Нарыс гісторыі Беларусі
Генадзь Сагановіч
Выдавец: Энцыклапедыкс
Памер: 412с.
Мінск 2001
Дынаміка дэмаграфічнага развіцця ВКЛ
у XVI—XVIII ст.
колькасць насельніцтва шчыльнасць насельніцтва
1528 2500 —
1570 3500 11,8
16481653 4546368 15,3
16671673 2346000 7,8
1690 2835150 9,5
1717 1853390 6,7
17721790 4836056 16,3
396
Дадатак
Гушчыня гарадскіх пасяленняў у ВКЛ (пасля 1570 г.)*
Ваяводства Плошча Кольк. пас. Плошчы
(у кв.км) на 1 пас.
Віленскае 44,2 108 409
Троцкае 31,15 62 502
Жамойць 23,3 48 485
Берасцейскае 40,6 36 1128
Наваградскае 33,2 50 664
Менскае 55,5 31 1790
Полацкае 21,75 20 1087
Віцебскае 24,6 14 1757
Мсціслаўскае 22,6 9 2511
Разам у ВКЛ 296,9 378 786
* Kiaupa Z., Kiaupiene J., Kuncevicius A. The history of Lithuania before 1795. Vilnius, 2000. P.177.
Суадносіны плошчы да колькасці пасяленняў
Дадатак
397
Суадносіны тэрыторыі ваяводства да плошчы на адно пасяленне
I 1 Плошча (у кв.км) —♦— Плошчы на 1 пас.
Удзельная вага гарадскога насельніцтва ў XVI ст.
398
Дадатак
Тэрытарыяльная структура ВКЛ пасля 1569 г/
Ваяводства Плошча (кв. км) Колькасць паветаў
Берасцейскае 37 140 2
Віленскае 42 445 5
Віцебскае 37 310 2
Жамойцкае княства 21 000 —
Менскае 59 410 3
Мсціслаўскае 11 505 2
Наваградскае 36 920 3
Полацкае 15 315 —
Троцкае 35 390 4
297 435 19
*Паводле М.Космана
Плошча ваяводстваў ВКЛ пасля 1569 г. (кв. км)
Троцкае 12%
Жамойцкае княства 7%
Віленскае
14%
Мсціслаўскае 4%
Війебскае
13%
20%
Наваградскае 12%
Берасцейскае 13%
Полацкае 5%
Дадатак
399
Развіццё мястэчак у ВКЛ у XVI—XVII ст.
Гады колькасць колькасць сярэдняя сярэдняя
мястэчак дымоў колькасць колькасць
дымоў жыхароў
да 1550 9 319 35 245
15511575 31 2409 78 546
15761600 41 1867 46 322
16011625 25 1576 63 441
16261654 52 4462 86 602
*Паводле М. Космана
400
Дадатак
Структура зямельнай уласнасці ў сярэдзіне XVI ст.*
Карона Вялікае Княства ВКЛ пасля
Тып
уласнасці Польская Літоўскае
1569 г.
каралеўская
(гаспадарская) 8% 29% 30%
шляхецкая 81% 62% 65%
царкоўная 11% 9% 5%
*Паводле Е.Ахманьскага
□ Карона Польская ПВялікае Княства Літоўскае Ш ВКЛ пасля 1569 г.
Дадатак
401
Канфесійны склад сенату ВКЛ у XVI ст.
