Айчынная гісторыя
Прыкладная праграма курса для студэнтаў вышэйшых навучальных устаноў
Памер: 13с.
Мінск 1997
Увядзенне хрысціянства і яго значэнне.
Сацыяльнаэканамічнае развіццё Заходніх земляў Русі. Поспехі ў сельскай гаспадарцы. Сялянс і іх побыт. Формы экстлуатацыі.
Віды феадальнага эсмлеўласніцтва.
Развіццё гарадскага жыцця. Калькасць старажытных гарадоў на тэрьггорыі Беларусі. Знешні відгорада. Гарадскосрамяство. 1 андаль.
Пачатак феадальнай раздробленасці. Прычыны і вынікі. Умацаванне княстваў у заходніх зсмлях Русі. Праблема мясцовай дзяржаўнасці. Узасмаадносіны з Кіевам і іншымі княствамі Русі. Войны 60—70х гг. XI ст. Бітва на Нямізе. Усяслаў Брачыслававіч. Поспехі полацкіх князёў у Прыбалтыцы.
Удзельны перыяд у гісторыі заходніх зсмляў Русі. Даныя пісьмовых крыніп аб колькасці ўдзельных княстваў. Дынастычныя сувязі полацкіх князёў і іх удзел у агульнарускіх справах. Міжусобныя войны ў XII ст. Узмацнснне баярства. Асноўныя тэндэнцыі ў дзяржаўным ладзе. Веча.
Барацьба з нямецкімі рыцарамі. Аслабленне Полацкага княства ў XIII ст. Заходнія землі Русі і татарамангальскае наіпэсцс.
Этнічныя працэсы ў старажытнарускі перыяд. Адзінства інтэграцыйных і раз’яднальных працэсаў. Пьгганне аб старажьггаарускай народнасці. Прыкметы народнасці. Мова і культура старажьггнай Русі. Этнічная самасвядомасць. Саманазва. Прычыны пасіуповага раздэялення старажытнарускай народнасці. Уплыў этнічных субстратаў на ўсходнеславянскі (старажытнарускі) этнас.
Культура заходніх зсмляў Русі. Яе адносіны да культуры ішпых земляў Русі. Вусная народная гворчасць. Гісгарычныя сюжэты былін. Волх Усяслававіч. Апавяданне аб Уладзіміру і Рагнедзе.
Пісьменнасць. Распаўсюджванне іпсьменнаяў. Знаходкі берасцяных грамат. Барысавы і Рагвалодаў камяні. Надпісы на іншых прадмстах. Рукаігісныя кнігі. Тураўскае евангслле. Еўфрасіння Полацкая. Кірыла Тураўскі. Пытанне аб летапісанні ў заходніх землях Русі. Мастацкія вырабы з металу, каменя, касці. Крыж Лазара Богшы. Скарб з Вічшынскага замка. Фрэскі,
Архітэктура. Узнікненне мясцовых архітэктурных школ. Сафійскі сабор ў Полацку. Мінскі храм. Спаская царква ў I Іолацку. Благавешчанская царква ў Віцсбску. Гродзенскія манументальныя пабудовы. Белая вежа ў Камянцы.
Значэнне старажытнарускага этапа ў гісторыі Беларусі. Заходнія землі Русі ў кантэксце гісторыі старажытнай Русі.
ТЭМА III. ВЯЛІКАЕ КНЯСТВА ЛІТОЎСКАЕ, РУСКАЕ I ЖАМОЙЦКАЕ (XIII—XY1 ст.ст.)
Сапыяльнаэканамічныя перадумовы фарміравання ВКЛ. Цэніраімклівыя тэндэнцыі, пгго дзейнічалі на землях Беларусі, Літвы, Украіны, некаторых рускіх княстваў, уплыў знешніх фактараў (пагроза манголататарскіх нашэсцяў, барацьба з галіцкавалынскімі князямі, ордэнскай і польскай феадальнай экспансіяй і інш. у працэсе ўтварэння Літоўскага княства). Актыўная, шмат у чым вызначальная роля беларускіх феадалаў і іншых сласў насельнііфгва Беларусі, якія непасрэдаа ці ўскосна ўдзельнічалі ва ўгварэнні ВКЛ і яго абароне. Высокі грамадскапалітычны, культурны і сацыяльнаэканамічны ўзровень усходнеславянскіх зямель у складзе ВКЛ і яго уплыў на стымуляванне працэса феадалізацьн і дэяржаунага будауніцтва ў беларускалітоўскай дзяржавс. 1 Іьгганнс пра гістарычную назву Літва . Эвалюцыя дзяржаўнай назвы ВКЛ. Барацьба за вялікае княжанне пасля смерці Міндоўга. Цэнтралізатарская палітыка вялікіх князсў Віценя, Гедыміна, Альгерда. Дынастычная барацьба ў 70—90я rr.XIV ст. (Кснстут, Ягайла, Андрэй Полацкі, Вітаўт). Узмацнсннс вялікакняжацкай улады ў гады княжання Вітаўта. Ліквідацыя ўдзсльных княжанняў. Стварэнне ваяводстваў. Гарадзельскі прывілей 1413 г. і ягс вынікі. Унутрыпалітьгчная барацьба пасля грамадзянскай міжусобнай феадальнан вайны 30х гадоў XV ст. I Іадзел дзяржавы на Вялікае княства Літоўскае і Вялікае княства Рускае. Вялікакняскія прывілеі 1432, 1434 гг. Аб’яднанне дзяржавы Жыгімонтам Кейстутавічам. Абмежаванне вялікакняжацкай улады ў Другой палове XV ст. Унутрапалітычная барацьба ў ВКА з канца XV ст. да 1569 г. Змены ва ўнутранай палітыцы вярхоўнан улады. Адмена Гарадзсльскага прывілею. Усталяванне рэлігійнай талерантнасці. Заканадаўства ВКЛ. Судзебнік Казіміра 1468 — першы збор законаў 6еларуск.алітоўскай дзяржавы. Статуты 1529 і 1566 іт.
