Беларуская мова. Прафесiйная лексiка
Памер: 11с.
Мінск 2001
БЕЛАРУСКАЯ МОВА. ПРАФЕСІЙНАЯ ЛЕКСІКА
ВУЧЭБНАЯ ПРАГРАМA ДЛЯ ВЫШЭЙШЫХ НЛВУЧАЛЬНЫХ УСТАНОЎ
МІНІСТЭРСТВА АДУКАЦЫІ РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ
ВУЧЭБНААДУКАЦЫЙНАЯ УСТАНОВА БДУ "Рэспубліканскі інстытут вышэйшай школы"
БЕЛАРУСКАЯ ДЗЯРЖАЎНАЯ СЕЛЬСКАГАСПАДАРЧАЯ АКАДЭМІЯ
оацверджана
Міністэрствам адукацыі Рэспублікі Беларусь 19сакавіка2001 г.
Рэгістрацыйны №ТД94/тьт.
БЕЛАРУСКАЯ МОВА.
ПРАФЕСІЙНАЯ ЛЕКСІКА
ВУЧЭБНАЯ ПРАГРАМА ДЛЯ ВЫШЭЙШЫХ НАВУЧАЛЬНЫХ УСТАНОЎ
Мінск
2001
УДК 808/26382
ББК 81.2 Бел4
Б43
Складальнікі:
В. П. Зяньковіч дацэнт кафедры рускай і беларускай моў Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі;
Т. I. Скікевіч кандыдат філалагічных навук, заг кафедры рускай і беларускай моў Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі;
Н. С. Шатраўка кандыдат філалагічных навук, дацэнт кафедры рускай і беларускай моў Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі
Рэцэнзенты:
A. А. Антанюк докіар філалагічных навук. прафесар, загадчык кафедры беларускай мовы і беларусазнаўства Акадэміі кіравання пры Прэзідзнце Рэспублікі Беларусь;
3. I. Бадзевіч кандыдат філалагічных навук, дацэнт кафедры сучаснай беларускай мовы Белдзяржуніверсітэта;
I. Р. Шкраба кандыдат філалагічных навук, дацэнт кафедры сучаснай беларускай мовы Белдзяржуніверсітэта;
Т Л. Ляхновіч кандыдат філалагічных павук, дацэнт кафедры англійскай мовы Беларускай дзяржаўнай ссльскагаспадарчай акадэміі;
В. П. Клімавец ст. выкладчык кафсдры беларускай і рускай моў Мінскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута;
Г. К. Чахоўскі выкладчык кафедры сучаснай беларускай мовы Белдзяржуніверсігэта
Рэкамендавана:
Вучэбна метадычным аб’яднаннем ВНУ Рэспублікі Беларусь па гуманітарнай адукацыі;
метадычйай камісіяй Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі
Б43
Беларуская мова. Нрафесійная лексіка: Вучэб. праграма для вышэйш. навучальных усіаноў / Склад. В. II. Зяньковіч, Т I. Скікевіч, Н. С. Шатраўка. Мн.: РІВШ БДУ, 2001. 16 с.
УДК 808/26382
ББК 81.2 Бел4
ПРАДМОВА
Агульнае прызнанне мовы найгалоўнейшым інструментам інфармацыйнага ўздзеяння, асаблівасці моўнай і сацыяльнай сітуацыі ў нашай рэспубліцы, павышэнне матывацыі публічнай маўленчай дзейнасці натрабуюць ад вышэйшай школы рыхтаваць нс проста спецыяліста, а камунікатыўна развітую асобу, білінгвістычна падрыхтаваную, якая б на дастатковым узроўні магла наладжваць зносіны на роднай мове ў прафесійнасправавой сферы.
У адйаведнасці састандартамі па цыклу сацыяльнагуманітарных дысцыпліну сістэмевышэйшай адукацыі Рэспублікі Беларусь распрацаванапраграмакурса"Беларуская мова. Прафесійнаялексіка". Праі'рама прызначана для студэнтаў ВНУ негуманітарнага нрофілю і разлічана на 60 гадзін, з якіх рэкамендуецца 16 гадзін лекцый і 44 гадзіпы практычных заняткаў. У аснову яе накладзены сітуацыйнакамунікатыўны прынцып, арыентавамы на перспектыўную запатрабаванасць атрыманых камунікатыўных навыкаў. Зыходзячы з прынцыпаў камунікатыўнасці і перспектыўнасці, вызначаны сферы маўленчай дзейнасці, паводлс якіх арганізаваны і ўладкаваны ўвесь практычны моўны матэрыял курса: навучальнапрафесійная сфера 50%, сфера афіцыйнасправавых зносін 30%, агульнаадукацыйная, пазнавальная 20%.