■ Пратэстанты □ Рымакаталікі ■ Праваслаўныя □ Грэкакаталікі
Канфесіі 1569 1580 1590 1600
Пратэстанты 15
Рымакаталікі 2
Праваслаўныя 5
Грэкакаталікі 0
68,0% 13 56,0% 12
9,0% 6 26,0% 8
23,0% 4 18,0% 5
0,0% 0 0,0% 0
48,0% 10 40,0%
32,0% 12 48,0%
20,0% 2 8,0%
0,0% 1 4,0%
* Пванова Л.С. Люблйнская унйя 1569 г. й релйгйозная конвертацйя феодалов ВКЛ // Славяне й йх соседй. Сб. тезйсов. Москва, 1991. С.44
402
Дадатак
Страты насельніцтва ў беларускіх паветах у 1648—1667 гг.*
Павет Колькасць людзей Страчана людзей
да вайны пасля вайны у абсалютных лічбах у працэнтах
Гарадзенскі 174398 11532 59075 33,9
Браслаўскі 39291 16978 22313 56,8
Ашмянскі 213794 99034 114760 53,7
Лідскі 83020 62536 20484 24,7
Ваўкавыскі 70826 49913 20913 29,5
Слонімскі 77154 62523 14631 18,9
Наваградскі 288743 166133 122610 42,5
Берасцейскі 283185 146841 136344 48,1
Пінскі 162834 92371 70463 43,3
Менскі 181244 67288 113956 62,9
Мазырскі 36932 14982 21950 59,4
Рэчыцкі 30394 11804 18590 61,2
Полацкі 162478 40930 121498 74,8
Віцебскі 70245 26624 43621 62,1
Аршанскі 473200 145015 328185 69,3
Мсціслаўскі 96383 27540 68843 71,4
* Паводле дадзеных В. Мялешкі
Дадатак
403
я
03
Страты насельніцтва за вайну 16481667 гг. па
S10SPI
PZ99Z
імэХвігэіМэ^
ixoHcmdy
іяэдэпід
ілПецоц
OPS Lt
| E8E96
0S60P
I 8£tZ9I 1
POSH
^6£0£
Z86PI
Z£69£
ІЛПІЧЬС^
IXOdHEBW
| S8I£8Z
I msgz
a
| #ПП
| Н819І
ІЛОНЭ|^
ІЛЭНІЦ
ітп
ілэнэПэшіэд
SS1441
ІМЭЙІІЕЯЕН
rars
ілэмінокэ
rsua
ei66p
ілопвеяХвд
9380
9£SZ9
IMOVjIf
0Z0£8
ixoHKwmv
____________I PS066
I »64£IZ
№91^
I6Z6£П
ixoXBifOBdg
| £Z£Sll
iMOHaEPEdBj
§
□
9 □
404
Дадатак
Канфесійная структура насельніцтва Беларусі перад падзеламі Рэчы Паспалітай
Дадатак
405
Насельніцтва еўрапейскіх краін каля 1790 г.*
Краіна колькасць (млн.)
шчыльнасць
Бельгія 2,7 92
Галандыя 2 60
Англія 12,2 59
Італія 16,7 58
Францыя 24,1 45
Нямеччына 20 37
Полыпча 4 27,5
Данія 0,85 22
Іспанія 9,3 18
Беларусь 3,3 16
Літва 1,3 15,2
Расія 29 5,4
Швецыя 2 4,4
★Паводле Е.Ахманьскага
Суадносіны колькасці да шчыльнасці насельніцтва ў еўрапейскіх краінах каля 1790 г.
1' 1 колькасць (млн.) —♦— шчыльнасць
406
Дадатак
БЕЛАРУСКІЯ ЗЕМЛІЎХІ—XIII СТ.
— Сучасныя межы Беларусі
® Тураў Цэнтры зямелькнястваў да распаду на ўдзелы
» Мінск Цэнтры ўдзельных княстваў у XII—XIII стст.
о Мазыр іншыя гарады
980 Год першага згадвання населенага пункта ў пісьмовых крыніцах
...Шлях „з варагаў у грэкі" і найбольш важныя гандлёвыя шляхі
^ Волакі
Паводле Г.В.Штыхава
Дадатак
407
ВЯЛІКАЕ КНЯСТВА ЛІТОЎСКАЕ Ў ДРУГОЙ ПАЛОВЕ XIV XV СТ.
Аўтар В.Л.Насевіч
408
Дадатак
a
Дадатак
409
410
Дадатак
ВЯЛІКАЕ КНЯСТВА ЛІТОЎСКАЕ Ў СЯРЭДЗШЕ XVIII СТ.
Дадатак
411
Henadz Sahanovich
A study in history of Belarus (from prehistory till the late 18th century)
The book is the author’s version of short general account of history of Belarus from prehistoric period till its annexation by the Russian Empire. State, political, and social developments of the country are described in the allEuropean context. Special attention is given to the aspects of Belarusian past whose interpretation suffered for most from the ideological directives of old historiography.
