Прыкладнае планаванне вучэбнага матэрыялу па гісторыі БССР у курсе гісторыі СССР для VII-X класаў
Памер: 21с.
Мінск 1973
РЭСПУБЛІКАНСКІ МЕТАДЫЧНЫ КАБІНЕТ МІНІСТЭРСТВА АСВЕТЫ БСФ
ПРЫКЛАДНАЕ ПЛАНАВАННЕ ВУЧЭБНАГА МАТЭРЫЯЛУ ПА ГІСТОРЫІ БССР У КУРСЕ ГІСТОРЫІ СССР ДЛЯ УПХ КЛАСАЎ
Метадычныя парады
МІНСК 1973
Тлумачальная запіска
Згодна з праграмай па гісторыі для васьмігадовай 1 сярэдняй школы на 1972/73 навучальны год, гісторыя Беларусі вывучаецца на аснове агулвнага курса гісторыі СССР у сувязі з вывучэннем яго асобных тэм. Матэрыял па гісторыі БССР даецца У храналагічнай паслядоўнасці ў адпаведных тэмах па гісторыі СССР. Гэта аавачаа, што пытанні гісторыі БССР spade вывучаць пасля таго, як вучні пазнаёмянца з аналагічнымі тэмамі па гісторыі СССР. Напрыклад, факты з жыцця старажытнейшых людзей на тэрчіорыі Беларусі разглядаюцца на ўроку Гістормі СССР пасля вывучэння тэмы "Старажытнейшыя жыхары нашай краіны". Асобны Урок гісторыі БССР "Усходнеолавянскія плямёны на тэрыторыі Беларусі" праводзіцца пасля ўрока гістоput СССР "Усходнія славяне ў сіаражытнасці".
Глыбіня і трываласць ведаў вучняў па гісторыі БССР эалеаць ад правільна арганізаванага паўтарання вывучаемага матэрыялу. Таму на абагульняючых уроках па такіх тэмах гісторыі СССРг як "Старажытная Русь.Раннефеадальная дзяржава з цантрам у Кіеве", "Феадальная раздробленасць на тэрыторыі нашай краіны", "Пачатак разлажэння феадалізму. Развіццё капіталістычных адносін у Расіі" і іншых, неабходна ўключаць матэрыял з гісторыі БССР.
Паўтарэнне па асобных тэмах гісторыі Беларусі дазваляе абагуліць і с Істэматызаваць у свядомасці вучняў матэрыял за працяглы гістарычны перыяд, усвядоміць вывучаныя з’явы Ў Ьс асноўных сувязях і абумоўленасці. Тым самым аблягчаецца ства
3
2
рэнне ў вучняў цэлаонага ўяўлення пра вашейшя падзеі і з’явы гіоторыі рэспублікі.
Абагульняючае паўтарэнне служыць зайацаванню ведаў вучняў аб эаканамернасцях і некаторых асаблівасцях гістарычнага развіцця Беларусі, дапамагае настаўніку своечасова ўбачыць прабелы ў ввдах вучняў і выправіць іх.
Яно йожа ажыццяўляцца як адначасова з матэрыялам агульнага курса гісторыі СССР, іак і на спецыяльна адведзеным для гэтага ўроку. Мэіазгодна, напрыклад, у 7ым класе правес _ ці абагульняючы ўрок па тэме "Узнікненне і развіццё феадаль ных адносін на тэрыторыі Беларуоі ў ІХХУШ стст.". У ходзе гатага ўрока настаўнік атрымае магчымасць сіотэматызаваць веды вучняў пра асноўныя этапы развіцця феадальных адносін на тэрыторыі Беларусі, замацаваць эасвоеныя раней паняцці пра феадалізм.
У адпаведнасці з праграмай па гісторыі СССР, якая даволі поўна вызначае асноўныя тэмы па гісторыі Беларусі і выразна акрэсліваа Іх змеет, складэены Іая і 2ая графы прапануамага прыкладнага планавання вучэбнага матэрыялу гісторыі БССР у курсе гісторыі СССР.
У трэцяй графе названы творы класікаў марксізмуленінізму 1 партыйныя дакументы, у якіх дадзена ацэнка гістарычнага развіцця Беларусі.