Палггычныя органы дзяржаўнай улады, іх эвалюцыя, фуіікцыі (вярхоўная ўлада, Рада, сеймы, сеймікі, вонска і інпі.). Адмшістрацыйнатэрыгарыяльны падзел ВКЛ. Пераемнасць у развшці дзяржаўнапалітычных форм на Беларусі і уплыў іх на дзяржаўны лад ВКЛ. Сваеасаблівасць грамадскапалітычнага становііпча I Іолацкага, Віцебскага і ініпых беларускіх і украінскіх зямель (княстваў) у палітычнай сістэме ВКЛ, іх адміністрацыйнафедэратыўныя правы. Узрастанне палітычнай ролі беларускіх і украінскіх фсадалаў у палітычным і сацыяльнаэканамічным жьгцці з сярэдзіны XV ст. і асабліва з канца XV — першай паловы XVI ст.
Тэндэнцыі кансалідацыі кіраючых колаў беларускалітоўскай дзяржавы. Павышэнне ролі Рады і Соймаў Вялікага княства Літоўскага. іх склад у XV— XVI ст.ст. Змова супраць Казіміра (1481 г.) і яе вынікі. Вялікакняскі прывілей 1492 г. Палітычныя ўзаемаадносіны ВКА з суседнімі дзяргкавамі (1 Іолыпчай, Тэўтонскім ордэнам, Маскоўскім вялікім княствам, Крымскім ханствам).
10 Пашырэннс тэрыторыі ВКЛ Паходы Альгерда на Маскву. Бітва на Сініх Водах (1362). Далучэннс да ВКЛ украінскіх зямель. Унутраная вайна 30х гадоў XV ст. Дзяржаўныя уніі з Полыпчай (Крэўская, Г арадзельская і інш.). Грунвальдская бітва (1410 г.) і яе значэнне. Войны канца XV — першай трэці XVI ст. Лівонская вайна.
Развіццё царкоўнарэлігійньіх адносін. Становішча праваслаўнай царквы, узнікненне каталіцкай (з канпа XIV ст.) і рэфармацыйнай царкваў (з сяр. XVI ст.), іх узаемаадносіны, уплыў на беларускае насельніцтва. Царква і рэлігія ў палітычным, сапыяльнаэканамічным і культурным жыцці ВКЛ. Функцьп царквы як самакіруючайся спецыфічнай установы ў феадальным грамадстве. Роля царквы і духавенства ў захаваніі культурных традыцьгй, культурнай спадчыны, фарміраванні светапогляду і пабытовых звычаяў насельніцтва. Талерантнасць у эаконадаўстве і ў практыцы грамадскага жыцця.
Сацыяльнаэканамічнае жыццё. Феадальнае землеўладанне і гаспадарка. Катэгорыі сялянства, прац.чс запрыгоньвання. Аграрная рэформа сярэдзіна XVI ст. — ' Валочная памера". Выступленні і барацьба супраць узмацнення феадальнага прыгнёту. Гарады Беларусі — цзнтры рамянства і гандлю. Сацыяльнапалітычнас развіццё гарадоў. Фарміраванне саслоўя мяшчан, этнарэлігійная і колькасная характарыстыка насельнііугва беларускіх гарадоў і мястэчак. Удзсл гараджан Беларусі ў грамадскапалітычных рухах. Магдзбургскае права і сістэма гарадскога самакіравання. Уладальніцкія гарады. I Іераўтварэнне беларускіх гарадоў у рамеснагандлёвыя цэнтры.
Культура. Духоўная і матэрыяльная культура. Асноўныя канцэгшыі аб паходжанні беларускага этнасу і назвы ’Белая Русь'. Этнічная тэрыторыя беларусаў у другой паловс XIIIXVI ст.ст. Утварэнне сацыяльнаэканамічнай супольнасці. Эканамічныя, палітычныя, прававыя і іяшыя фактары, якія садзейнічалі кансалідацыі беларускага этнасу. Нассльніцтва Беларусі. Этнічная і д.чмаграфічная характарыстыка, міжэтнічныя адносіны.
