Цацачная крама

Леанід Дранько-Майсюк

Выдавец: Медысонт

Памер: 128с.

Мінск 2008

26.85 МБ

Леанід ДранькоМайсюк Найачная kpama Кніжка для вялікіх і малых Мінск «Медмсонт» 2008 УДК 821.161.31 ББК 84(4Бен)5 Д72 Бібліятэчка часопіса «Дзеяслоў». Выпуск 6. Серыя заснаваная ў 2006 годзе. ДранькоМайсюк, Л. Д72 Цацачная крама : кніжка для вялікіх і малых / Леанід ДранькоМайсюк. Мінск : Меднсонт, 2008. 128 с. (Бібліятэчка часопіса «Дзеяслоў» ; вып. 6). ISBN 9789856530848. У гэтай кніжцы не высокая, а шырокая паэзія; шырокая значыць, усім зразумелая... Аўтар упэўнены: весялосць нацыянальнае багацце беларусаў, таму ў «Цацачнай краме» шмат смеху, жартаў, дасціпнасці, радаснага настрою, салёных слоўцаў, народных выразаў, часам горкай іроніі. УДК 821.161.31 ББК 84(4Бен)5 ISBN 9789856530848 © «Дзеяслоў», 2008 © ДранькоМайсюк Л., 2008 © Афармленне. СТАА «Меднсонт», 2008 Ад аўгара Аднойчы ў дзяцінстве, калі ў маім ДавыдГарадку шалела бурлівае веснавое разводдзе, увечары я стаяў на Царкоўнай гары і глядзеў, як паволі разбураецца драўляны гарынскі мост. Па ім яшчэ паспела праехаць калгасная машына, з кузава якой раптам выляцеў белы певень і сеў на маставую ферму. I ў гэту ж хвіліну палі не вытрымалі, і мост абрынуўся ў чорную ваду... Усе тады падумалі, што певень загіне. Аднак жа здараюцца дзівосы. На другі дзень з іншымі дзецьмі я прыбег на Шкодзіну кручу, на якую занесла абломкі маставой фермы, і ўбачыў на іх белага пеўня. Жывога! Мой успамін невыпадковы. Певень, як вядома, вельмі змястоўны сімвал — спевам ён упрыгожыў Евангелле і кожнае раніцы нястомна аддзяляе таямніцу ночы ад таямніцы дня. Для мяне ж асабіста на ўсё жыццё стаўся талісманам... Жыхар казак і загадак, варажбы і ўсялякіх уяўленняў; гаспадар вясковых і местачковых куратнікаў; урэшце, сонцавы харашун — певень усеабдымны вобраз майго дзяцінства! Леанід Дранько Майсюк Мусіць жа, не вельмі перабольшваю, кажучы: усеабдьімны... Зрэшты, мяркуйце самі. Паводле ўсходняга календара, я нарадзіўся ў год Пеўня, як, дарэчы, і мой сын Васіль. Калі мне сніліся пеўні, то ў сне (казала мне маці) я шчасліва ўсміхаўся. Памятаю, салодкая лагода апанавала мяне, калі прачытаў, як герой Кузьмы Чорнага Пархвен Катлубовгч пабіўся з п’яньш пеўнем. Калі ж я браўся за малёўку, то часта вымалёўваў таго белага певуна на маставой ферме... Мусіць, гэтак міжвольна выяўлялася ў маёй душы тэма ўласнага ратунку. Mae бацькі, Васіль і Люба, мяне частавалі цукеркамі і пернікамі, якія мелі форму тіеўневай галавы... Аднойчы ж падаравалі фарфоравага пеўніка і сказалі, што купілі яго ў цацачнай краме... Цацачная крама — гэтыя словы замілавалі!.. Цацачная крама — вось тое сэнсавае сугучча, з якога й нарадзілася кніжка, у якой майму задаволенаму Пеўню не сумна сярод іншых лялечных птушак, звяроў і жывёлак. Я пачаў гэту кніжку ў БССР, а завяршыў у Рэспубліцы Беларусь — пад бой курантаў на адноўленай менскай ратушы. I апошняе. На гэтай кніжцы ляжыць святло казачнай прозы Уладзіміра Ягоўдзіка і казачнай музыкі Зміцера Вайцюшкевіча. 