Вядома, якое вялікае выхаваўчае і пазнавальнае значэнне мае выкарыстанна выказванняў класікаў марксізмуленінізму і палажэнняў партыйных дакументаў. Іх выкарыстанне дапамагае отаршакласнікам глыбей зраэумець агульны ход гістарычнага
развіцця грамадства, з класавых , партыйных пазіцый ацэньваць з’явы грамадскага жыцця.Напрыклад, зыходным момаятам пры вывучэнні развіцця оельскай гаопадаркі Баларуоі ў другой палавіне »ІХ стагоддзя з’яўляецца леніновае палажэнне аб тым, што беларускія губернІ адноояцца да "важнейшага раана аемляробчага капіталізм?у", у якім перавнжнае значэнне мела вытварчаоць арадуктаў жывйлагодоўлі, што атрымала тут малочнагасладарчы напрамак /Полн.собр.соч., т.З, стр.25б/. Для правільнвга выэначэння ўвроўню раввіцця капііалівму J сельокай гаснадарцы Беларусі велыгі важна выкарыстаць на ўроку ленінскае выказванне аб расяаўсюджванні капіталіотычнай і адраоотачнай сістэм у сельакай гаопадарцы Бвларусі канца XIX отагоддзя /Полн.ообр.соч., т.З, отр,185188/, а талсама опаоылкі У.і.Леніна на тзхнічны прагрэс у оальскай гаопадарцы Баларусі таго ж перыяду /Полн.ообр.ооч., т.І7, отр.?9/,
У многіх творах У.і.Ленін даў такоама харакіарыотыку сацыяльнага, палітычнага і культурнага раэвіцця Бвларуоі ў дарэвалюцыйны і паслярэвалюцыйны перыяды.
Настаўніку гісторыі патрэбна заўоёды помніць, што выкарыстанне выкаэванняў класікаў маркоізмуленінізму і палажэяняў партыйных дакументаў будзе спрыяць далейшаму павышэнню тэарэтычнага ўзроўню выкладання гісторыі БССР, паглыблвніію ведаў вучняў, фарміраванню камуніотычнага оветапогляду.
Вёльмі важна, каб вучні разумелі ленінокія палажэнні, умелі канкрэтызаваць гэтыя лалажэнні на жывым гіотарычным матэрыяле, прымянялі іх пры аналізе грамадскіх з’яў мінулага і сучаснаоці,
У працэсе выкладання гісторыі БССР вывучаюцца важнейшыя па
5
4
лажэнні тэзіоаў ЦК КПСС "50 год Вялікай Кастрычніцкай сацыялістычнай рэвалюцыі".пастановы ЦК КПСС "Аб 50годдзі ВЛКСМ I задачах камуністычнага выхавання моладзі", тэзісаў ЦК КПСС "Да ІООгоддзя з дня нарадаэння Уладзіміра ільіча Леніна", матэрыялаў ШУ з’езда партыі, матэрыялаў ШП з’езда КПБ, паотановы ЦК КПСС "Аб падрыхтоўцы да 50годдзя ўтварэння Саюза Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік? якія адлюстроўваюць эканамічнае, палітычнае і культурнае развіццё і перспектыву Беларусі ў гады будаўніцтва сацыялізма і камун і зма.
Гістарычныя паняцці, якія фарміруюцца ў вучняў на асобных уроках гісторыі БССР або пры вывучэнн! пытанняў гісторыі БССР на ўроках гісторыі СССР, названы ў чацвёртай графе плана. Пры гэтым неабходна звярнуць увагу на тое, што частка паняццяў выдзелена ў прыкладным планаванні разрадкай.Гэтыя гістарычныя паняцці рэкамендуецца паглыбляць, карыстаю— чыся выказваннямі класікаў марксізмуленінізму,якія настаўнік знойдзе на тых старонках !х твораў, што названы ў прыкладным планаванні. Так, на асобным уроку "Барацьба беларускага народа супраць феадальнага прыгнёту ў другой палавіне Ш першай палавіне ХУП стагоддзяў" настаўнік будзе мець магчымасць паглыбіць паняцці "^еадальны прыгнёт" і "класавая барацьба", кіруючыся ленінскімі палажэннямі а артыкула "Да вясковай беднаты" /В.М.Леннн. Полн.собр.соч.,т.7,стр. 193194/.
Вядома, мо ўдасканальваць і паглыбляць веды вучняў асноўнымі гістарычнымі фактамі гэта адна з важнейшых задач вывучэння гісторыі БССР у школе.Так,вучні павінны ведаць.як
ші першабытныя людзі на тэрыторыі Беларусі, як змагалі ся ўсходнія славяне, абараняючы родную краіну ад нашэсця крыжаносцаў, як свабодыы абшчыняікславянін быў пвратвораны ў прыгоннага селяніна. Яны павінны вадаць аб барацьбе беларускага народа супраць феадальнага прыгнёту, аб выэваленчай вайне беларускага народа ў сярэдзінв UH стагоддзя. Ім павінны быць добра знаёны вобразы дзекабрыстаў, якія дзейнічалі на тэрыторыі Беларусі, першых беларускіх рабочых рэвалюцыянераў. Вучням неабходна аразумаць ход Вялікай Кастрычніцкай сацыяліотычнай рэвалюцыі ў Беларусі, раэмах партызанскай барацьбы на Баларусі супраць нямвцкіх захопнікаў у 1918 годзе і буржуазнапамеінчыцкай Польпчы ў 19191920 гг., кірупчую ролю паріыі ў арганізацыі партызанскай барацьбы ў гады Внлікай Айчывнай вайны.
