Адраджэнне традыцыйнай мастацкай культуры Палесся
Памер: 122с.
Мінск 1994
5.6. Развіццё арганізаныйна-вытворчых-форм традыцыйнай культуры
Хоць традштйная народная мастацкая культура Палесся, як I рэспублікі у цэлнм, заусВды аб’яулялася як важнейшая частка нацн-янальнай культуры, перавага 'аддавалася галоуным чынам яе "арга-нізаваішм" формам: мастацкай самадзейнасц!, промыслам у выглядзе фабрык мастацкіх вырабау 1 Тнш. 3 усведамленнем таіч>, што паняц-це "народная мастацкая творчасць" значна больш шырокае 1 ахоплі-вае не тольк! ! не столькі яе "арганізаваныя" формы, павінна быць вызначана палітыка дзяржавы у гэтай гал!не, дакладна вызна-чаны яе суб’екты.
Так, адносна народннх рамВствау 5 промыслау суб’ектам дзяр-жаунай уваг! павінны оыць не тольк! працуючыя на Палесс! фабрык! мастацкіх внрабау, але I траднцыйна Існуючыя промыслы, якЬЛ
ІІС
займаюцца ці многія жыхары паселішча, ці асобная сям’я, ц! хоцв бы адзін чалавек як прыватны прадпрыймальнік. Для э^ктыунай пад-трымкі ! адраджэння такіх промйслаў дзяржава павінна прадугледзIць Ільготную падаткавую палітыку (зразуыела, не тольк! для Палесся, a 1 у цэлым для рэспублікі). Для вызяачэння такіх аб’ектау, як!я маюць нацыянальна-культурнае значэнна I пьвінны карыстацца !ль-готнай сістэмай падаткаабкладання, патрабуецца раопрацоука нацыя-нальнай сістэмі сйртыфікацы! народнах промыслау (падрабязна пра
гэта гл.: "Дзяржауная падтрымка мастацкіх проішслау t рамёствау. Канцэптуальныя асновы I праграмныя накірункі. Мн., 1993. 0.61— 66). 3 вырашэннем гэтай праблемы на рэспубліканскім узроун! можна будзе вызначыць мастацкія промыслы Палесся, як!я вадлягаюць такой сертыфікацы! ! маюць права на дзяржауныя Ільготы.
5.7. Каардынацыя навуковых даследаванняў у галіне традыцыйнай культуры
Як адз!н з найбольш цікавйх ! самнбытных рэг!ёнау Беларус!, ува-гай даследчыкау I наьукоуцау Палессв не абдзелена. MU ш дьслед-чыцкая работа у гэтш напрамку вядзецца бессістэмна t залежыці, ад энтузіязму ! асабістых сімпатый асобных даследчыкау. Большасць да-следаванняу фалькларнстау, музыказнауцау, мастацтвазнауцау, этног-рафау мае тэматычны напрамак з ахопам таго ц! іншага віду народнай культуры у межах усяго этнасу ц! тэрыторы! Беларус!. Еадзей такія даследаванн! носяць рэгіяналвш ці, тым боліш, лакальны характар, у дадзевым выпадку — тольк) на матэрыялах Палесся. Няма коышк-снага абагульняючага выдання пра мастацкум кулітуру Ііалосся, кал! не лічвдь дьухтоыііка пра матяршільную I духоуную кулвтуру Беж руска—Укра!пскага Палесся — сумеснай правы беларускіх і ўкраіяскіх
m
вучоных, у якой зроблены тольк! кароткі агляд мастацкай культуры рэгіёна.
Улічваючы аоаблівае месца народнай творчасці Ikui см у куль— турн рэспублік!, яе адметнасць ! багаццв, варта разроэненыя нама-ганн! навукоуцау сканцэнтраваць на комплексным даследавянн! на-роднай мастацкай культуры. Для гэіага можа бшц створаны часовы творчы калектыу з навукоуцау ус!х спецыяльнасцей па гэтай гал!н₽ культуры. Канчатковым вынікам такой работы южа быць капіталінае выданне "Народная мастадкая культура Палесся" — Ш У внгллдзе ад-наго аб'ёмістага тома-зборніка, iU з некалькіх тамоу у адпаведнас-ц! з в!дам! мастацкай творчаац!: "Фальклор Палесся", "Святы ! аб-рады Палесся", "Інструментальная музыка Палесся”, "Народнае г.ас-тацтва Палесся” I I нш. Зразумела, піто $!нансаванне такой працы павінна быць зекладзена у дзярхаукы бкджэт.
