Беларуская мова. Прафесiйная лексiка
Памер: 11с.
Мінск 2001
Паняцце тэрміна і тэрміналоііі. Тэрміны вузкаспецыяльныя, агульнанавуковыя, міжнавуковыя. Інтэрнацыяналізмы.
3 гісторьгі фарміравання і развіцця беларускай навуковай тэрміналопі XIV XVIIстагоддзяўТэрміналапчныяпрацы20хгадоўXXетагоддзя Роля Навуковатэрміналагічнай камісіі, Інстытута мовазнаўства All БССР у распрацоўцы беларускай навуковай тэрміналогіі. Беларускія тэрміналагічныя слоўнікі і даведнікі.
Шляхі і крыніцы фарміравання беларускай сельскагаспадарчай, прамысловай, гандлёвай, палітычнай навуковай тэрміналогіі. Праблемы ўпарадкавання і ўдасканалення сучаснан беларускай тэрміналогіі. Актыўныя працэсы інтэрпацыяналізацыі навуковай сферы мовы. Сацыялінгвістычныя фактары выкарыстання беларускай навуковатэхнічнай тэрміналогіі ў галінах навукі, вытворчасці, у навучальных установах.
Патрабаванні да тэрмінаўжывання (дакладнасць, яснасць, адназначнасць, сістэмнасць). Лсксічныя, семантычныя асаблівасці тэрміналогіі пэўнай галіны дзейнасці. Тэрмінасістэмы (эканамічнабухгалтарская, фізікатэхнічная, медыкабіялапчная, прамысловагандлёвая). Асаблівасці фізікаматэматычнай тэрміналогіі (выкарыстанне разам з тэрмінамісловамі сімвалаў, літарных, лічбавыхабазначэнняў). Асаблівасці тэрміналогіі розных галін навукі і вытворчасці.
Лінгвістычнае ўпарадкаванне тэрміналогіі. Стан яе сістэматызацыі. Праблема ўнармаванасці лексічных і словаўтваральных тэрмінатворчых сродкаў беларускай мовы. Уніфікацыя і стандартызацыя тэрмінаў.
7
Сучасны стан развіцця беларускай тэрміналогіі. Слоўнікатэрміналагічныя працы 90х гадоў XX стагоддзя.
Т э м a 5. Стылістыка афіцыйнасправавых папер
Асаблівасці афіцыйнасправавога стылю.
Уніфікацыя і стандартызаванасць мовы і стылю афіцыйнасправавых дакументаў.
Лексіка афіцыйнасправавога стылю. Канцылярскія штампы і іх функцыяўтаксцедакументаў. Тэрміналогія афіцыйнасправавога стылю.Граматычныя асаблівасці мовы афіцыйнасправавых папер (аддзеяслоўныя назоўнікі, пашыранае ўжыванне інфінітыва, асаблівасці афармлення лічэбнікаўужыванне займеннікаў).
Тэкст службовага дакумента, віды тэкстаў. Спосабы выкладання матэрыялу ў дакуменце.
Групыафіцыйнасправавых дакументаў і асаблівасці іх афармлешш.
Агульныя стылістычнасемантычныя правілы справавой перапіскі.
Справавая карэспандэнцыя. Моўнае афармленне і кампазіцыя справавых лістоў (лістпросьба, лістпрапанова, лістзапытанне, лістадмова, гарантыйпы, суправаджалыіы ліст). Формулы маўлснчага этыкету справавых лістоў.
IV. ПРАКТЫЧНЫЯ ЗАНЯТКІ
АГУЛЬНААДУКАЦЫЙНАЯ СФЕРА
Т э м a 1. Гістарычныя этапы фарміравання і развіцця беларускай мовы
Аналіз канцэпцый паходжання беларускай мовы і яе гістарычных каранёў. Асаблівасці і адметнасці беларускай фанетыкі і граматыкі на ранніх этапах фарміравання і развіцця беларускай мовы. Перыядызацыя беларускай мовы.
Дзяржаўны статус беларускай мовы ў ВКЛ. Старажьггныя рукаігісныя і друкаваныя помнікі на беларускай мове. Роля беларусаў і беларускай мовы ў культурнаасветніцкім жыцці ўсходняга славянства. Беларускае пісьменства і друк. Роля беларусаўваўдасканаленні кірыліцы.
Лёс беларускай мовы ў Рэчы Паспалітай, прычыны заняпаду. Лёс беларускай мовыў Расійскай імперыі. Першая адраджэнская хваля. Роля ЯнаЧачота,ФранцішкаБагуіпэвіча,ВпіцэптаДуіііііа Марціпксвічаўпрацэсе адраджэння беларускай мовы.
