Сціслая гісторыя сацыялагічнай думкі Элан Сўінджвуд

Сціслая гісторыя сацыялагічнай думкі

Элан Сўінджвуд

Выдавец: Тэхналогія

Памер: 349с.

Мінск 1999

232.43 МБ

ЯвЯНняМі Сйіслая гісторыя сайыялагічнайоумкі Alan Swingewood A Short History of Sociological Thought Macmillan Press Limited 1994 Элан Сўінджвуд Сйіслая гісторыя сааыялагічнай думкі Мінск «Тэхналогія» 1999 УДК316(091)(075.8) ББК60.5Я73 С 38 Кніга выдадзена паводле дамовы з Macmillan Press Ltd, Houndmills, Basingstoke, Hampshire RG21 6XS Навуковы рэдактар Уладзімір Маруцік Пераклаў з ангельскай мовы Уладзімір Маруцік Рэдактары перакладу Алена Трусава, Вінцук Вячорка Пераклад зроблены з выдання: Swingewood, Alan. A Short History of Sociological Thought. — Second Edition. — Macmillan Press Ltd, 1994. — 348 p. ISBN 9856234689 ©Alan Swingewood, 1984, 1991 © Пераклад. Мастацкае афармленне. «Тэхналогія», 1999 ЗМЕСТ Уводзіны..............................................11 Заўвага ў другое выданне..............................13 ЧАСТКАI. ПАДВАЛІНЫ САЦЫЯЛОГІІ Раздзел 1. Вытокі сацыялогіі..........................17 Натура чалавека і сацыяльны парадак...................17 Віко: навука і гісторыя...............................20 Мантэск’ё.............................................22 Шатляндскае Асветніцтва...............................26 Праблемы метаду.......................................28 З'яўленне класа.......................................30 Дыялектыка сацыяльных зменаў..........................31 Раздзел 2. Індустрыялізацыя і фармаванне сацыялогіі пазітывізму.............................................35 Эмпірызм і пазітывізм.................................36 Французская рэвалюцыя і сацыялогія................... 38 Канцэпцыя індустрыйнага грамадства: СэнСымон........ 40 Конт і пазітыўная навука..............................44 Пазітывізм і дэтэрмінізм..............................49 Сацыялогія, палітычная эканомія і праблема падзелу працы 51 Эвалюцыянізм і сацыялагічны пазітывізм: Міл і Спэнсэр ... 53 Раздзел 3. Марксізм: пазітыўная навука пра развіццё капіталізму.............................................60 Нараджэнне марксізму..................................62 Адчужэнне працы.......................................64 Канцэпцыя ідэалогіі...................................71 Марксаў метад: падмурак і надбудова.................. 77 6 • ЗМЕСТ Фармаванне класаў і класавая свядомасць...............81 Законы развіцця: праблема гістарычнага дэтэрмінізму...........................................84 ЧАСТКАII. КЛАСІЧНАЯ САЦЫЯЛОГІЯ Раздзел 4. Крытыка пазітывізму I: Дзюркейм.............93 Дзюркейм і развіццё сацыялогіі........................93 Дзюркеймаў метад: сацыяльныя факты і грамадства . . . 100 Падзел працы, згуртаванасць грамадства і канфлікт . . . . 105 Аномія...............................................109 Самагубства і сацыяльная салідарнасць................ 111 Функцыяналізм, халізм і палітычная тэорыя.............116 Раздзел 5. Крытыка пазітывізму II: паняцце сацыяльнага дзеяння..............................................120 Разуменне і сацыяльныя навукі: Дыльтэй.............120 Фармальная сацыялогія: Зімэль і ягонае паняцце “сацыяцыя” 124 Разуменне і праблема метаду: Вэбэр..................130 Ідэальныя тыпы і сацыяльнае дзеянне................135 Рэлігія і сацыяльнае дзеянне: капіталізм і пратэстанцкая этыка.................................138 Логіка рацыянальнасці: Зімэль і Вэбэр.................145 Сацыяльнае дзеянне і сацыяльная сістэма: ГІарэта........150 Раздзел 6. Сацыялогія класа і панавання...............157 Марксавая тэорыя панавання............................158 Дзяржава і класавае панаванне.........................160 Тэорыя класа: Вэбэр...................................166 Капіталізм, бюракратыя і дэмакратыя: Вэбэравая тэорыя панавання...........................................169 Раздзел 7. Марксізм і сацыялогія.................... 