Тдкое выданне, яко₽ па зразумелых прычынях будзе мець хутчэй рэпрээентатнунн, чым практычны ! метадычны характар, зус!м не выключае (а наадварот, актывізуе) магчымасц! падрыхтоукі невял!-к!х прац метадычнага ! практычнага характару, прнсвечаных народ-най творчасц! ц< нейкну адчаму яе в!ду пэунага рэгіёна, мясцо-васц! або нават адной вёек! Палесся. Так!я ввданн! — неацэнныя дапаможнік! для мясцовых устаноу культуры, фінансаванне 5х можа уключацца у бюджэт мясцэвых органау самакіравання, больш чым хто зацікауленых у развіцці ! адраджэнні ўнікальных з’яу мясцовай культуры.
5.8. Падрыхтоўка кадраў, арганізацыя пераемнасці традыцый
Сапрауднае адраджэнне традыцыйнай мастацкай культуры Палесся магчыма толькі у выпедку паунакроунага функцыяніравання пераем-наоці традйцый. Найбольш арганічны 1 традыцыйны механізм !х пера-112
дачы I засваення — на узроун! сям’І, які на Палессі яшчэ жыве больш чнм у Іншых рэгіёнах Бвларусі. Таму выкарыстоуваць яго трэ-ба як мага эфектыуней, пакуль яшчэ жыве старэйшае пакаленне нось— б!тау традацыйнай культуры — праэ стварэнне сістэмы навучання у цэнтрах жывога бытавання святау, абрадау, промыслау, рамёствау, Вядучую ролю у арганізацы! такой работы павінны адаграць раённыя метадычныя службы I мясцовыя культработнікі.
Для арганізацы! вучнёуства у народных майотроу Саюза майст-роу народнай творчасці Беларус! патрабуецца распрацоука яго пра-вавога забеспячэння (Лалажэння аб Індывідуальным вучнёустве), a таксама заснаванне спецыяльнага фонда МІнІстэрства культуры, мяс-цовых органау культуры, грамадскіх арганізацый.
Аднак нават на Палессі традыцыйны механізм перадачы трады-цый бытуе не усюды, часам страчаны назаусёды (асабліва у сферы мастацкіх рамёотвау). Таму трэба ствараць сістэму забеспячэння пераемнасц! на Іншых узроунях, з арыентацыяй як на арган}заваныя калектыуння, так I на І'вдывідуальныя формы навучання, а таксама падрыхтоуку прафеоійных кадрау для работы у сферы народ”ай куль-туры, Як паказал! вынік! экопедыцыйнага абследавання Палесся, найбольш эфектыуна працуюць мясцовыя кадры культработнікау, для як!х традыцн! народнай культуры— натуральная, арганічная з’ява. Аднак не усады fx можна адшукаць,! у такіх внпадках асаблівая ад-казнасць кладэецца ш спецыялістау, падрйхтаваных у спецыяльных сярэдніх ! вышэйшых навучальных установах рэспублік!. Трэба наб-л!з!ць да канкрэтннх патрэб устаноу культуры падрыхтоуку у Бела-руск!м ун!верс!тэце культуры і вучылішчах культуры, яшчэ да за~ канчэння г»тых устаноу арыеятуючн будучых спецыялістау на канкр г-ны рэгіён Палесс» — месца яго будучай працы. 3 другога боку, варга
ІІЗ
практнкаваць мэтавую падрыхтоуку у !х кіраунікоу фальклорных калектывау I цэнтрау рэгіянальнай культуры. Пад кантроль МфнІ-стэрства культуры трэба узяць якасць навучання I адпа■ эднасць яго традыцыям культуры Палесся у Гомельскім I Кобрынскім прафасійна-тэхнічных вучылішчах.
На працягу 1994-1996 гадоу на базе Беларускага Інстытута праблем культуры трэба правесц! мэтавыя курсы для раённых мета-дычных службау, кадрау мясцовых кулыработнікау, кіраунікоу фаль-клорных калектйвау Гомельскай і Брэсцкай абласцей па спецыяльнас-цях "фальклор Палесся", "Народнае мастацтва Палесся", адначасова даушы агляд агульнанацыянальных здабыткау культуры.
5.9. Папулярызацыя і прапаганда традыцыйнай мастанкай культуры Палесся
Эфектыунасць мерау па адраджэнн! мастацкай кулыуры Палесся у значнай ступен! залежыць ад узроуню прапагандасцкай дзейнасц! сродкаў масавай ІнфармацыІ. Перадача па радыб ц! тэлебачанн!, ар-тыкул у газеце або часолісе выпрацоувае эа удзельнікау фальклорна-га калектыву, народных майстроу, 1х родных I суседзяу пачуццё каштоунасц! тых мясцовых мастацкіх традыцыіі, якія даг>туль уяу-лял!ся ім звычалнай з’явай, чесам нават ставілася пад еумненне !х неабходнасць у налш дні.
