Асновы дзяржаўнасці Беларусі
Мітрафан Доўнар-Запольскі
Памер: 23с.
Мінск 1994
Прафесар МВДОЎНАРЗАПОЛЬСКІ
Асновы Дзлржаўнасьці Б еларусі
Мінск
1994
Прафесар М.В.ДОЎНАРЗАПОЛЬСКІ
А.СН0ВЫ ДЗЯРЖАЎНАСЫЦ БЕЛАРУСІ
Мінск
1994
ББК 67.3 (2Б)
Д71
УДК 342.000.93 (476)
Слова аб аўтары
Тэкст друкуецца па выданні: ДоўнарЗапольскі М.В. Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі Городно: Міністэрства Беларускіх спраў, 1919.
Выданне выходзіць па ініцыятыве Агенцтва "ГеронтА” Таварыства беларускай мовы імя Ф.Скарыны.
ДоўнарЗапольскі М.В.
Д71 Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі. Мн; ВІШ Дзяржэканом
плана Рэсітублікі Беларусь, 1994. 23 с.
У брашуры раскрываюцца вытокі беларускай дзяржаўнасці, абгрунтоўваецца права беларускага народа на незалежнасць і суверэнітэт.
Выданне арыентавана на шырокае кола чытачоў.
д 3420000093
ББК673(2Б)
© Слова аб аўтары. Гануш А.Г., 1994.
Няпростым бйў лёс выдатнага беларускага ггсторыка, прафесара Мітрафана ВіктаравічаДоўнарЗапольскага. Усё сваё жыццё аддаў ён справе беларускага адраджэння але аказаўся выкрэсленым з памяці некалькіх пакаленняў беларусаў, а яго навуковыя працй на доўггя гады трапглг ^^^Р^'
НарадзіўсяМДоўнарЗапольскг 2 чэрвеня 1867 гоба ў гГэ чыца Мінскай губерніі. Скончыў Кіеўскі ўнгверсітэт св. Уладзіміра. У 1905 годзе абараніў доктарскую дысертацйю, выкладаў у Кйве, Маскве, Баку, Харкаве, Мгнску.Сярод яго вучняў такія вйдатнйя гісторыкі, як А.М.Гневушаў, ББЛурц, УЛІічэта, ПЛ.Смірноў.
М ДоўнарЗапольскг пакінуў багатую навуковую спаочыну больш за 200 прац па этнаграфіі, сацйяльнаэканамічнай і палітычнай гісторйі Беларусі, Расіі, Украіны г Пол^чы. Ён бйў аднйм з першйх, хто вызначйў Беларусь у якасці асобага абекта гістарычнага даследвання, заклаўшй тым самйм падмуром бвлсьрускай н&цйянальна'й ?мтпйрйя?р(іфі (^ 1 канцэпцйі.
МДоўнарЗапольскі з’явіўся аўтарам першых спецйяльнйх прац, прысвечанйх гісторыі беларускаН дзяржаўнасцг, у якіх даказываў, што Беларусь мае права на незалежнасць і самавызначэнне. Сярод гэтйх прац брашура “Асновй дзяржаўнасьці Беларусі”. Напісаная ў 1918 годзе і перакладзеная на рознйя мовы, яна была разаслана ўрадам БНР па еўрапейскіх краінах з тым, каб яны падтрымалі Беларуску ю Народную Рэспубліку. Такім чйнам, брашура "Асновй дзяржаўнасьці Беларусі" стала ідэйнйм абгрунтаваннем беларускага суверэнітэту. t
Скептыкі зазначаць: МДоўнарЗапольскг даказваў права на незалежнасць “бумажнай” рэспублікі, якая не здолела пайсці далей свайго абвяшчэння і ўвогуле аказалася нежыццяздольнай.Але, думаецца, справа не ў тым, якая з абвешчаных рэспублік БНР ці БССР мела гйтарйчныя перспектывй, або да якой з іх лепш ставіўся вучонй.ДляДоўнарЗаполь
скага галоўным бйў сам факт гснавання беларускай дзяржаўнасці як рэалізауйя заканамернасцяў нацйянальнага развіцця, як перадумова руху ў будучйнк. I тое, у якой форме гэтая дзяржаўнасул вйзначйцца гэта ўжо пытанне другога парадку. Дарэчй, ДоўнарЗаполмкі плённа працаваў і ў Савгукай Б еларусі. У19251926 гг. ён з’яўляўся прафесарамБелдзяржуніверсітэта, займаў пасаду старшйні гісторйкаархеалаггчнай камісгг Інбелкульта.Аднак у хуткім часе ён быў вймушанй пакінуул Мінск і пераехаць у Маскву. Кляймо “нацдэма” назаўсёдй перакрйла шлях на Рабзіму...