177 Марксізм пасля Маркса.................................177 Марксізм як рэвалюцыйная свядомасць: Лукач і яго канцэпцыя татальнасці...................182 Культура і панаванне: Гоамшы і ягонае паняцце гегемоніі 186 ЗМЕСТ • 7 Марксізм і сацыялогія інтэлектуалаў: Гоамшы.............190 Лукач і Грамшы пра сацыялогію...........................194 Заходні марксізм і праблема сацыялогіі..................198 ЧАСТКАIII. НОВАЯ САЦЫЯЛОГІЯ Раздзел 8. Функцыяналізм................................203 Сацыялагічны функцыяналізм: агульныя рысы...............208 Паняцце сістэмы.........................................211 Функцыяналізм і дыялектыка сацыяльнага жыцця: Мэртан .215 Функцыяналізм, сацыяльны канфлікт і сацыяльныя змены 220 Функцыяналізм і праблема стратыфікацыі..................224 Раздзел 9. Асабістасць, грамадства і сацыялогія штодзённага жыцця............................................227 Тэорыя дзеяння і паняцце асабістасці: ранні і пазнейшы Парсанз...............................................227 Псіхааналіз і асабістасць: Фройд........................232 Сацыяльная асабістасць: Mid і сімвалічны інтэракцыянізм 235 Сацыялагічная фенаменалогія: Шутц і праблема штодзённае рэальнасці.................................240 Сацыяльнае дзеянне й інтэракцыянізм: этнаметадалогія . . 244 Раздзел 10. Крытычная тэорыя, ідэалогія і навачаснае грамадства............................................247 Мангайм: праблема ідэалогіі.............................248 Ідэалогія і ўтопія......................................253 Тэорыя масавага грамадства..............................254 Вытокі крытычнае тэорыі.................................256 Габэрмас: тэорыя крызісу................................259 Эмансіпацыя і камунікацыйнае дзеянне....................263 Раздзел 11. Структуралізм...............................265 Нараджэнне структуралізму: Сасюр.....................265 Паняцце структуры....................................267 Марксізм і структуралізм.............................273 Праблема стасункаў дзеяча і структуры: тэорыя структурацыі..........................................277 8 ■ ЗМЕСТ Раздзел 12. Новыя часы, індустрыйнае грамадства і сацыялагічная тэорыя.......................................279 Марксізм, індустрыйнае грамадства і Новыя часы..........280 Тэорыя пасляіндустрыйнага грамадства....................282 Навачаснасць і паслянавачаснасць........................285 Дадатковае чытанне......................................287 Бібліяграфія............................................294 ’ндэкс................................................. . 