Асаблівая роля у папулярызацы! народнай культуры належнць тэлебачанню. У цэлым яго нельга папракнуць у няувазе да палескай культуры, аднак нельга яго папулярызатарскую дзейнасць лічнць здавальняючай. Так, розныя народныя абрады у перадачы "Запрашаем на вячорхі" паказваюцца у адным 1 тым жа стылізаванцм інтэр’еры, што выклікае пачуццё штучнасц!, сцэнічнасц! I у выніку — нежыц-цяздольнасц! гэтых абрадау. Шж тым на Палесс! часцей і натураль-
1x4
ней чым у Іншых рэйёнах БеларусІ яшчэ бытуюць "жывня" абрады, святы, рамёствы, з !х арганічным спалучэннем э побытам, ландшаф-там, ладам жыцця. У такім натуральным асяродцз! tx ! трэба пакаэ-ваць. Гэта, зразумела, эапатрабуе дадатковых сродкау на відзаза-п!с, але не нашмаіг большых, чым дастаука фальклорных калектывау ц! народнмх жайстроу на тэлестудыю. Гэтыя ж відэазапісы будуць добрым матэрыялам для прапаганды культуры Палесся I на міжнарод-ным узроуні.
Мкогія установы кулыуры Палесся назапасілі багаты ! цікавы вопыт работы у галіне падтрымкі I адраджэння мясцовай мастацкай культуры. Такі вопыт патрабуе абагульнення 5 прапаганды шляхам выдання невялікіх папулярных дапаможнікау, сродк! на якія могуць адшукаць мясцовыя органы самак!равання.
Творчасць лепшнх народных майстроу Палесся можа прапаганда-вацца выданнем як невялікіх буклетау, так ! альбомау ц! манагра-фічных ввданняу пра іх. Між тым на сённяшн! дзеіа, здаеода, няма нават мастацкіх паштовак, не кажучы ужо пра іх камплекты пад наз-ваіі "Народнае мастацтва Палесся". А між тым такія паштоук!, у адрознанне ад стратных альбомау, кюгуць ввдавацца вялікілі тыража-мі, карыстацца пастаянным вопытем ! нават прыносіць прыбытак.
6. РЭАЛІЗАЦЫЯ ПРАГРАМЫ
Прапанаваныя канцэптуальныя асновы і праграмныя накірушс! адраджэння традыцыйнай мастацкай культуры Палесся носяць стра-тэгічны характар. У Іх у агульных рысах вызначаны асноўння прын-цыпы I накірунк! палітык! дзяржавы у гэтай галіне, метады і спо-сабы яе ажывдяулення.
Распрацаваныя (граграмныя накірунк! — аоновв джі р? ьгоі !■■ :. ■ усЬ.Л сродкамі масавай Інфармацы!, работнІкаг.Л кулілурй, нргд-
ІІо
стаунікам! мясцовых органау самакіравання, шырокай прапагандысц-кай дэейнасц! Па сцвярджэнн! каштоунасц! I ўнікальнасц! традыцый-най мастацкай культуры Палесся, месца I рол! яе у нацыянальнай культуры Беларус!, неабходнасц! яе падтрнмкі, адраджэння I развіц-ця. Да гэтай справы павінны быць далучаны'усе зацікауленыя асобы I арганізацн! як рэспубліканскага, так ! мясцовага узроуню.
Але прнкметныя вынік! у гэтай справе могуць быць тольк! пры канкрэтнай фінансавай падтрымцы дзяржавы. Для гэтага трэба ужо у 1994 годзе стварыць часовы творчы калектыу, (Ім можа быць ЧТК, як! распрацаувау гэтня праграмныя накірункі), як! б на аснове прапанаваннх праграмных накірункау распрацавау канкрэтную, забяс-печаную фінансамі дзяржа/ную праграму адраджэння 1 развіцця тра-днцыйнай мастацкай культурн Палесся.
Неэалежна ад гэтага, праграмння накірункі могуць стаць асно-вай для распрацоук! мясцовых праграм адраджэння традацыйнай мас-тацкай культуры вобласці, раВна або асобнай вйскі Палесся. Для гетага трэба прадугледзець ородк! з мяоцовых бюджэтау на развіц-цВ культуры. Каардынатарам таксй справы павінна выступіць Мініс-тэрства культуры Беларусі.
КНІГІ ОНЛАЙН
