Яська і конік ягоны Грыўка
Юры Усціновіч
Выдавец: Логвінаў
Памер: 32с.
Мінск 2010
Ярысвятаецца вялікай перальеде найіых предкаў па пелі Трун&альдскім
Юры Усціновіч
казка
Мастак
Man Maney
Менск
Выдавец І.П. Логвінаў
2010
далёкія часы старажытныя
У горадзе слаўным у Полацку У сям’і Сурвілы-баярына Жыў маленькі адважны Яська.
I хоць росту ён быў невялічкага, А вясну сустракаў толькі шостую — Ён лічыў сябе воем дасведчаным. Шмат разоў праганяў Яська ворага — Злога пеўня Дзюбу Чарновіча Са сваёй сцяжынкі-дарожанькі.
У паходах выведных за мядком-саладком Неаднойчы Яська вытрымліваў Стрэл пякучых рой
Сілы грознай войска пчалінага.
А ўжо гэтай вясной
Ён праславіўся перамогаю небывалаю: Сваім вострым мячом Разбіў Яська ўшчэнт
Усё вялізнае войска снежнае. W
Жыццё ў Полацку йшло завядзёнкаю I збягала Дзвіной у мінулае.
Але раптам падаў зычны голас свой Вечавы галава - звон полацкі. .
Ен пачаў склікаць палачанаў усіх 1 Да сябе на сход, на нарадушку.
к I прыйшлі тады людзі вольныя Ж Да Сафіі сваёй да матухны. М Да іх выйшаў ваявода сам г Няміра свет Іванушка
I ўзяў слова да горада Полацка:
— Гой вы ўсе палачаны свабодныя, Гой ты люд паспаліты полацкі, Просьбу маю да вас вялікую Ад самога князя ад Вітаўта.
Ужо й павадзіліся дый вайной хадзіць
На зямельку нашу на родную
Тыя злыдні-крыжакі ілжывыя
I яе пустошыць да попелу.
Таму вырашыў Вітаўт княжа наш
Тых псоў-рыцараў усіх ушчэнт разбіць
I збірае цяпер войска моцнае, Войска моцнае, пераможнае.
А без слаўнага, а без Полацку He здабыць аніяк перамогі той.
Просіць Вітаўт князь да яго прыслаць Палачанаў адважных сілушку,
Далучыцца да войска літвінскага.
Ваявода Няміра спыніўся
I агледзеў увесь люд паспаліты, Ды спытаў палачанаў сувора:
- Што адкажам мы князю вялікаму Уладару літвінскаму Вітаўту?
Мовіў тут у адказ Сурвіла, Думку выказаў палачанаў усіх:
Ад тых сквапных крыжакаў псоў-рыцараў Няма спасу й тут, у зямлі Полацкай.
Паасобку разбіць мы не можам іх — Варта нам далучыцца да Вітаўта.
Узнялося тут веча ўсё ў Полацку I згодай сваёй узаемнаю Вайсковы паход адобрыла.
•kick
На вайну Сурвіла збіраецца Крыжакаў псоў-рыцараў біць, Зямельку сваю бараніць.
Развітаўся з Любашаю-таечкай, Сваёй жонушкай ненагляднаю, Прыабняў Яську маленькага, Малодшага свайго сынуленьку, На каня сядае на вернага, Зброяносцаў сваіх прыспешвае. Падбягае тут Яська да татачкі
Ды яго пытае пакрыўджана: — Ты мой родны тата-татуленька, Ты ж казаў мне, што я дарослы ўжо, А дарослыя палачаны ўсе На вайну з крыжакамі збіраюцца.
Разгубіўся спачатку Сурвіла, Але потым адказ даў рашуча: - Ты ўзапраўду дарослы ўжо, Ясенька.
I таму са спакоем у душы Я галоўным цябе пакідаю.
Калі раптам, крый Божа, навала якая -Будзеш маці нашу Любашу
Ад усякіх нягод бараніць.
Яська выгляд зрабіў, што паслухаўся
Свайго бацьку Сурвілу-баярына, J А як усе ад яго адвярнуліся, A
Юркнуў хуценька ў воз —
I там сцішыўся.
Акрамя дзядулі Ладзяты Аніхто не заўважыў тых хітрыкаў, | Але той старэнькі ваяка J Сам у воз залез незаўважаным. J
w
ілМЛ^
'к'к'к
Ля Сафіі на плошчы збіраліся Ваяры-палачаны харобрыя I запісваліся прад Іванам, Прад ваяводам Няміраю.
Як прыехаў Сурвіла на попіс1, Запытаўся ў яго ваявода:
- Бачу я, паважаны Сурвіла, Ставіш ты на вайну з крыжакамі Дзесяць вояў збройных і вопытных.
А ці хопіць, шаноўны браце, У цябе на паход той далёкі Столькі ежы, каб ведаць не ведаў Твой атрад галоднага мору?