Умовы развіцця культуры ў бсларускалітоўскай дзяржаве. Эвалюцыя культуры, рамяства, узнікнснне новых галін духоўнай і матэрыяльнай дзейнасці нассльніцтва. Уплыў сацыяльных, палітычных і эканамічных фактараў на яе развіццё. Народная творчасць. Дзяржаўны статус беларускай мовы ў ВКЛ. Роля мовы ў фарміраванні і развіцці этнічнай свядомасці беларусаў. Асвета. Літаратура. Кнігадрукаванне. Францыск Скарына, Сымон Будны, Васіль Цяггіяскі, Мікола Гусоўскі, Мялецій Сматрыцкі. Статуты ВКЛ (1529, 1566, 1589) — выдатныя помнікі грамадскай думкі. Характэрныя рысы беларускай архітэктуры XIV—XVI ст.ст. Выяўленчае мастацтва. Рэнесанс на Бсларусі: сацыяльныя і духоўныя асновы. Рэфармацыйны рух. Контррэфармацыя. Працэс сацыяльнай кансалідацыі прывілеяванага саслоўя ВКЛ на аснове дзяржаўнага патрыятызму.
11 ТЭМА IV. БЕЛАРУСЬ У КАНЦЫ XVI—XVIII СТ.СТ.:
АД ЛЮБЛІНСКАЙ УНІІ ДА ПАДЗЕЛАУ РЭЧЫ ПАСПАЛІТАЙ
Утварэнне Рэчы Паспалітай, яго змест і значэнне, палітычныя вынікі. Аюблінская унія 1569 г. Прычыны рэалізацьн планаў стварэння новага дзяржаўнага фарміравання. Ьіезадаволенасць часткі магнатаў і шляхты ВКЛ умовамі уніі. Распрацоўка і прыняцце Статута 1588 г. Органы ўлады і кіравання. Дзяржаўны лад Рэчы Паспалітай і ВКЛ у канцы XVI—XVIII ст.ст. Пастутювая паланізацыя сацыяльных вярхоў беларускага грамадстаа. Сялянскаказацкія выступленні на Беларусі супрань феадальнага ўціску і паланізацыі. Ваенныя дзеянні на Беларусі 1648—1667 гг. Андрусоўскі мір (1667 г.). Барацьба магнацкіх груповак у другой паловс XVII — пачатку XV111 ст.ст. Беларусь у гады паўночнай вайны. Палітычны крызіс Рэчы Паспалітай. Спроба рэформы палітычнага ладу. Дысідэнцкае пытанне. I ры падзслы Рэчы Паспалітай. Канстьпуцыя Рэчы Паспалітай (1791 г.). 1 іаўстанне Касцюшкі.
Стан сялянскай гаспадаркі. Феадальнае землеўладанне. Юрыдьгчнае і эканамічнае становішча сялян. Г Іавіннасці і дзяржаўныя паборы. Супраціўленне сялян узмацненню феадальнага прыгнёту. Паўстанне сялян пад кірауніцтвам В.Вашчылы (1740—1744 гг). Гарады Беларусі. Рамесная вытворчасць • гарадскі гандаль. Гандлёвыя сувязі. Самакіраванне. Сацыяльная барацьба ў беларускіх гарадах.
Этнічная тэрыторыя і этнічная структура бсларускага народа. Яго этнічная самасвядомасць. Рэлігійныя адносіны у ВКЛ (XVII XVIII ст.ст.). Ускладненне царкоўнарэлігінных адносін (Ьерасценская унія 1596 г.). Нсгатыўііыя тэндэнцыі у духоуным жыцці бсларусау, рэлігінная канверсія. Узмацнсннс пазіцый каталшкай царквы. Устварэнне уніяцкай царквы ў XVL — пачатку XVIII ст.ст. Пашырэннс уніяцгва сярод сельскага насельнпггва і мяшчанства. Сялянства як захавальнік патэнцыялу для развіцця беларускага этнасу.
Этапы асветніцтва на Беларусі. 1 Іаланізацыйныя тэндэнцыі ў культурным развіцці Беларусі. Стан асветы. Кнігадрукаванне. .Літаратура. Школьная справа. Грамадскапалпмчная і філасофская думка. Калегіі, царкруныя братствы на Беларусі. (Х^алькларызацыя беларускан культуры. Развіццё вуснай народнай творчасці. ІМузыка. Тэатр. Выяуленчас мастацгва. Архітэктура.
12 ТЭМА V. БЕЛАРУСЬ У СКЛАДЗЕ РАСІЙСКАЙ ІМПЕРЫІ У КАНІІЫ XVIII— СЯРЭДЗІНЕ XIX СТ.СТ.
КНІГІ ОНЛАЙН
