• Газеты, часопісы і г.д.
  • Гістарычна-археалагічны зборнік 5

    Гістарычна-археалагічны зборнік

    5

    Мінск 1994
    358.54 МБ
    Аздабленне посуду складалася з 3 асноуных разнавіднасцей арнаментальных элементау: А - пракрэсленыя лініі (I), кароткія рыскі (2), Б - наколы, ямкі, умяціны (3-ІІ), В - ружанцовыя ад-біткі (12-13) (мал. 7). Над краям) венчыкау, на шыйцы часам на-
    - 124 -
    Мал.5. Слрэаді перьиц эпох! броней
    - 125 -
    Мал.6. Профііі венчыкау паоудзін оярэдняга перыяда enoxi бронза /"я" - абломкі посуду з ямы/
    Мал.7. Арна ментальный элементы і матывы /і/, профілі пооуду э наляпнымі ваяікамі /іі/, донных чао-так /Ш/ карам! кі оярэдняга парняда эпох!
    броней
    - 127 -
    зіраюцца наколы, ямкі, у тнм ліку і скразныя. Аздабляліся орнаментам звычайна верхнія часткі пасудзіц,хаця, не выключена, часам аздабленне наносілася на усю вонкавую паверхню вырабау.
    Амаль уся кераміка другой трупы атаясамдяецца з старажыт-насцямі тшцінецкага типу і адносіцца да сярэдняга перыяда брон-завага века згодна з перыядызацыяй эпохі бронзы на Украіне і Бе-ларусі. У сярэдні перыяд бронзавага века у цэнтральнай частцы Беларускага Палесся фіксіруюцца помнікі усходнетшцінецкай куль туры. Пры тэтам назіраюцца пэуныя адрозненні паміж пауночнапа-лескімі і пауднёва^палескімі помнікамі на Прыпяці, у нізоуях пауднёвых і вусцях пауночных прытокау Прыпяці. Пауднёвыя центра-льнапалескія помнікі, як і помнікі на ніжняй Прыпяці мусіць ут варалі прыпяцкі варыянт усходнетшцінецкай культуры, арэалы якога, хутчэй за ўсё, не пашнраліся далей ніжняга Пагарыння на захадзе. Адчувальнае уздзеянне на помнікі сярэднедняпроускай культуры Пры-пяцката Палесся з поудня, пауднёвага захаду, працягвала выкон-ваць сваю ролю і у сярэдні перыяд эпохі бронзы /2/. Найбольш ад-чувальна паудневыя і пауднёва-заходнія уплывы прасочваюцца на Тураушчыне і у нізоуях Гарыні, штоіназіраецца на матэрыяле Бухлі-цкага Хутара-І. У прыватнасці пры аздабленні посуду на паселішчы актыуна выкарыстоуваліся арнаменты з чаргаваннем вертикальных і гарызантальных узорау, нанесеных рыскамі, кропкамі, кружка-мі і, наадварот, вельмі малое значэнне првдавалася ружанцовым адбіткам. Доля апошніх тут невялікая. Назіраецца падабенства у форме пасудзін накшталтрэканструяванага гаршка з ямы (мал. 5:1) і такіх жа параунальна широка раскрытых гаршкоу з валікам і неширок ім дном у падляска-мазавецкай трупе тшцінецкіх помнікау /10, табл. 42/. Пасудзіны з высока выступаючымі валікамі (мал. 7:11-7-9) маюць найбольш блізкія аналог!і на Ровеншчыне, на пау-днёвым усходзе Польшчн/10, табл. 29, 52, 53, 55, 56; II, мал. 2:16/.
    Хацелася б адзначыць, што невялікая частка "жарсцвяной" керамікі, не выключана, можа суадносіцца з познім перыядам эпо хі бронзы (мал. 8). Абломкі такога посуду маюць параунальна абільныя дамешкі жарствы. Паверхня іх не такая гладкая як у ты-пова тшцінецкай керамікі. Венчыкі патоушчаныя закругления (мал. 8:1-3), часам амаль премия у профілі (мал. 8:5,9), алььо маюць патаушчэнне пад краем ці валік на шыйцы (мал. 8:6, 8,9).
    - 128 -
    Мня.8. Позні перыяд зпохі бронзы
    - 129 -
    Дни вузкія патоушчаныя, диаметрам ад 2 да 4,5 см (мал. 8:11-13). Ня шыйках зауважаюцца сдяды глыбокіх, у тым ліку 1 скразных, круглых наколау. Такая кераміка сбліжаеода з комплексам посуду ур.Муравін пад Хільчыцамі (Тураушчына) і некаторымі іншымі по-мнікамі усходняга ГІалесся /2/.
    Такім чинам, керамічны матэрыял Бухліцкага Хутара-1 даз-валяе выказаць меркаванне аб тым, што у эпоху равняй і снрэд-няй бронзы на ніжнім Пагарынні мелі месца помнікі, керамічная вытворчасць якіх, развіваючыся у рамках усходнепалескіх традиций, мела шьраг істотных адрозненняу. Апошнія маглі сфар-міра вацца, найперш, пад уплыьам пауднёвых, пауднёва-заходніх груп насельніцтва. Па причине невывучанасці адначасовых заходнепа-лескіх помнікау Беларусі пакуль застаецца невысветленнм узама-дачыненне іх да пагарывскіх.
