Айчынная гісторыя
Прыкладная праграма курса для студэнтаў вышэйшых навучальных устаноў
Памер: 13с.
Мінск 1997
МІНІСТЭРСТВА АДУКАЦЫІ РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ
РЭСПУБЛІКАНСКІІНСТЫТУТ ВЫШЭЙШАЙ ШКОЛЫ БДУ
кафедра гісторыі і беларусазнаўства
АЙЧЫННАЯ ГІСТОРЫЯ
Прыкладная праграма курса для студэнтаў вышэйшых навучальных устаноу
(праект)
Мінск 1997
2 Праграма складзена кафедрай гісторыі і беларусазнаўства Рэспубліканскага інстытута вышэйшай школы БДУ
Аўтарскі калектыў.
Сташкевіч М.С., д.г.н., прафесар (кіраўнік)
Загарульскі Э.М., д.г.н., прафесар
Галенчанка Г.Я., к.г.н., дацэнт
Емельянаў С.Г., к.г.н., дацэнт
Яфімава В.Ф., метадыст
Аннотацмя
Учебная программа по курсу "Ачынная гісторыя" является проектной версмей м разработана в рамках проведення научнонсследовательской работы в РНВШ БГУ по теме "Снстема гуманнтарнзацнн образованмя в Республнке Беларусь". Авторскмй коллектнв будет благодарен за замечання н рекомендацмм, способствуюідне совершенствованню структуры н содержанмя курса.
Вашм отзывы прнсылайте по адресу:
220001, Мннск, Московская, 15
Научнокісследовательскнй сектор
Телефоны: 2228331, 2248424
ТЛУМАЧАЛЬНАЯ ЗАПІСКА
Асноўная асаблівасць вывучэння гісторыі Бсларусі ў ВНУ вызначаспца тымі абставінамі, іпто фактьгчна да 1992—1993 навуч. года яна нс з яўлялася самасгойным курсам ў сярэдняй іпколс, а існавала ў якасці нсабязковага дадатка да "Гісторьгі СССР (Расіі) '. У выніку шмат пакаленняу, ў тым ліку і сучаснае, добра не ведаюць гісторыі свайго народа, яго культурнай спадчыны.
Ссння выкладчык гісторыі Беларусі апынуўся ў даволі складаным становішчы. У святлс сучасных рэалій узнікла неабходнасць у стварэнні і выкладанні прынцыгюва новых курсаў айчыннай гісторыі як у сярэднян школс так і ў ВНУ.
I Ірадстаўленая праграма курса 1 історыя Ьеларусі разлічана на студэнтаў ВНУ, якія навучаюцца па спецыяльнасцях негістарычнага профілю 1 дапаможа, на наш погляд, хаця б часткова вырашыць гэтыя праблемы. Таму аўтары праграмы імкнуліся стварыць свас асаблівае ядро гістарычнай адукацыі, якая таксама ўключае ў сябс адначасова даступны і дастагковы аб ём ведаў па гісторьгі Беларусі, неабходных кожнаму вьшускніку ВНУ рэспублікі.
У праграме пададзены погляды і адлюстраваны шматгадовы і даволі разнастайны вопыт вывучэння і выкладання гісторыі Бсларусі ад старажьггнасці да цяперашняга часу калектывам кафедры гісторвп і беларусазнаўства РІВШ БДУ'
Галоўнай мэтай прапануемага курса з’яўляецца даволі шырокае, грунтоўнас і навукова аб’ектыўнае асвятленне шматвяковай гісторыі Беларусі і вькаваннс на яе падставе адукаваных, культурных. свядомых грамадзян суверэннай дзяржавы. Менавіта таму ў аснову гэтай праграмы пакладзена ідэя паступовага і супярэчлівага развіцця чалавечага грамадства, пгго ў сваю чаргу дазваляе пабудавацр аптымальны варыянт курса гісторыі Беларусі ў спалуч.чнні цывілізацыйнага падыходу. Тым больш, паколькі цывілізацыя ўключае ў сябе супольнасць матэрыяльных і духоўных дасягненняу чалавека, якія характарызуюцца пэўнымі заканамсрнасцямі сацыяльнаэканамічнага, падітычнага і духоўнага развіцця, то, зыходзячы з гэтага, можна разгледзсць гісторьпо Беларусі ў кантэксце сусвстнай гісторыі. Гаты, бсзумоўна, дапаможа студэнтам лепш усвядоміпь месца і ролю Бсларусі у гістарычным працэсс. Прапануемая праграма вызвалена ад ідэалагічных штампаў, якія працяглы час скоўвалі выкладанне гісторыі Беларусі і грунтуецца на храналагічнапраблемным падыходзе, які дазваляе адлюстраваць ў змесце курса разуменне гісторыі як адзінага і непарыўнага працэсу.