Працэсы ўнармавання беларускай мовы ў 20я гады XX стагоддзя. Роля асобы Б. Тарашкевіча і яго першай "Беларускай граматыкі для школ" (1918 г.) Пашырэнне грамадскіх функцый беларускай мовы ў 20я 8
гады XX стагоддзя. Роля Праграмы беларусізацьгі і Інбелкульта ў распрацоуцы 1 сганаулснні афіцыннасправавоіа і навуковага стыляу бсларуская мовы. Беларускія мовазнаўцы (Я. Карскі, П. Бузук, Я. Лёсік, С. Некрашэвіч, М. Байкоў, браты Гарзцкія). Першыя лексікаграфічныя працы (перакладныя, тлумачальныя слоўнікі). Моўныя рэформы савсцкага часу (1933 г., 1957 г.) Уплыў моўных рэформаў на стан сучаснай літаратурнай мовы на лсксічным, граматычпым і фанетычі іым узроўнях.
"Закон аб мовах у БССР" (1990 г.). Праграма беларусізацыі. Захады па рэфармаванні правапісу беларускай мовы на працягу 90х гадоў.
Беларуская мова сярод іншых славянскіх моў. Беларуская мова як ключ да разумення іншых славянскіх моў. Параўнаннс тзкстаў бела рускай, польскай, рускай, украінскай, балгарскай і чэшскай моў.
Т э м a 2. Праблемы беларускарускай інтэрферэнцыі
Білінгвізм як аб'екгыўная рэальнасць у краінах свету. Псіхалагічны, педагагічны, сацыялінгвістычны аспекты білінгвізму.
Паняшіе моўнай інтэрферэнцыі. Віды інтэрферэнцыі (фанетычная, акцэнтная, лексічная, марфалагічная, сіптаксічная, словаўтваральная).
Марфалагічная інтэрферэнцыя: назоўнік (песупадзенне ў родзе, ліку, скланенні; канчатакі у (ю), а (я) ў родным склоне; чаргаванне канцавых зычных к//ц, г//з, х//с у месным і давальным склонах; капчаткі пазоўнікаў у месным склоне; скланенне назоўнікаў на мяскланенне асабовых і ўласных назоўнікаў); прыметнік: (абмежаванае ўжыванне кароткіх прыметнікаў, суфіксы прыметнікаў вышэйшай ступені параўнання, канчаткі прыметнікаў у месным і давальным склонах); лічэбнік (родавае адрозненне, скланенне лічэбнікаў); асаблівасці ўтварэння займеннікаў; асаблівасці канчаткаў I і II спражэння дзеясловаў у 3й асобе адзіночнага ліку (піша, сядзіць); асаблівасці ўтварэння дзеепрыметнікаў і дзеепрыслоўяў, варыянтпасць словаўтваральных форм дзеепрыметнікаў.
Сінтаксічная інтэрферэнцыя: асаблівасці кіравання дзеясловаў і выкарыстання прыназоўнікаў (ужыванне прыназоўніка па з месным склонам назоўніка; прьтназоўнік з пры дзеясловах смяяцца, жартаваць, кпіць,здзеквацца; ужыванне дзеясловаў руху пры вызначэнні мэты з прыназоўнікам па + Bin. склоп.; ужыванне прыназоўнікаў праз, да. паводле; асаблівасці пабудовы пытальнага сказа з часціцай ці\ спалучэнне лічэбнікаў два, тры,чатыры з назоўнікамі). Аналіз сучасных узораў інтэрферэнцыі. Праблемы інтэрферэнцыі. Паняцце "трасянка".
9
НАВУЧАЛЫІАПРАФЕСІЙНАЯ СФЕРА
Т э м a 3. Лексікалоіія і лексікаграфія
Лексікалогія і прадмет яе вывучэння. Лексічнае значэнне слова.
Лексіка паводле значэння. Адназначныя і мнагазначныя словы, амонімы, сінонімы, антонімы, паронімы.
Лексіка паводле паходжання: спрадвечна беларуская лексіка, запазычаная лексіка.
Агульнаўжывальная лексіка і лексіка абмежаванага ўжывання (дыялектызмы. прафесіяналізмы. спепыяльная тэрміналапчная лсксіка, жарганізмы).
Лексіка і тэрміналогія. Месца тэрміналогіі ў лексічнай сістэме беларускай мовы.
Лсксікаграфія. Тыпыслоўнікаў. Тэрміналагічныя слоўнікі беларускай мовы.
Т э м a 4. Лексічны склад навуковага стылю
Агульнанавуковая лсксіка. Частотнасць ужывання агульнанавуковых дзсясловаў (абазначаць, знайсці, называцца, з 'яўляцца, характпарызавацца, існаваць, функцыянаваць і інш.) і іх роля ў сінтаксічных канструкцыях павуковага тэксту.