    Літаратура.
    I.	Вергей В.С., Егорейченко А.А. Отчет о полевых исследованиях в Березовском, Дрогичинском, Пинском, Столинском районах Брестской области в 1986 году.-Архіу Інстытута гісторыі АН Бедаруci. Спр. 995.
    2.	Кривальцевич Н.Н. Броязовий век центральной части Белорусского Полесья: Автореф. дисс. ... канд. ист. наук. Киев, 1991.
    3.	Glosik J, Kultura strayzbwska// MS. 1968. T.11.
    4.	Свешников I.К. Історія населенна Предкарпаття, Поділля і Волйні в кінці 3 - на початку 2 тысячоліття до нашоі ери. КиТв, 1974.
    5.	Пелещишин М.А. Нов! поселения стжйжівсько’! культури на Во-лйні^Археологія. й I. 1971.
    6.	Glosik J. Osada kultury ceramiki sznurowej w Strayzowie
    pow. Hrubieszow w swietle badan w latach 1935-37 1 39 //MS.
    1961. T.7.
    7.	Фоады Пінскага краязнаучага музея, й 5616.
    8.	Вергей В.С. Отчет о полевых исследованиях в Пинском районе Брестской области и Лиозненском районе Витебской области в
    - 130 -
    1981 году.-Архіу Інстытута гісторыі АНБеларусі. Спр. 756.
    9.	Вергай В.С. Отчет о нолевых исследованиях в Пинском, Ивановском, Дрогичинском районах Брестской области и Петриков-ском районе Гомельской области в 1982 году.-Архіу Інстытута ri стоput АН Беларуci. Спр. 862.
    10.	Gardawski A. Plemiona kultury trzclnieckleJ w Polsce //MS.
    1959. T.5.
    II.	Крушельніцька Л.I. Північне Прйкарпаття i Західна Волинь за доби раянього заліза. КиТв, 1976.
    - ІЗІ -
    В.Л.Лакіза
    МЕТАЛІЧНАЯ ОЯКЕРА БРОНЗАВАГА ВЕКУ 3 ДЗЯТЛАУШЧЫШ
    3-за адсутнасці сыравіны і аддаленасці Беларусі ад стара-штных металургічных цэнтрау, якія існавалі у бронзавым веку, на нашей тзрыторыі з медз! I бронзы сустракаюцца вель м ріа Іх на сёння вядома каля 60, гэта - прылады працы. зброя, упрыгожанні /I, с. 22/. Таму такое важнее значэнне мае кожнае новее выяуленне перших металічных вырабау.
    у 1978 г каля в.ІІадвялікае Дзятлаускага раена Гродзенскай вобласці мясцовы жыхар М.А.Ярош знайшоу медную сякеру, якая вы-датна захавалася. Знаходка падабрана на полі над назван Схэды поыкладна праз 600 м на пауночны захад ад вескі, пры самай і
    эдактраперадачы на Смаляную Печ. Праз 100 м ад месцазнах -джання сякеры працякала невялікая рэчка (цяпер меліярацыйны ка-якая упадала у Шчару (да ракі прыкладна 2 км).
    ’на вял^кі жаль .летам 1993 г. сякера была прададзена невядо-"ня сініх жигулях" і вывезена за межи рэспуб-
    настаунікам ісцовай школы Урбановічам С.Р. На падставе фота здымка І слоунага апісання знаходкі Ярошам і Урбановічам мы ^^«^	— ^ <—
    даданёй 12 5 см з моцна выцягнутым паукруглым лязом шириной
    JVrSaBa - со—, нібы завостраны, ^^ пасярэдзіне і плауна пераходзіла у лязо. У абушковай отцы аправы зробленн уступчаты ровік-пятка. На дне яго прикмет-™ прадоужныя паралельныя валікі. Пятку паукругам завярша-берагі Лдоінн- На бакавінах аправы задавался рабрыс-^я ліцейныя швы. Ніжняя частка сякеры (лязо І палова аправы). V апоознеяне ад верхняй, вельмі гладкая.
    Б«кя аналоги знойдзенай каля в.Падвялікае сякеры су-$	ч	с 23 24/ У суседнім раене Латв И
    страты у Пауночнай літве /2, с.	у у а	н
    /3Р с. 94/ і асабліва шмат на тэрыторыі Польшчы /4. с.
    табл Ш-1/- Яны аб’ядноуваюцца у тып сякер з няткай (а о у тупчатых) Рознья формы такіх сякер был! широка распаусвджаны У сярэднім і асабліва познім бронзавым веку Еуроны пауночней
    - 132 -
    Альпау /5, с. 56,60,69/. Яны сустракаюцца, у прыватнасці, ся-род старажытнасцяу унетыцкай 1 лужыцкай культур. 3 арэалў апош-яяй, які заходаty на Брэстчыяу, i магла трапіць сякара з пяткай на узбярэжжа Шчары.