Адказаў Сурвіла паважна: — Усяго ў мяне ў дастатку.
Вось глядзі, паважаны Няміра, На вазах на маіх прыпасы На атрад удвая за мой большы.
Скінуў покрыва з возу баярын, Каб мог ваявода ўбачыць, Што ў ваярскім атрадзе Сурвілы
У ежы не будзе нястачы.
Кінуў позірк на воз ваявода, Паглядзеў - і адразу ж здзівіўся, Ды прамовіў з усмешкай галосна: — Вось дык прьшасы!
Чый малец гэта ёсць, чый гарэзнік?
Тут ужо і Сурвіла ўбачыў, Што на возе схаваліся разам Дзед Ладзята і Яська-сынуля: - Гэта Яська, мой малодшанькі. На вайну ўсё рвецца з крыжакамі.
9
Але ўзяць я яго не магу.
На выпадак нападу варожага Ен патрэбны мне тут Бараніці сядзібу ў Полацку.
Падышоў тут Няміра да возу, Пажурыў ён Яську з усмешкаю, Пакланіўся ў пояс дзядулю, Да Ладзяты з павагай прамовіў: — Годзе, дзеду Ладзята, Выпраўляцца ў паходы.
За свой век ты, мацёры ваяка, Шмат разоў бараніў горад Полацак Ад варожай усялякай навалы.
На правах паважанага воя Заставайся ты тут для аховы.
Забірай свайго Яську-ўнука I хутчэй вяртайся дадому.
На дарозе стаяць Яська з дзедам
I ўглядаюцца ўслед таму войску, Што ў выправу пайшло на крыжакаў, Што пайшло ваяваць супраць злыдняў.
Пачухаў Ладзята за вухам, Уздыхнуў і прамовіў да Яські: -Ээх, вось бывала...
Мы яшчэ з Яраславічам свет Аляксандрам2
Тых заморскіх задзіраў бівалі...
Эх...
Узяў за плечы Ладзята ўнука Прыабняў яго і расчуліўся:
У вялікай сваёй у роспачы
He знайшоўся з адказам Яська.
Толькі здолеў самотна-пакрыўджана k Уздыхнуць у адказ Ладзяту: д
- Ты крыху пачакай, непаседушка. За свой век ты яшчэ наваюешся.
А вось мне ўжо, відаць, не дацерпіцца На вайне размяць косткі старэнькія. Вось, трымай майго коніка вернага. Хай табе ён паслужыць службачку. Грыўкай клічуць яго, майго коніка.
•к-к-к
Яська ўзяў драўлянага коніка, 3 ім паплёўся ціхенька-марудненька.
Дома ў крыўду сваю ахінуўся
I самотны сядзеў, назіраючы, Як плывуць па Дзвіне, сплываюць Содні сумныя і нялюбыя.
He зважаў ён на Дзюбу Чарновіча,
He хацелася Яську мядку-саладку.
Як забралася поўня на зорнае неба, Грыўка, конік драўляны, Падаў голас ціхенька
I звярнуўся да Яські з размоваю: Малады гаспадар, годзе ўжо сумаваць!
Як без справы ўсялякай Пасядзіш яшчэ дзень, Мы спазнімся на бойку з крыжакамі.
Усхапіўся тут Яська хуценька Ды на Грыўку ўтаропіўся здзіўлена.
I пытае яго насцярожана: — Ой ты кося, чароўны мой конік, Мне прымроіўся цуд?
Мо прыснілася ?
Hi вачам, ні вушам не дам веры я: Ты са мной размаўляеш, косеньку, Мовай роднай маёю матухнай?
Памаўчаў Грыўка-конік ветліва, А пасля працягнуў настойліва: — Я кажу, што прыспеў і нам час Ужо ў паход ваярскі збірацца.
- Ты не крыўдзі мяне, Свае кпіны пакінь! Як паспець на той бой з крыжакамі?
На гэтай вайне.
Як мяне ты паслухаеш, Як даверышся мне, У свой час апынешся
— Анічога няма тут дзіўнага. Мовай вашай здаўна ўжо валодаю. Навучыўся на ёй размаўляць, Калі вашаму князю, Брачыславічу свет Усяславу3, У далёкіх паходах прыслужваў.
1G
Са мною прыйдзі,
Акуніся ў вадзе Палаты.
Тры разы.
Акуні і мяне.
Тры разы.
1 mu.
. У прызначаны час, y месяцовую ноч B Прыйшоў Яська з коськам драўляным Да ўпадзення ракі Палаты ў Дзвіну.
Тры разы ён абмыўся ў водах, Тры разы абмыў свайго Грыўку. 1
I як выйшаў ён толькі на бераг, Так увобміг стаў волатам дужым. Ну а Грыўка, драўляны той конік, Прыняў выгляд каня срэбнай масці.