Камунікатыўныя тэмы і псабходны для іх забеспячэння моўны матэрыял, на базеякога і ажыццяўляюццаўсе віды маўленчай дзейнасці, вызначаюцца паводле будучай спецыялізацыі студэнтаў і профілю навучальнай установы.
Для забеспячэння індывідуалыіых патрэб студэнтаў прапануюцца наступныя спецкурсы ў межах 3034 гадзін:" Асновы рыторыкі дзелавыхзносін", "Моваістыльрэкламы", "Практычная стылістыка навуковага маўлення"," Псіхалінгвістычныя асаблівасці справавых зносін", " Культура маўленчых паводзін кіраўніка".
ISBN 9856299381
© Склад. Зянысовіч В. П., Скікевіч Т. 1,
Шатраўка Н. С., 2001
© РІВШ БДУ, 2001
3
ПРЫКЛАДНЫ ТЭМАТЫЧНЫ ПЛАН
№ " / " т э м ы К•*»..««» г а д > ім
Л ЕК Ц Ы 1
1 М о в а ісоцыум 2
2 Гістарычныя э т a п ы фарміраванмя і р а з в і ц ц я бедарускай мовы 4
3 Асаблівасці навуковага с т ы л ю м о в ы 4
4 Беларуская навуковая тэрміналогія 2
5 Стылістыка афіцыннасправавь'Х п а п с р 4
РА 3 A М 16
ПРАКТЫЧНЫЯ ЗАНЯТКІ
1 2 Гістарычныя э т а п ы фарміравання і развіцця беларускай м овы Праблемы бсларуска рускай інт 8 рф ерэнцы і 6 8
3 Лексіка і лсксікаграфія 2
4 Лексічны склад навуковага стылю 4
5 Беларуская навуковая тэрміналогія 4
6 Навуковы тэкст: структура і моўнае афармленне 4
7 Сістэма ж анраў навуковай літаратуры (анатацыя, рэферат, тэзісы. р эзю м э ) 6
8 А саблівасці аф і ц ы йнаснрававога стылю. П аняцце дакумента. Групы афіцыйнасправавой дакументацыі 6
Q Справавыя л іс т ы : моўнае афармленне і рэдагаванне 6
Р A 3 A М 4 4
I. МЭТЫ I ЗАДАЧЫ
Студэнты павінны
1) ведаць:
ролю мовы і маўлення ў працэсе сацыялізацыі асобы;
месца і ролю беларускай мовы ў славянскім свеце;
канцэпцыі паходжання і этапы развіцця беларускай мовы;
сістэму лексічных, граматычных і стылістычных сродкаў беларускай мовы, іхкамунікатыўныя крыніцы;
персаналіі заснавальнікаў беларускай лінгвістыкі.
2) умець характарызаваць:
лексічныя групы;
асаблівасці тэрміналагічнай лексікі;
асаблівасці функцыянальных стыляў;
асаблівасці навуковага і афіцыйнасправавога стылю і сферы іх функцыянавання;
тэксты розных жанраў, свядома карыстаючыся моўным матэрыялам адэкватнастылю, мэце, сітуацыі і тэме выказвання;
стылістычныя нормы адэкватна сітуацыі прафесійных або справавыхзносін.
3) умець аналізаваць і інтэрпрэтаваць:
з'явы гістарычнага білінгвізму, яго прычыны і наступствы;
асаблівасш беларускарускага і рускабеларускага білінгвізму;
моўную палітыку дзяржавы ў гістарычным кантэксце;
моўную сітуацыю ў Рэспубліцы Беларусь насучасным этапе.
4) набыць навыкі і ўменні:
эфектыўных маўленчых паводзін у розных сітуацыях прафесійных і справавых зносін;
карыстацца моўнымі сродкамі беларускай мовы ў практычнай дзейнасці;
адэкватна перакладаць навуковыя, спецыяльныя і службовыя тэксты з рускай на беларускую мову і наадварот, улічваючы стылістычную прыналежнасць і асаблівасці лексікаграматычнай будовы тэксту;
кампрэсіі і разгортвання навуковай інфармацыі, анатавання і рэфсрыраваіпія;
пісьменнага афармлення справавых дакументаў і лістоў.
II. АБАВЯЗКОВЫ МІНІМУМ ЗМЕСТУКУРСА "БЕЛАРУСКАЯ МОВА. НРАФЕСІЙНАЯ ЛЕКСІКА"
Мова і соцыум. Масца пацвіяііалыіан мовві у сістэмс агулыіаЧала вечых і нацыянальных каштоўнасцяў. Мова і этнас. Этапы фарміравання і развіцця беларускай мовы ў славянскім свеце. Шляхі фарміравання лексічнага складу беларускай мовы. Фарміраванне навуковай і афіцыйнасправавой тэрміналогіі. Сацыяльнапалітычныя ўмовы функцыянавання беларускай мовы. Беларуская літаратурная мова на сучасным этапе: псіхалінгвістычны, педагагічны і сацыякулыурны аспекты дзяржаўнага білінгвізму.