The edition is addressed to the widest audience.
Contents
Preface.......................................................... 5
Introduction
The name of the country and of the people........................ 9
Territory and environment......................................... 11
I. Emergence
1. The primitives............................................... 13
2. The Balts......................................^ 16
3. Settling of the Slavs......................................... 17
4. Rus’ and Varangians..........................................20
II. The earliest states of Belarus
1. Polack Principality...........................................25
2. Principality of Turau and other lands of Belarus.............32
3. Between the Order and the Horde..............................38
4. The power and people.........................................42
5. Christianization and cultural development................... 48
III. Making of the Grand Duchy of Lithuania
1. From Mindouh to Hedymin...................................... 59
2. The policy of Alhierd and Jahajla........................... 73
3. The Union of Kreva.......................................... 79
4. The great ruling of Vitaut.................................. 85
IV. The ways of consolidation
1. Svidrihajla and the civil war................................ 95
2. The ruling of Kazimir Jahajlavic............................ Ю0
3. The defence from Moscow and Tatars......................... 107
V. State and society
1. Territory of the state and condition of the Belarusian lands. 121
2. Political system .......................................... 130
3. Social structures.......................................... 138
4. The beginning of law codification.......................... 149
VI. Religion and culture
1. Toleration. Condition of the Orthodox Church................ 153
2. On the crossroads of the cultural traditions............... 162
3. Making of the Belarusian people............................ 175
VII. The nobility democratization
1. The Belarusian element of the «political people»............ 183
2. Reforms and the rise of nobility........................... 187
3. The Union of Lublin of 1569 ............................... 199
VIII. In a state of «both peoples»
1. Positives and negatives of the union with the Crown........ 205
2. Demographic and economic developments...................... 213
3. Reformation and CounterReformation........................ 223
4. The Union of Brest: projects and consequences...............234
5. The two cultures of the same people.........................246
IX. From greatness to decline
1. Dzmitryada and the struggle for Smalensk.................... 255
2. The Cosackandpeasant war................................. 265
3. Moscow invasion............................................ 274
4. Popular resistence movement................................ 280
5. Andrusava: the results of the war...........................284
6. Progress of the Catholicism and polonization................288
7. From nobility democracy to oligarchy........................298
X. The shadow of Russian hegemony
1. Between Sweden and Russia....................................307
2. Agony of democracy..........................................315
3. The first annexation ...................................... 324
4. Reforms and hopes.......................................... 329
5. Defence of Republic and the end of the PolishLithuanian Commonwealth................................................... 336
Afterword...................................................... 347
Bibliography................................................... 351
Index of personal names........................................ 365
Index of geographical names.....................................379
Supplement .................................................... 393
Бібліятэка часопіса «Беларускі Гістарычны Агляд»
Выйшлі з друку
Франц Кушаль. Спробы стварэньня Беларускага войска. Менск, 1999. 166 с.
Сымон Кандыбовіч. Разгром нацыянальнага руху ў Беларусі.
Мінск, 2000. 160 с.
Алесь Белы. Хроніка «Белай Русі». Нарыс гісторыі адной геаграфічнай назвы. Мінск, 2000. 238 с.
Людміла Хмяльніцкая. Гісторык з Віцебска (жыццяпіс Аляксея Сапунова). Мінск, 2001.256 с.
Лявон Юрэвіч. Вырваныя бачыны (да гісторыі Саюзу Беларускай Моладзі, 1943—1944). Мінск, 2001. 214 с.
Слуцкі збройны чын 1920 г. у дакумэнтах і ўспамінах. Мінск, 2001. 374 с.
Мікола Панькоў. Хроніка беларускага жыцьця на чужыне (1945—1984 гг.). Мінск, 2001. 332 с.
Рыхтуюцца да друку
Юліуш Бардах. Штудыі з гісторыі Вялікага Княства Літоўскага (14 друк. аркушоў)
КНІГІ ОНЛАЙН