Тэрміналагічная лексіка: агульнанавуковая і вузкаспецыяльная тэрміналогія. Тэрміныпрафесіяналізмы і тэрміныінтэрнацыяналізмы, іх словаутваральныяпаказчыкі(іст, ізм, map, mop, цёр, ант, ент, цыя, лог, он, ёп, дэ, ды, тэ, ты, бі, дыя, віцэ, архі, супер, суб, зкс і інш.) Тэрмінасістэмы (эканамічнабухгалтарская, фізікатэхнічная, медыкабіялаіічная, прамысловагандлёвая). Сінанімія і антанімія тэрмінаў. Устойлівыя спалучэнні тэрміналапчнага характару (хьшу ўдзельная вага, бухгалтарскі ўлік). Асаблівасці словаўтварэння і перакладу тэрмінаў розных галін сельскагаспадарчай дзейнасці (тэрміналогія жывёлагадоўлі, раслінаводства, рыбаводства, назвы тэхнічных сродкаў прылад працы, се.дьскагаспадарчыхпрацэсаў, пабудоў.)
Словаугваральная варыянтнасць тэрмінаў. Неўласцівыя суфіксы і словаутваральныя фарманіы беларускага тэрмінаўтварэння (ір(ірава), ыр (ырава): йнтегрйровать інтэграваць; анулйровать ануляваць; уч(юч), ач(яч), енн, онн, озн: йнтегрйруюшцй інтэгравальны, гранйчаіцйй сумжны; венозный венавы). Прадуктыўныя спосабы словаўтварэння ў беларускай тэрміналогіі. Асаблівасціперакладутэрмінаўзрускаймовы.
Сродкі лагічнай сувязі (злучнікі, прыслоўі, пабочныя словы). Паказчыкі ступені аб'ектыўнасці навуковай інфармацыі (тыпу напэўна,магчыма, верагодна), выражэнне суб'ектыўнасці думкі (тыпу намой 10
погляд.ялічу, намаю думку), спасылкі на крыніцу інфармацыі (тыпу паводле, як адзначалася, адпаведна гэтаму). Словыдамінанты.
Пераклад профільных тэкстаў з аналізам сістэмы моўных сродкаў навуковага стылю.
Т э м a 5. Беларуская навуковая тэрміналогія
Згісторьті развіцця і фарміраваннябеларускайнавуковайтэрміналогіі. Праблемы ўпарадкавання навуковай тэрміналогіі.
Асаблівасці перакладу з рускай мовы на беларускую тэрміналапчных словазлучэнняў, у склад якіх уваходзяць дзеепрыметнікі (тыпу корректйруюшая емкость карэкціроўная ёмістасць; насыіцаюіцййся реактор насычальны рэактар). Адаптацыя запазычаных тэрмінаў у беларускай мове. Тэрміныінтэрнацыяналізмы. Інтэрнацыянальныя элементы ў тэрміналогіі. Грэкалацінскія словаўтваральныя элементы: суфіксы, нрэфіксы, часткі складаных слоў
Асаблівасці словаўтварэння беларускай навуковай тэрміналогіі. Тэрміналагізацыя асобных слоў агульналітаратурнай мовы (парасонік просты). Тэрміныамонімы, якія адносяцца да розпых галін навукі. Прадуктыўныя спосабы словаўтварэння ў беларускай тэрміналогіі (суфіксальны: нік; анн; энн; ац\ яц; ва і інш. апыляльтк, арашэн не, асмольванне, авансаваць; складанасуфіксальны машынабудаванне, біятэхналогія, кормавытворчасць, буракаводства; нрэфіксальны антыцела, дэмантаж; прэфіксальнасуфіксальны адліўка, засечка, закладка; нульсуфіксальны зрэз).
Асаблівасці словаўтварэння і перакладу тэрмінаў розных галін навукі 1 вытворчасці (тэрміны фізікі, хімн, матэматыкі, баганікі, глебазнаўства, гідратэхнічнай меліярацыі, заатэхніі, эканомікі і арганізацыі і інш.). Назвы відаў навуковай, вытворчай і гаспадарчай дзейнасці. Тэрміны флоры і фауны.
Асноўныя тэндэнцыі сучаснага развіцця беларускайтэрміналогіі.
Галіновыя тэрміналагічныя слоўнікі.
Т э м a 6. Навуковы тэкст: структура і моўнае афармлснне
Кампазіцыйнаструктурная арганізацыя навуковага тэксту: а) з пункту гледжання характару зместу (тэма, падтэма); б) з пункту гледжання спосабаўвыкладання інфармацыі (апісанне, апавяданне, разважанне, доказ).
Лексікаграматычныя сродкі арганізацыі навуковага тэксту. Марфалагічныя асаблівасці: абстрактныя назоўнікі, высокая частотнасць назоўнікаў роднага склону; зваротныя дзеясловы, неасабова
КНІГІ ОНЛАЙН