6 цацач ная крама Асобы Галодны Воўк Разумная Варона Злы Сабака Няшчасны Казёл Q Задаволены Певень Незалежны Зубр Рахманы Конь Памяркоўны Мядзведзь Леанід ДранькоМайсюк Два Мядзведзікі Дурны Баран @ Жыццярадасны Асёл Палахлівы Заяц Заклапочаны Кот Гуляшчая Кошка Добрая Мышка Мудрая Кошка Зладзеяваты Ліс Шчаслівы Бабёр «Абычная» Свіння Хітрая Сава цацачная к р а м a Свойская Качка Дзікая Качка J Крыўдлівы Вожык Прыязная Вавёрка Спраўная Сарока Стары Алень Угаворлівая Жаба , 4 'й' . Смярдзючы Тхор Мясашкуркавы Трус Жаласлівы Верабей Патрыятычны Бусел Леанід ДранькоМайсюк / 9 Я гандлюю цацкамі. Пахвалюся: чалавек я гаспадарны, мой гандаль дае мне прыбытак, а калі зусім сказаць шчыра, то прыбытак гэты добры, таму сваё гандлярства люблю. Маё правіла: не маўчы — балбачы! Маючы краму, нельга маўчаць! Маючы краму, трэба ўсё зрабіць, каб зацягнуць пакупніка да свайго прылаўка і галаву пакупніку трэба разумна задурыць, каб хоць штонебудзь у цябе купіў. Зварот да пакупніка — вялікае мастацтва. Усё добра ў гэтым звароце, акрамя вады ў роце: здалёку — зазыўны крык, зблізку — далікатны голас, a то і шэпт... А лепей жа за ўсё і здалёку, і зблізку — прачулае спяванне... ю цацач ная крама Леанід ДранькоМайсюк / 11 Уступная песенька Гаспадара Я — цацачны гандляр, Уласнік гэтай крамы, I цацкі — мой тавар Найпрыгажэйшы самы! Я не служу казне! I што мне тут хавацца: Мы сыдземся ў цане — Давайце таргавацца! Цацкі ж не абыякія: He гліняныя — пустыя; He драўляныя — глухія... Цацкі ўсе як ёсць — жывыя! Без лішняй гаманы Забаву проста з моста Умеюць даць яны I дзецям, і дарослым. У цацак (знаю я!) He бзік які ці бздура, А ў кожнае свая Адметная натура. Цацкі ж не абыякія: He гліняныя — пустыя; He драўляныя — глухія... Цацкі ўсе як ёсць — жывыя! Хто з кім гуляе век Няведама адвеку: Ці з цацкай чалавек? Ці цацка з чалавекам? Таму звяроў маіх I птушак не мінайце, А для дзяцей сваіх I для сябе купляйце! © Цацкі ж не абыякія: He гліняныя — пустыя; He драўляныя — глухія... Цацкі ўсе як ёсць — жывыя! Леанід ДранькоМайсюк / 13 Шаноўнае спадарства, цацкі мае сапраўды ўсе жывыя і сапраўды любая з іх мае свой характар, сваю адметную натуру. Але галоўнае тое, што кожная мая цацка ведае, што трэба рабіць, як сябе паводзіць, як трэба жыць, каго слухацца, а каго не, каму ў вочы глядзець, а каго й зусім не бачыць, на што наракаць і як наракаць, каму скардзіцца, дзе сядзець нішкам, а дзе ўздымаць гвалт, чаму і каму ў жыцці радавацца, што прасіць і ў каго прасіць... Вось, да слова сказаць, Воўк. Ваўкі, як вядома, заўсёды галодныя. Мой Воўк галодны таксама. Галодны ж заўсёды просіць... Што галодны просіць? Маеце рацыю! Галодны заўсёды просіць есці! 14/.... ц а ц а ч н ая к рам a Леанід ДранькоМайсюк / 15 Песенька галоднага Воўка Выйшлі ўсе мае запасы, I наўме адно, Што ні мяса, ні каўбасаў Я не еў даўно. Я — не шкодны Воўк; Я — галодны Воўк... Ууу! Пашкадуйце небараку,— Плачу, як ягня, З’еў бы я вала, сабаку, З’еў бы я каня. Я — не шкодны Воўк; Я — галодны Воўк... Ууу! 16 цацачная крама Гола нашая камора, Апусцеў наш хлеў... Шліце ежу мне зза мора, Каб не спруцянеў! Я — не шкодны Воўк; Я — галодны Воўк... Ууу! * ■ ft . ' Леанід Дран ько Май сю к / 17 Бачыце, спадары і спадарыні, які мой Воўк самотны, пяшчотны, лагодны, няшкодны, на ўсё згодны, можна сказаць нават — родны! Гэта пра іншага плешчуць языкамі: казаў воўк, што мак тоўк, нікога не чапаў, — баран паверыў і прапаў... Пра майго ж так нельга пляскаць, бо ён на вас воўкам не глядзіць, хоць і галодны. Ён зараз у тым самаадчуванні, пра якое звычайна кажуць: хоць воўкам вый! Купіце яго, накарміце і займееце сабе і сваім дзеткам добрую ўцеху. А пакуль вы мяркуеце