Праграма ўключае наступныя элсменты гістарычных ведаў: сістэматычныя веды аб сацыяльных, эканамічных, палітычных і культурных працэсах на Беларусі ад старажытнасці да сучаснасці, якія вывучаюцца на багатым і разнастайным фактычным матэрыяле і падаюцца у кантэксце сусветнай гісторыі з улікам цывілізацынных характарыстык, гістарычныя паняцці і светапоглядныя ідэі, даволі падрабязныя звсскі аб гістарычных
5
4 дзсячах культуры Бсларусі. Асаблівая увага надаецца гісторыі культуры, паколькі аўтары лічаць, што менавіта ў ёй у канцэнтраваным выі'лядзс адлюстроўваюцца ўсе формы жыцця і дзейнасці чалавека, сацыяльнаэканамічнага і палітычнага ладу краіны.
Прыкладная агульная колькасуь гадзін на выкладанне гэтага курса, на нашу думку, 90 гадзін. Размеркаванне часу па асобных тэмах і выбар форм вучэбных заняткаў мэтазгодна ажыццяўляць непасрэдна ў ВНУ, зыходзячы з канкрэтных ўмоў.
"Гісторыя Беларусі
тэматычны план
1. 1 лумачальная запіска.
2. Уводзіяы.
3.1 эма I. Періпабытнаабшчынны лад. Рассяленне на Беларусі славянскіх плямёнаў.
4. Тэма II. Старыжытныя дзяржаўныя ўтварэнні на тэрыторыі Беларусі.
5. Тэма III. Вялікае княства Літоўскае, Рускае і Жамойцкас (XIII—XVI ст.ст.).
6. Тэма IV. Беларусь у канцы XVI—XVIII ст.ст.: ад Люблінскай уніі да падзелу Рэчы паспалітай.
7. Тэма V. Беларусь у складзе Расійскай Імпсрыі у канцы XVIII — сярэдзіне XIX ст.ст.
8. Тэма VI. Бсларусь у другой палове XIX ст. і пачатку XX ст. Барацьба за дэмакратыю 1 нацыянальнае адраджэнне.
9. Тэма VII. Рэвалюцыя 1917 года. Беларусь у перыяд фарміравання дзяржаўнасці і станаўлення новага укладу жыцця (сакавік 1917 —чэрвень 1941 гг.).
10. Тэма VIII. Заходняя Беларусь у складзе I Іольскай дзяржавы. Нацыянальнавызваленчая барацьба.
11. Тэма IX. Беларусь у гады другой сусветнай вайны.
12.1 эма X. Беларусь у гады пасляваеннага аднаўлення і першых спроб рэфармавання савецкага грамадства.
13. Гэма XI. Беларусь у гады стабілізацыі і наспявання крьізісу савецкай сістэмы (60—80 гг.).
14. Тэма XII. Беларусь на шляху дзяржаўнай незалежнасці. Утварэнне Рэспублікі Бсларусь.
15. Крыніцы і літаратура.
6
7
УВОДЗІНЫ
Значнасць курса. Новыя магчымасці ў распрацоўцы навуковага курса гісторыі Бсларусі. Адмаўленне ад схематызму і дагматызму. Насычэннс курса фактамі і асобамі. Гісторыя Беларусі ў кантэксце сусветнай гісторыі. Праблема канцэпцый гісторьгі Беларусі. Магчымаспі складання альтэрнатыўных курсаў. Плюралізм мсркаванняў ў гістарычных даследаваннях. Выхаваўчае значэнне курса айчыннай гісторыі.
Перыядызацыя. Крыніцы і іх магчымасці (пісьмовыя, лінгвіспячныя, археалагічныя, антрапалагічныя, этнаграфічныя). Важненшыя публікацыі крыніп. Кароткая гісторыяграфія. Ацэнка навсйшых даследаванняў па гісторыі Беларусі.
ТЭМА I. ПЕРШАБЫТНААБШЧЫННЫ ЛАД. РАССЯЛЕННЕ НА БЕЛАРУСІ СЛАВЯНСКІХ ПЛЯМЁНАЎ
Пытанне аб пачатковым засялснш тэрыторыі Беларусі. Ледніковыя перыяды. Найстаражытныя стаянкі палеаліту. Культурнагістарычныя аналогіі.
Засяленне ў мсзаліцс і фарміраванне першых вялікіх этнічных супольнасцяў. Вытокі і прычыны рассялення. Характар мезалітычных міграцый. Колькасць мезалітьічных стаянак. Змяненне колькасці насельнштва ў параўнанні э палеалітам. Археалагічныя культуры мезаліту. Этнічныя працэсы ў мезаліце.
Неалітычныя культуры. 1х сувязь з мезалітычнымі. Міграцыі. Панаванне прысвойваючых формаў гаспадаркі. Змянснне ў гаспадарцы неалітычных плямён і рост насельніцгва. Узрастаннс ролі рыбалоўства. Найстаражьггныя іпахты. Мастацгва каменнага веку. Всраванні.