Перс.аналіі: беларускія асветнікі і першадрукары, мовазнаўцы, дзеячы беларускага нацыянальнага адраджэння, дзеячы культуры і літаратуры, лексікографы, аўтары першых граматык, вядучыя прадстаўнікі лінгвістычных канцэпцый.
Асноўныя паняцці: Мова і маўленне. Формы беларускай літаратурнай мовы. Дыялект. Літаратурная норма. Адзінкі маўлення: маналог, дыялог, тэкст. Лексіка. Практычная стылістыка. Функцыя
5
нальныя стылі. Тэрміны і прафесіяналізмы. Кампрэсія тэксту, інфармапыі. Анатяцыя. Рэферат. Дакумент. Кампазіцыя справавых лістоў Моўныя штампы і канцылярызмы. Камунікацыя. Камунікатыўная асоба. Білінгвізм. Актыўны білінгвізм. Моўная інтэрферэнцыя.
ІП.ЛЕКЦЫІ
Т э м a 1. Мова і соцыум
Паняцце мовы. Гіпотэзы паходжання мовы.
Паняцце соцыуму. Формы беларускай нацыянальнай мовы.
Функцыі мовы ў грамадстве. Мова і міждыецышіінарныя сувязі. Месца нацыянальнай мовы ў сістэме гумапітарных навук. Нацыянальная мова і духоўная культура народа.
Паняцце білінгвізму. Аспекты беларускарускага білінгвізму: псіхалагічны, педагагічны, сацыялінгвістычны.
Месца беларускай мовы сярод іншых славянскіх моў.
Т э м a 2. Гістарычныя этапы фарміравання і развіцця беларускай мовы
Канцэпцыі паходжання і гістарычныя карані беларускай мовы. Этапы развіцця беларускай мовы. Дзяржаўны статус беларускай мовыў ВКЛ. Старажытныя руканісныя і друкаваныя помнікі набеларускай мовс. Прычыны заняпаду беларускай мовы. Набыццё бсларускай літаратурнай мовай шырокіх грамадскіх функцый у 20я гады XX стагоддзя. Праблемы нармалізацыі беларускай літаратурнай мовы. "Беларуская граматыка для школ" Б. Тарашкевіча. Моўныя рэформы савецкага часу (1933 г., 1957 г.) і іхнаступствы дляразвіцця сучаснай беларускай літаратурнай мовы.
Беларуская мова на сучасным этапе: стан і перспектывы развіцця.
Праблемы беларускарускай інтэрферэнцыі. Віды інтэрферэнцыі (фанетычная, акцэнтная, лексічная, граматычная, сінтаксічная, словаўтваральная).
Т э м a 3. Асаблівасці навуковага стылю мовы
Функцыянальныя стылі як грамадска абумоўленая, унутрана аб'яднаная сістэма моўных сродкаў.
Навуковы стыль і яго функцыянальнакамунікатыўныя характарыстыкі (аб'ектыўнасць, лагічнасць, яснасць, дакладнасць, доказнасць).
Сістэма моўных сродкаў навуковага стылю (агульнанавуковая, тэрміналагічная лексіка; сродкі лагічнай сувязі).
Марфалагічныя асаблівасці навуковага стылю (пашырэнне функцый назоўнікаў, аддзеяслоўных назоўнікаў, назоўнікаў у родным скло6
не; дэсемантызацыя дзеясловаў, дзеясловызвязкі, формы трэцяй асобы дзеясловаў; пашыранае ўжыванне дзеепрыслоўяў, дзеепрыметнікаў).
Асаблівасці сінтаксісу навуковага стылю. Выкарысганнне ўскладнёных і складаных сінтаксічных канструкцый. Няпэўнаасабовыя, абагуленаасабовыя сказы, безасабовыя канструкцыі, складаназалежныя сказы з даданымі прычыны, умовы, наяўнасць насіўных канструкцый, устауныя канструкцыі, разгорнутыя сінтаксічныя струкіуры.
Кампазіцыйнаструктурная арганізацыя навуковых тэкстаў. Інфармацыйная роля парадку слоўу навуковым тэксце. Сродкі лагічнай сувязі паміж сказамі, абзацамі, складанымі сінтаксічпымі цэлымі (лексічныя паўторы, указалыіыя асабовыя займеннікі 3й асобы, пабочныя словы, прыслоўі, спалучальныя і супастаўляльныя злучнікі).
Жапры навуковай літаратурьг (анатацыя, рэзюмэ, рэферат, тэзісы). Спосаб выкладання навуковай інфармацыі.
Т э м a 4. Беларуская павуковая тэрміналогія
КНІГІ ОНЛАЙН