Магутная рэпрэсгўнаідэалаггчная машына паволі набірала хуткасць, падмгная пад сябе любйя праяўленні навуковай творчасці, якія не ўкладваліся ў рамкг стандартнйх падйходаў і канцэпцйй. Але вучонй не змог, не пажадаў прйстасоўваць свае поглядй да змяняючйхся ўмоў. Бо закладзенй гэтйя поглядй бйлг з юнацтва і аказаліся надзвычай устойлівймі. Яшчэ ў 1888 годзе ў артыкуле “Беларускае мінулае” ДоўнарЗапольскі адзначаў, што беларускі народ мае ўласную гісторйю і вйсокую кулыпуру, а значйць,заслугоўвае таго, каб бйць раўнапраўнйм членам сям’і славянскіх народаў. Праз трйццаць год ён паўторйць тйя ж словы ў брашурй “Асновй дзяржаўнасьцг Беларусі”. Толькі зараз гісторйк зробіць гэта на больш сталйм узроўні, і тыя палажэнні, якія некалі вйказваліся ў артыкуле “Беларускае мінулае”, увасобяцца ў стройнай навукова абгрунтаванай мадэлі, набыва/ючй характар канцэпцыг палітычнай гісторйі.
Безумоўна, не ўсе тэзісы, сфармуляванйя ў “Асновах дзяржаўнасьці Беларусі”, зяўлякууа бясспрэчнймі. Аднак трэба памятауь, што брашура вы/йшла ў свет у пераломны ггстарйчны перыяд, калі вырашалася пытанне аб самім існаванні беларускай дзяржавы. Таму ў некаторйх момантах ДоўнарЗапольскг мог дапусцгць залгшнюю эмацйянальнасць ведзь ён ускладаў на гэту работу і станоўчыя агітацыйныя задачы.
Сучасная ўчора, брашура "Асновй дзяржаўнасьці Беларусі" актуальна г сёння. Хіба толькг некаторыя вйказванні патрабукць агаворак з пункту гледжання нашйх дзён. Так, калі ДоўнарЗапольскі называе літоўскг народ у XIV ста4
годдзг малакультурнйм, то ён мае на ўвазе адносна нмйсокі ўзровень цывілгзаванасцг старажйтных лгтоўцаў непіыменнасць, політэйтычныя вераванні г г.д. Нелыа разумець літаральна г тое, што Оа Беларусг ггсторйк адносгць Смаленскую губернію, а таксама часткг Чарнггаўскай, ПскоўскаН, Цвярской, Калужскай г Арлоўскай губернгй. Вучонй тут гаворйць абпрынятых этнаграфічных межах беларускай нацйі г mux землях, насельніцтва якіх яшчэ ў пачатку XX стагоддзя значна адрознівалася ад русклга спецйфічнймі этнічнймі асаблгвасцямі мовай, традйцйямі, бытам.
Увогуле,М ДоўнарЗаполыкі ніколі не імкнуўся cynvayt паставіць беларускі народ якомунебудзь гншаму. 1 гэта невйпадкова. Ён бйў чалавекам сапраўднйх дэмакратйчнйх поглядаў, гнтэлігэнтам, для якога зняважйць чйенебудзь нацйянальнйя пачуцці гэта значйць зняважйць сябе. Вучонй марйў аб тйм часе, калі яго народ рэалізуе сваё права на самавйзначэнне і будзе жйць вольна сярод добрйх суседзяў. Гэтай справе аддаў ён усё сваё жйццё.
У1994 г. спаўняецца 60 год са дня смерці МБДоўнароапольскага. Ушануем жа яго памяць перавйданнем адной з наіібольш яркіх яго работ.
А. Гануш
Асновы Дзяржаунасьці Беларусі
Беларусь гзта абшырная старонка, якая складаецца з губерній: Менскай, Магілеўскай I Смаленскай (цэлком), блізка усяе ВІтэбскай губ. (апрача Рэжыцкага 1 Люцынскага паветау), блізка усяе Віленскай (апрыч часьцей Троцкага, Віленскага I Сьвенцянскага пав.), Гродзенскай губерні, трох пауночных паветау Чарнігаускай губ., ды з сумежных валасьцей губэрній:на заходзе Сувалскай, на усходзе Пскоускай, Тверскай, Калужскай I Арлоускай. Усяго абшару Беларусь мае каля 258.000 квадр. кіломэтрау.на якім жыве 12 мільенау беларусау I больш за 3 мільены іншых нацыянальнасцей вялікарусау, жыдоу, палякау, татарау. БеларускІ народ занімае гэны абшар, сядзючы на Ім густой грамадой, у якую умешаны другія нацыі, каторыя прыйшлі сюды з чужых краеу I пераважна гуртуюцца па гарадох I мястэчках.
Часамі даводзіцца чуць як быццам вагаючыяся I сумлеваючыяся галасы: ці можа БеларускІ народ стварыць сваю асобную і ні ад каго незалежную дзяржаву, або прынамсі увайсьці у саюз дзяржау, як фэдэрацыйная частка? Гзткія ваганьні 1 сумлеваньні вынікаюць з незнаемства людзей з роднай мінуушчынай I з не даволі поунай ацэнкі культурнай стойкасьці беларускага народу.