Пытаннс аб этаасе ў неаліце. Даныя гідранімікі па гэтаму пытанню. Праблсма фінаугорскага этнасу на Беларусі.
З’яўлсннс індасўрапсйцаў ва Усходняй Еўропе. Археалагічныя адзнакі індаеўрапсйскіх плямснаў. Далейшая дыферэнпыяцыя індаеўрапейцаў. Міграцыя сярэднееўрапейскіх плямён. Іх узаемадзеянне з мясцовым насельніцгвам. Вынікі этнічных узаемадзеянняў. Прыкметы выціскання мясцовага насельнііггва. Прыкметы змяпіэння. Расцягнутасць у часе працэсу.
Пыганне аб этнасу сярэднедняпроўскіх плямён. Даныя на карысць балтыйскай прыналежнасці прышлых плямён. Іншыя ўяўлснні. Дыфсрэнцыяцыя балтаў і выніку рассялення.
Змяненні ў занятках нассльншіва і ў грамадскім ладзе. Змена прысвойваючай эканомікі вырабляючай. Распаўсюджванне металу. Зацвярджэнне бацькоўскага ладу. Духоўная культура. Найстаражытныя курганы.
Лакальныя групы гарадзішчаў. Мілаградскія плямёны. Пытанне аб фарміраванні мілаградскай культуры і магчымых міграцыях. Мясцовыя вытокі культурных прыкмет. Праблема этнічнай прыналежнасці мілаградцаў.
Асаблівасці фарміравання культуры пггрыхаванай керамікі. Адзнакі мясцовага субстрата. Лакальныя групы плямён пгтрыхаванай керамікі. Гарадзішча Малышкі. Днепрадзвінскія плямёны. Асаблівасці фарміравання культуры. Фінаугорскія элемснты.
З’яўленне познслужыцкіх (падклошавых) плямён. Іх арэал на Беларусі. Адносіны з іншымі плямёнамі. Пытаннс аб этнічнай прыналежнасці падклошавых плямён.
Зарубінецкія плямёны. Пытаннс аб іх паходжанні. Мясцовыя і нетутэшпыя элементы ў іх культуры. Праблема этнічнай атрыбуцыі зарубінецкіх плямён.
Далейшае рассяленне зарубінецкіх плямён. Іх уплыў на этнакультурную карціну наступных часоў.
Постзарубінецкія плямёны. Іх месца ў этнакультурнай гісторыі Усходняй Еўропы. Банцараўскатушэмлінскія плямены. Доўгія курганы і праблема этнічнай атрыбуцыі носьбітаў культуры доўгіх курганоў. Мясцовыя вытокі культуры.
Гаспадарчае жьшцс. Культура. Всраванні.
Лакаліэацыя славянскай прарадзімы. Пачатак шырокага рассялення славян і іх з’яўленне на тэрыторыі Беларусі. Плямены пражскай культуры ва Усходняй Еўропе. Корчакская і лукарайкавецкая культуры. Фарміраванне ўсходніх славян. Грамадскі лад у славян.
Палітычная сітуацыя ва Усходняй Еўропе папярэдадні шырокага рассялення ўсходніх славян. 1 Іачатак рассялення славян на поўнач ад Прыпяці. Летаггіс аб славянскім рассяленні на Беларусі. 1 Іытанне аб ‘летапісных плямёнах" усходніх славян. Спробы выдзялення этшчнавызначальных прыкмет. Аднасгайнасць культуры ўсходніх славям на пачатковым этапс рассялення. Сфеоычныя курганы з трупаспаленнем. Узаемаадносіны славян з балтыйскім насельніцгвам. Адзнакі этнічных уэаемадзеянняу. Вынік змяшэння з балтамі.
Прагрэс у гаспадарцы. Распаўсюджванне больш дасканалых тыпаў сельскагаспадарчых прылад. Грамадскі лад. Тэрьггарыяльная абшчына.Паганства. Неславянскія этнасы на тэрыторьгі Беларусі.
ТЭМА П. СТАРАЖЫТНЫЯ ДЗЯРЖАЎНЫЯ УТВАРЭННІ НА ТЭРЫТОРЫІ БЕЛАРУСІ.
Пачатак Русі. Паппярэнне тэрыторьгі Старажьггнарускай дзяржавы. Найстаражытныя гарады і княствы на тэрыторыі Беларусі. Рагвалод. Тур. Заходнія землі Русі і Кісў. Адмінісграуьінны падзел і арганізацыя кіравання.
9
8 Павіннасці. Зацвярджэнне ў Полацкім княстве дынастыі Ізяславічаў. Страта нашчадкамі Ізяслава права на кісўскае вялікае княжаннс.
КНІГІ ОНЛАЙН