Узяў тут Яська свой мечык драўляны, Паглядзеў на яго засмучана
I прамовіў да Грыўкі разгублена: - Але вось незадача, Чым ваяваць?
- To бяда - не бяда.
I я ведаю выйсце.
Ты сядай як хутчэй На мяне, гаспадар!
Скочыў раз верны конь —
I адразу ж даскочыў Да Барыса да каменю4.
Ударыў Грыўка камень той Капытом сваім моцна -
I адкрыў уваход У таемныя сховы.
Злата, срэбра там шмат, Шмат каштоўных каменняў. А ўсяго даражэй - баявыя даспехі. Яська іх апрануў, выбраў зброю сабе, А як сеў у сядло, то прамовіў адразу: - Мой ты конь баявы, Мой ты Грыўка,
Верны мой дружа, Ты скачы найхутчэй і мяне данясі Да палку ваяроў-палачанаў, Што пайшлі бараніці радзіму, Што пайшлі ваяваць тых крыжакаў.
Як ўзняўся той конь срэбнагрывы -I праз ноч пад небам пад зорным Паімчаўся ўровень з вятрамі
На вялікую сечу, на бойку.
А ўжо ранкам,
На самым світанні, Ен спыніўся на полі Грунвальдскім.
Стаў, стаіць,
Капытом б’е зямельку, Сваім словам Яську пытае: - Укажы, гаспадар малады, Куды стаць нам, Дзе нам бой з крыжакамі прыняці? Бо ўжо войскі стаяць шыхтаваныя
I гатовыя біцца з ворагам. Кінуў позірк свой Яська на поле, Разглядзеўся ён на бакі —
I ўразіўся сілай вялікаю, Што сабралася тут для вайны. Вось стаяць крыжакі пыхлівыя, Сваёй моцаю выхваляюцца, А насупраць паўсталі грозныя Палкі войска ўсяго літвінскага.
***
I сказаў Яська косю свайму баявому — Ты мой Грыўка, Сябра мой верны,
Там з’яўляйся, дзе будзе патрэбная
* Сіла-моц мая валатоўская. J
А наперадзе іх татары — Л Воі стэпаў далёкіх імклівыя. V Побач з войскам літвінаў — Палякі разгарнулі харугвы шматлікія
Тут ужо рушыла войска татарскае I лавінай шырокай панеслася £ На крыжакаў жалезыя шэрагі.
3 таго часу, з гэтага моманту 1 He меў волат той Яська адважны
/ Перапынку ў бойцы ніякага.
У месцах сечы найлютай самай Ен адважна змагаўся з крыжакамі.
Разіў ворага Яська вошчапам5, Мячом вострым біў нешкадуючы.
А калі той меч прытупіўся ўжо, У рукі ўзяў ён сякеру вялікую
I збіраў ёй славу ваярскую.
Бітва йшла аж да самага вечара, Аж пакуль не скацілася сонейка Да зямелькі да самай да матухны.
I тады пабеглі крыжакі ўсе, He стрываўшы літвінскага націску.
Яська коніка Грыўку свайго прыпыніў I навокал стамлёна разгледзеўся.
Перамогі здабытай цану Усю да кропелькі спасцігаючы.
Ой нялёгкая перамога Дасталася войску літвінскаму. Нашай сілушкі шмат палегла тут, А найболей — вояў адважных 3 гарадоў старажытных крывіцкіх: Са Смаленску, Мсціслава ды Воршы.
Узгадаў тут Яська Сурвілу, Свайго мілага тату-татулечку. Наказаў свайму коніку Грыўку Прыскакаць да палку палачанаў,
23
Каб даведацца, каб упэўніцца, Што Сурвіла ацалеў у вайне.
А як убачыў здалёк свайго бацюхну, Свайго тату Сурвілу-баярына, Усміхнуўся і ўзрадаваўся, I ў Полацк назад падаўся.
А ўжо ў Полацку, У ноч апоўначы Яська ў водах рачных абмыўся. I стаў волат маленькім хлопчыкам.
***
У Полацку Яська ізноў пражывае, Усё свайго тату Сурвілу чакае, Як ён прыйдзе з паходу грунвальдскага, Як раскажа пра бітву з крыжакамі. Вось, нарэшце, ударыў звон полацкі
I абвесціў падзею вяртання Ваяроў палачанаў з паходу.
I сабраўся ўвесь Полацак усцешаны Прывітаці мужных герояў
I аддаць ім належна павагу.
24
А ўжо потым, кожнага вечара, Слухаў татавы Яська расповеды Пра ўчынкі ваярскай мужнасці I пра цуды на полі Грунвальдскім: - Той князь Вітаўт найбольш прызнаваў Мужнасць нашу, адвагу крывіцкую.
КНІГІ ОНЛАЙН