    Літаратура.
    I.	Исаенко В.ф. Археологическая карта Белоруссии. Вып. 3 Мя 1976.
    2.	Григалавичене Э., Мяркявичюс А. Древнейшие металлические изделия в Литве. Вильнюс, 1980.
    3.	Граудонис Я. .Латвия в эпоху поздней'бронзы и ряни»пС желвза Рига, 1967.
    4.	BlajerW. ЗкагЬу г wczesnej epoki bra,zu na ziemiaoh Polekich. Wroclaw etc., 1990.
    5. Монгайт А.Л. Археология Западной Европы. М., 1974.
    Мал. I. Сякера з пад вёскі Падвялікае.
    ЭПОХА ЖАЛЕ ЗА
    В. С. Be ргей
    СЕЛИЩЕ У ДЕР.ЛЕМЕШЕВИЧИ НА ПРИПЯТИ
    В I960 г. на правом берегу р.Припяти в 2-3 км севернее дер. Лемешевичи Пинского р-на в урочище Остров автором открыто поселение. Оно располагается на песчаном пологом всхолмлении, среди заболоченной поймы. Высота над уровнем воды в Припяти от 2 до 3,5 м. Культурный слой на поселении залегает не сплошной площадью, а отдельными участками, занимает территорию около 8 га и почти повсеместно развевается ветром. На раздувах обнаружены фрагменты керамики эпохи неолита и бронзы, заготовки и изделия из кремня (нуклеусы, ретушеры, ножи, скребки, скобели, проколки, наконечники стрел и дротиков), обломки лепных сосудов эпохи раннего железного века и гончарных периода Киевской Руси.
    На поселении вскрыто 700 м2 культурного слоя, мощность которого колеблется от 0,15 до 0,4 м. Он стратиграфически не расчленяется, состоит из песка серого и серо-желтого цветов с вкраплениями в отдельных местах золы и мелких углей. Культурный той подстилается плотным материковым песком желтого цвета с железистыми прослойками. Памятник многослойный. Вещевые находки в раскопе распределяются равномерно и состоят из обломков лепных глиняных сосудов, преимущественно милоградских форм, изделий из кремня, железа, бронзы, стекла, шлаков. Костные остатки не сохранились.
    В материке обнаружено свыше 100 ям различных в плане форм и размеров, заполненных темным песком, часто с включениями золы и углей, а иногда черной сажистой землей. Две ямы можно квалифицировать как остатки жилищ. Они располагались в раскопе по оси север-юг на расстоянии 4 м друг от друга и были ориентированы по длинной стороне с северо-востока на юго-запад (рис. 2). Форма жилых сооружений почти прямоугольная с закругленными углами. Северное жилище углублено в материк на 0,23 м и имело размеры 3.7 -х 2,4 м. Стенки котлована сужались к основанию. В северо-западной части постройки прослежена подтреугольной в плане формы яма глубиной 0,48 м от зачистки материка. В юго-западной части жилого сооружения, рядом с ямой в полу, на уровне зачистки материка расчищено темное сажистое пятно почти круглое в плане, ."иаметром
    - 134 -
    
    Рис. I Ситуационный план поселения Лемешевичи.
    Жилище Ж I Жилище Ж 2
    Рис. 2 План материка в первом раскопе на Лемишевичском селище
    
    - 136 -
    0,35 м. Следов каких либо столбов внутри и снаружи постройки не прослежено. Заполнение котлована и ямы в нем однородное, состояло из темно-серого песка с примесью мелких угольев и золы. В нем обнаружено 19 крупных обломков лепных милоградских сосудов и кремневый нож со струйчатой ретушью по спинке. Вторая постройка, аналогичная первой, имела размеры котлована 3,6 х 2,2 х 0,18 м. В северо-восточном углу прослежена яма глубиной 0,43 м от уровня зачистки материка, несколько больших размеров,нежели в северном жилище. В заполнении выявлено I? фрагментов лепных гладко-стенных сосудов милоградского облика. Хозяйственные ямы преимущественно овальной формы, стенки их чаще всего сужены книзу, дно плоское или линзовидное. Их глубина от 0,2 до 0,6 м, диаметр от 0,8 до 2,3 м. В заполнении двадцати двух ям обнаружены обломки лепных гладкостенных сосудов в большинстве своем милоградских типов.