купляць або не купляць майго Воўка, мушу вам нагадаць, што гандаль — справа рухомая, хуткая, марудлівасці не любіць, таму не тапчу мух, а даю рэкламу на іншую цацку. Вось яна — баязлівы Барсук. Ён вельмівельмі баязлівы! Гэта якраз яму і свой цень страшны! Аднак жа са сваёй баязлівасці мой Барсук вывеў цікавую і надта ж пазнавальную філасофію. Песенька баязлівага Барсука I навошта вытыркацца?! I навошта гэты гам?! Лепей сціхнуць і схавацца, Калі што якое там... I няцяжка зразумець, I вядома ўсім даўно, Калі хочаш уцалець,— Каменем ідзі на дно! Як накінуцца згрызоты,— Пра сябе спачатку дбай; За дубовыя вароты Лезь і духу не ўціскай! I няцяжка зразумець, I вядома ўсім даўно, 20 ц а ц а ч н а я к р а м a Калі хочаш уцалець,— Каменем ідзі на дно! А як вылезеш ты здуру, Біцца з некім паляціш, Так і ведай — здымуць шкуру I адпусцяць, як стаіш. I няцяжка зразумець, I вядома ўсім даўно, Калі хочаш уцалець,— Каменем ідзі на дно! Леанід ДранькоМайсюк __________/__________21 Вось такі мой Барсук. Абачлівы мой Барсук. Страшэнны баязлівец, але філосаф! Мушу вам сказаць, што лепей быць баязлівым філосафам, чым смелым дурнем! Уся бяда ў нашым жыцці ад гэтых самых смелых дурняў! Таму купляйце майго Барсука, ён вас багата чаму навучыць. Як і мая Варона... Падобна ж на тое, што да нас з вамі, спадары і спадарыні, так і не ўшалопалі, што варона — птушка з розумам, таму пра няцямлівага ўсё яшчэ вярзуць — дурная варона, а збянтэжанага, напрыклад, усё яшчэ раўняюць з мокрай варо най, а пра якоганебудзь разяву гавораць: гэта той, які варон страляе... Класік жа наш увогуле думаў, думаў і лупянуў: дурны мужык, як варона! Як на мой лад, то трэ было наадварот накрэсліць: разумны мужык, як варона! Далібог, гэта разумная птушка! Хтохто, а яна жыць умее. Паслухайце, калі ласка! Леанід ДранькоМайсюк 23 Песенька разумнай Вароны Я — разумная Варона, Лепшай птушкі не бывае; Я без картак і талонаў Хлеб надзённы здабываю. Добра ведаю я — каррр! — Дзе рубель, а дзе даляр. Я — разумная, а трэба, Калі страх які адчую, Дзеля выгады і хлеба Перакінуся ў дурную. Добра ведаю я — каррр! — Дзе гандляр, а дзе махляр. 24 цацачная крама Як не маю свежаніны, Дык мярцвячынай жыўлюся; Сто гадоў, як дзень адзіны, Пражыву і не стамлюся. Добра ведаю я — каррр! — Дзе таварыш, дзе спадар. Леанід ДранькоМайсюк 25 «Нашто дарма хваліцца свету!» — вучыў Янка Купала. I напраўду, што тут лішне казаць?! Але скажу: каб я быў не гандляром, а пакупніком, то адразу ж купіў бы гэту Варону. Бачыце, як яна сябе выхваліла: Я — разумная, а трэба, Калі страх які адчую, Дзеля выгады і хлеба Перакінуся ў дурную... Хіба ж гэта не розум?! Гэта палітычны розум! А да розуму, асабліва палітычнага, патрэбна яшчэ і злосць. Сабачая злосць! У маёй краме ёсцека Сабака. Ён вельмі злы. 26 цацачная крама Леанід Дран ько Майсюк / 27 Песенька злога Сабакі He сказаць, что я — дурны, Проста злы без краю; Я хапаю за штаны Тых, каго не знаю. Як гаворыцца людзьмі: «Хіба кот, каб яўкаць?! Падлу хлебам не кармі, Толькі дай пагаўкаць...» I на лаўцы, і пад лаўкай, 3 будкі, а ці будкі ўзбоч — Дзень і ноч люблю я гаўкаць, Горла дзерці — дзень і ноч! Гаўкаць трэба ведаць як! Гаўканне — дар Божы... Можна гаўкаць і за так, Можна і за грошы; 28/ ц а ц а ч н а я к р а м a Можна гаўкаць, вам скажу, Пры любой уладзе, Хоць і горла, і душу На ланцуг пасадзяць.