1952.
PauszerKlonowska G. Pani Eliza W.,1981.
W swiecie Elizy Orzeszkowej. Krakow: Wwo naukowe WSP, 1990. 319 s.
Гродзенскія гісторыкі: настаўнік i вучань
Бломбергава М.М. Лёс Ю. Ядкоўскага падчас Першай сусветнай вайны ў святле лістоў да Вандаліна Шукевіча (19131915 гт.)// Гарадзенскія запісы. Старонкі гісторыі і культуры. Вып. 2. Гародня: ГрДУ, 1996. С. 129139.
йсторлкл Гродненйінны (Матерлал в помоіць лектору) / Сост. А.Н. Нечухрнн. Гродно: б.л., 1989. 26 с.
Краязнаўчыя запіскі. Зборнік артыкулаў памяці Юзафа Ядкоўскага. Гродна: б.л., 1990.48 с.
Палхоўская С. Калекцыя негатываў на шкле з фондаў ГДГАМ // Блржа лнфармацнн. 1999.№48.С. 4.
Sniezko A. Wydobyl z ziemi grod, o ktorym nikt nie wiedzial. Wspomnienie o Jozefie Jodkowskim. Bialystok: Bialostockie Two Naukowe, 2000. 156 s.
Хроніка рэвалюцыі 19051907 гг.
Мартюхова М. На переломе революцлл: обшественно полнтлческое двлженле в Белорусснл в связл с учрежденпем Государственной думы в Роселн (август 1905 люль 1906). Мн: Наука н техннка, 1986. 140 с.
Смалянчук А. Палякі Беларусі і Літвы ў рэвалюцыі 19051907 гг. Гародня: Ратуша, 2000. 204 с.
166
Черепнца В.Н. йстокн (Очеркн нз нсторнн русскобелорусскнх связей XIX начала XX веков). Гродно: б. н., 1991. 110 с.
Вандроўка ў горад пачатку XX стагоддзя
‘Тродненскне губернскне ведомостн” пачатку XX ст.
Каталог городской публнчной бнбліютекн. Гродно, 1907; тое ж 1909.
Сборннк обязатсльных пастановленнй. СПб., 1905.
Таварыспіва сельскай гаспадаркі
Журнал обпіего собрання Гродненского обшества сельского хозяйства. Гродна, 1914.
Запнска Совета Гродненского обіцества сельского хозяйства // Труды местных комнтстов о нуждах сельскохозяйственной промышленностн. Т. XI. Гродненская губерння. СПб., 1903.
Ягнатовнч Ф.ІІ. Врач н обіцественный деятель В.З. Бнтнер // Старонкі гісторыі Свіслачскага краю. Гродна: б. н., 2001. С.179183.
Jurkowski R. Ziemianstwo polskie kresow PolnocnoWschodnich. 18641904. Wwa, 2001.
Waskiel M. Grodzienskie Towarzystwo Rolnicze // Bialostocczyzna. 1990. №4/20. S.1012.
“Гродна абараняць ynapma”
Гродна ў часы Першай сусветнай вайны. Лісты Ю. Ядкоўскага да В. Шукевіча. 19141915./ПадрыхтаваўдадрукуЛ. Смалянчук //МінулаеГродзеншчыны. Вып.4. Гродна: абласны ІПК. 1988. С.3138.
Нсторня Первой мнровой войны. 19141918. / Под ред. Н.П. Ростунова. Т.2. М.: Наука, 1975.
Карнялюк В. Пра колькасць прызваных у расійскае войска з Віленскай. Віцебскай, Гарадзенскай, Мінскай і Магілёўскай губерняў у часы Першай сусветнай вайны (19141917 гт.) // Гістарычны альманах. 2000. №1(3). С.177180.
Карнялюк В. Гістарычная дэмаграфія Першай сусветнай вайны: бежанства з заходніх губерняў Расійскай імперыі (19141917 гг.) // Віloruskie Zeszyty Historycznie. 1999. № 12.S.2244.
Карнялюк B. Гродзенскі эпізод Першай сусветнай вайны // Беларусіка= Albaruthenika. Кн.7. Мн., 1996. С.3438.
Карнялюк В. 3 гісторыі Першай сусветнай вайны на Гродзеншчыне (19141915) // Ваўкавышчына: з гісторыі краю і лёсу людзей. Ваўкавыск, 1997. С. 154157.
Коўкель І.І. У пажарышчы Псршай сусветнай вайны // Памяць: Гіст.дакум. хроніка горада Гродна. Мн.:БелЭн, 1999. С.209213.
Піваварчык С. Гродзенская крэпасць у XIV пачатку XX ст.: планы і рэаліі // Castrum, urbis et bellum: 36 навук. прац. Баранавічы: Баранав. узбуйн. друк., 2002. С. 301309.
КНІГІ ОНЛАЙН