Асаоліва вялікая ўвага ўдзяляецца ў курсе гіморыі БСОР пытанням,нк стваралася беларуская двяржаўнасць t Кампартыя Веларусі, нк беларускі народ пад ліраўніцтвам Камуністычнай партыі разам з іншыыі народамі Саввцкага Оаюза пабудаваў оацыялізм t будуе камунізм.
Засваенне гвтых і многіх іншых гістарычных фактаў дапаяагаа стварэнню ў вучняў сіотэмы канкрзтнагістарычных уяўланняў, а таксама фарміраванню ў жучняў важнвйвых гісіарычных паняццнў.
Гістарычныя паннцці, якія прапануюцца ў прыкладным планаванні для далейшага паглыблення ў курое гісторыі БССР, маюць не толькі пазнавалт ны, але і выхаваўчы змест.
у прыкладнае планаванна ўключаны тры групы гістарычных паняццяў:
а/ Канкрэтнагістарычныя паяяцці, якія адлюстроўваюць ,
і абагульняюць гіожарычяыя падзеі I з’явы, характэрныя для пэўнага лерыяду ў гіоторыі Беларуоі. Напрыклад, паняцці "магдэбургокае права',' "даякло", "чынш", "валочная памера","фальварак" адлюотроўваюць а’явы а жыцця беларускіх зямель у ХІУ першай палавіне ХУІ отагоддзя. Канкрэт'нагі отарычныя паняцці, як правіла, параўнальна простыя 1 могуць быць раокрыты на працягу некалькіх ыінут або ў рамках аднаго ўрока. Гэяыя паняцці опрыяюць паказу некаторых асаблівасцвй гіотарычнага раввіцця Беларуоі.
Аднак канкрэтнагіотарычных панявдяў маецца ў гісторыі Беларуоі нввялікая колькаоць. Гвва тлумачыцца тым, што беларуокая народнаоць, такаама як руокая і украінокая народнаоці, оіваралабя на аоновв адзінай отаражытнаруокай народнасН1. А іаму ў оацыяльнааканамічным раавіцці, мовв, культуры, ввычаях беларуоаў, руокіх 1 ўкраінцаў заоталося назаўоеды многа агульнага.
Канкрвтнагіотарычныя паняцці можна снарыстаць для паглыблання агульнагіоіарычных і оацыялагічных паняццяў, аб якіх будва гаварыцца пазней,
б/ Агульнагіотарычныя паняцці ўлаоцівы канкрэтнай грамадокаэканамічнай фарыацыі«"фвадальны лад", "натуральная гаападарка", "феадальная раздроблвнаоць", "прыгоннае права". Яны ўяўляюць больш выоокую отупень абагульнення. Агульнагіотарычныя паняцці больш окладаныя для вучняў і фарміруюцца шляхам сіотэйатычнай работы на ўроках у рамках твмы, а чаоам на працягу вэрагу раздзелаў куроа гіоторыі COOP I БССР.
в/ Сацыялагічныя паняцці пакааваюць агульныя сувяэі 1 заканамарнаоці гіотарычнага працвоу. Такія паняцці, як "клас",
"дзяржава", класавая барацьба", "кулыура" і іншыя, з’яўляюцца найбольш складанымі і найбольш агулышмі паняццямі. Яны раокрываюцца, паглыбляюцца, абагульняюцца 1 фарміруюцца на матэрыяле ўсяго школьнага курса гісторыі, у тым ліку на матзрыяле гісторыі БССР.
Развіццё і абагачэнне агульнагістарычных і сацыялагічных паняццяў ахыццяўляецца шляхай іх далейшай канкрэтызацыі, шляхам раскрыцця tx новых бакоў. Таму мзтазгодна ў гым парадку, як гэта прапанавана ў прыкладным планаванні, пасіу пова накопліваць канкрэтныя ўяўленні аб агульнагістарычных і, асабліва, сацыялегічных паняццях, з вылучэннвм іх істотных адзнак.
Названая ў пятай графе прыкладнага планавання навуковапапулярная літаратура дапаможа наоіаўніку не юлькі ў тэарэтычнай падрыхтоўцы да ўрокаў, але і ў арганівацыі оамастоннай работы вучняў на ўроках і асабліва пры падрыхтоўцы да іх. Яна мояа стаць адной з крыніц для паглыблвння ведаў па гісюрыі БССР у пазакласнай рабоца. Навуковадапуяяр ная лііаратура, дапамагае наотаўніку падняць веды вучняў на новую ступень, улічваючы даоягненні савецкай гістарычнай навукі.
КНІГІ ОНЛАЙН