305 Малы тлумачальны слоўнік сацыялагічных тэрмінаў.........311 ГІСТОРЫЯ САЦЫЯЛАГІЧНАЙ ДУМКІ | Вытокі Саныяльная думка XVIII стагоддзя (Віко, Мантэск’ё, Сміт, Фэргусан, Русо) XIX стагоддзе. Развіццё сайыялагічнага пазітывізму (Конт), эвалюцыянізму (Спэнсэр) і марксізму (Маркс і Энгельс). U ІКласічная саныялогія Вэбэр, Зімэль, Парэта (традыцыя інтэрпрэтаныйнае Крытыка пазітывізму Дзюркеймам сайыялогіі, крытыка пазітывізму і эвалюцыянізму) Эвалюцыя марксізму пасля Маркса (крытыка матэрыялізму і эвалюцыянізму: /Іабрыёла, Грамшы, Сарэль, /Іукач) U Новая сацыялогія Фенаменалагічная саныялогія Функныяналізм: тэорыя сістэмы і (Шутц) Фройд, Мід, Мангайм U тэорыя дзеяння (Парсанз) Сгруктуралізм Тэорыя структурацыі Крытычная тэорыя (Габэрмас) УВОДЗІНЫ Гэтая кніга — не гісторыя сацыялогіі і не гісторыя сацыялагічнай тэорыі, а выбранае з гісторыі сацыялагічнай думкі, пачынаючы ад яе вытокаў у філасофіі, гісторыі і палітычнай эканоміі XVIII ст. Сацыялагічнаю думкай ёсць усведамланне і асэнсаванне грамадства як асобнага аб’екта, або сістэмы, развіццё якой вызначаюць аб’ектыўныя законы. Сацыяльная думка XVIII ст„ калі мець на ўвазе тое папярэдняе азначэнне, была сацыялагічнаю, дарма што не прапанавала дарэчнага паняцця сацыяльнага, часта атаясамляючы яго з палітычным ці эканамічным. У сацыяльнай думцы XVIII ст. былі пастаўленыя, хоць і не развязаныя з сацыялагічнага лункту гледжання, шмат якія з найважнейшых праблемаў сацыяльнае навукі. Сацыялогія пачатку XIX ст. (найперш Конт, Спэнсэр, Маркс), наадварот, імкнулася акрэсліць грамадства і як складанае структурнае цэлае, і на падставе яго дачыненняў з пэўнымі інстытуцыямі, перадусім з падзелам працы, сацыяльнымі класамі, рэлігіяй, сям’ёй і прафесійнымі арганізацыямі. Грамадства тое было індустрыйным, I тэмы, з якімі мелі клопат першыя даследнікі ў галіне сацыялогіі, датычылі сацыяльнага канфлікту, адчужэння індывіда, лёсу грамады, згуртаванасці грамадства і магчымасці яго эвалюцыі. Заданнем сацыяльнае навукі было высвятленне прычынаў гістарычнага поступу. Ранняя сацыялогія даследвала вылучэнне аўтаномнай сацыяльнай сферы (або “грамадзянскай супольнасці”) з цэнтралізаваных інстытуцыяў дзяржавы (“палітычнай супольнасці"). Якраз паняцце “фіналізацыі”, або заканчэння гісторыі, паводле якога гісторыя мае нейкі прыхаваны сэнс, незалежны ад штодзённай дзейнасці людзей, розніць лачатковую сацыялогію ад пазнейшай класічнай і ад разнастайных школаў “сацыялагізаванага” марксізму. Ранняя сацыялогія быладужаалтымістычная: здавалася, штодакладныя метады натуральных, або прыродазнаўчых, навук можна без праблем ужывацьу навуках сацыяльных. Класічная сацыялогія паўстала як рэакцыя на тую форму пазітывістычнага навуковага мыслення. 3 праблем, што вывучала класічная сацыялогія, вынікаў яе песімізм: індустрыялізацыя стварае сацыяльныя структуры, праз якія асоба пачувае сябе чужою ў грамадзе, яна пераўтварае аб’екты культуры ў тавары, рацыяналізуе жыццё чалавека згодна з правіламі бюракратыч 12 ■ УВОДЗІНЫ нае сістэмы ўлады і зусім пазбаўляе індывіда аўтаноміі. Класічная сацыялогія засяродзіла ўвагу не на грандыёзных пераўтварэннях грамадства, а на суб’екце: “валюнтарызм” і дзеянне прыйшлі наўзамен гістарычнаму дэтэрмінізму сістэмных тэорыяў XIX ст. Менавіта тое адрозненне вызначыла наступнае развіццё сацыялогіі. Найноўшая сацыялагічная думка ўзнікла разам з руйнаваннем класічнай валюнтарыстычнай мадэлі. Панавальнай парадыгмаюзрабіўся функцыяналізм, на што паўплывала фармаванне амэрыканскай сацыялогіі па Другой сусветнай вайне. Класічная сацыялогія была амаль цалкам эўрапейскаю, але фашызм, камунізм і Другая сусветная вайна спрычыніліся да таго, што развіццё сацыялогіі было перанесенае за акіян. Новыя школы сацыялогіі — фенаменалогія, тэорыя дзеяння, структуралізм, гуманістычны марксізм, якія шмат што пазычылі з класічнае сацыялогіі, утварыліся толькі ў 60х гадах. Гэты працэс развіц