Часамі такжа Іншыя наіуна сумлеваюцца: дый ціж была калі наша Беларуская дзяржава? Прауда, пад гэткім назовам яна не Існавала, як не ІснавалІ у цяперашняй форме дзяржавы Італьянская, Бэльгійская, Украінская I Інш. Але беларусы станавілі крэпка збудаваную дзяржаву, зложаную з беларускіх плямен такзванай ЛІтоускай РусІ, значыць, злучаных з ЛІтоускІм князьствам. I Беларусь, як зараз убачым, толькі зусім нядауна утраціла сьляды сваей колішняй крэпкай I стойкай дзяржаунасьці, меушай такія праявы разьвіцьця, якімі мы можам толькі пахваляцца з гордасьцю I павінны дабівацца аднауленьня Іх.
Асновы беларускай дзяржаунай незалежнасьці глыбока заложаны у самым Беларускім народзе I апіраюцца на моцных фундамэнтах гістарычных, этнаграфічных, лінгвістычных 1 эканамічных. Яны выяуляюцца ва усей мінуушчыне БеларусІ, яны есьць у беларусау I цяпер. захаваныя глыбока у народных массах, 1 затымто наша дзяржаунасьць павінна апірацца на дэмакратычных элемэнтах краю.
Беларусы гэта бадай ядыны народ (мо толькі апрача палякоу), які з прадвечных часоу жыве у сваей старонцы. ніскуль сюды ня прыходзіу, дык I не набрауся чужацкіх элемэнтау. 3 гэтай прычыны паводлуг сваіх Пстарычных I этнаграфічных асобнасьцей беларусы становяць найбольш чыстае славянскае племя, захаваушае I зверхны выгляд славяніна, I шмат адзнак яго псыхікі I быту.
Жаданьне збудаваць сваю дзяржауную незалежнасьць, уменьне бараніць яе, жаданьне дайсьці вольнага дэмакратычнага ладу вось аснауныя рысы гістарычнай мінуушчыны Беларускага народу. I мы ня ведаем другога славянскага племі, у якога гэта рыса выяуляласябы ярчэй, чымся у нашых прашчурау.
II.
Першае, аб чым нам апавядае наша найстарэйшая летапісь, гэта тое, што на абшары цяперашняй БеларусІ жылI тры родныя сабе плямены: Крывічы, Дрыгвічы I Радзімічы. Першыя жылі уздоуж верхняе Дзьвіны I верхняга Дняпра, ДРУ(ІЯ занімалі ваколіцы уздоуж ПрыпяцІ, трэйція землі, праз якія цячэ Сож. Навукай этнаграфіі, філологіі I гісторыі цяперака ужо цьверда даведзена, што гэныя тры плямены ужо у тыя часы ня рожніліся між сабой ані мовай, ані правам сваім, ані рэлігійнымі абрадамі, ды усімі гэтымі супольнымі адзнакамі вельм! рожніліся ад плямен, якія становяць пачатак Вялікарускага I Украінскага народау. Першыя запісаныя асобеннасьці беларускае мовы сягаюць VII сталецьця. Частка племі Дрыгвічоу у часах перасяленьня народау пакінула свой край, прабілася на Балканскій палуострау I пасялілася навакол
6
Салонік. ГрэкІ называлі Іх ДругувІтамІ. Мовы Другувітау навучыліся сьв. Кірыла I Мефодзій.
Сперша кожнае з беларускіх плямен жыло сваім асобным жыцьцем. КалІ у другой палавіне IX сталецьця у КіевІ тварылася дзяржава “Русь", дык беларусы папалі у яе пазьней, чым усе другія. Спаміж беларусау першая увайшла у склад РусІ Смаленская часьць Крывічоу. У Дрыгвічоу быу свой князь, у Полацкіх Крывічоу так сама асобны князь, Рагвалод. ТолькІ сьв. Валадзімір у другой палове X сталецьця зваявау Полацак, забіу Рагвалода I узяу сабе за жонку дачку яго, Рагнеду. Але нават I гэты князь ня здолеу удзяржаць Палачан у пакорнасьці КІеву I дау Ім за князя свайго сына, унука Рагвалодава. ЦІкауна, што пад той час. як усе “рускія" землі прызнавалі княжны род Рурыковічау, Полацкае князьства мела сваіх асобных князеу з роду Рагвалода. Гэта дзівіла I старабытнага летапісца. Дый другія часьці на доуга аставаліся пад КІевам: кіеускія князі ужо у канцы X сталецьця былі прымушаны даць асобных князеу Дрыгвічам I Смаленскім Крывічам.
Такім чынам на зямлі Беларускай утварылася некалькі княз
КНІГІ ОНЛАЙН
