Вучэбна-метадычная распрацоўка па курсу "Гісторыя Беларусі" па тэме "Матэрыяльнае становішча насельніцтва і культура Беларусі (1961―1985)"
Памер: 13с.
Мінск 1992
МІНІСТЭРСТВЙ ЙСВЕТУ РЗСПУБЛІКІ БЕЛйРУСЬ БЕЛЙРУСКІ ДЗЯРІЙУНН УНІВЕРСІТЗТ
Гістарычны факультзт
Кафедра гісторыі Беларусі
ВУЧЭШАМЕТЙДУЧНЙЯ РЙСПРЙЦОУКЙ Пй КУРСУ "ГІСТОРЫЯ БЕЛЙРУСГ Пй ТЗМЕ "ШЗРШЬНЙЕ СТЙНОВІІЧЙ НЙСЕЛЬНІЦТВЙ I КУЛЬТУРй БЕЛЙРУСІ (19611985 г.г.).
Нінск 1992
АУтарыскладальнІк!: Абеца.дарская А.А., Рудк!н В.Р., Цяплова В.А.
Зацверджана Саветам г!старычнага факультэта 29 снежня 1991 г. пратакол М 4.
Вучэбнае вяданне
йбецадарская йлена Лаурэнцьеўна
Рудкім Валянцін Рыгоравіч
Цяплова Валянціна АнатольеЦна
Вучэбнаяетадычная распрацоўка
М курсу "Псторня БеларусІ"
па тмв "Матэрмяльнае становіяча насельніцтва 1 культура Беларусі (19811985 гг.)
йдказны за вяпуск В.Р.РудкІнх^^^
Падпісана да друку JL^S.rltfapMaT 60x84/16.Папера тнп.Н 3.
Друк афсетня. Зм.друк. арк._Ь*_. Вуч.выд.арк,Х2 Тырав 300 экз. Заказ К ±11_______________________________Бясплатна.
БД9. 220080 Нінск.праспект Ф.Скарыны,4 йддрукавана на ратапрынце БДУ.
220060;Мінск.Бабруйская. ?.
«ІАТЭтШіАЕ СГАНОВІШЧА ЬАСЕкЫІІЦГВА I КУдЬТУРА ШАРУСІ (1961 19J5 г.г.)
I. Матэрняльнае становішча насельніцтва
Народны дабрабыт — паняцце шматграннае. Яно характарызуецца даходамі насельніцтва, забяспечанасцю яго жыллём, якасцю абслугоування медыцынскімі і культурнаасветнымі установамі, магчымасцю атрымання адукацыі, умовамі працы.
Вядома, што адзінай крынівэй росту народнага дабрабыту, ажыццяўлення усіх сацыяльных пераўтварэнняу з"яуляецца нацыянальны даход, які ствараецца ў сферы матэрыяльнай вытворчасці. У БССР на падставе росту эканомікі з I960 па 1985 гг. выраблены нацыянальны даход павялічыўся ў 2,6 раза, прычым тыпы яго росту былі больш высокімі, чым у цэлым па краіне.
Асноўнай крыніцай рэальных даходаў насельніцтва з"яўляецца заработная плата. 3 1965 г. да 1985 г. мінімум яе ў рабочых I служачых Беларусі быў павышаны з 40—45 руб. да 150—166 руб. Адначасова адбывала я павышэнне заработнай платы работнікам асветы, аховы здароўя, жыллёвакамунальнай гаспадаркі, гандлю, грамадскага харчавання і іншых галін шроднай гаспадаркі і культуры.
Важнымі сацыяльнаэканамічнымі мерамі, якія істотна пауплывалі на паляпшэнне матэрыяльнага становішча працоўных, з"явіліся перавод усіх рабочых і сдужачых у другой палове 60х гг. на рабочы тыдзень з двума выхаднымі без зніжэння заработнай платы, а таксама павелічэнне да 15 рабочых дзён працягласці водпуску рабочым і служачым, якія да гэтага карысталіся водпускам у 12 рабочых дзён.
Істотныя змяненні адбыліся ў аплаце працы калгаснікаў. 3 1966 г. у калгасах рэспублікі былі ліквідаваны адрозненні ў аплаце працы членаў сельгасарцелей у параўнанні з адааведнымі катэгорыямі работнікаў саўгасаў, устаноўлена штомесячная гарантаваная аплата работнікаў у залежнасці ад стажу, кваліфікацыі, аб"ёму і складанасці выконваемых работ 1 адзіныя ўмовы аплаты працы спецыялістаў, старшынь калгасаў 1 іншых кіруючых работнікаў.
У выніку у 1970 г. сярэднямесячная аплата працы ў калгасах складала^жо больш як 75% узроўню працы рабочых саўгасаў, а ў 1985 г. яна практычна зраунялася з даходамі рабочых 1 служачых. Прычым тэмпы яе прыросту былі вышэйшыя, чым у рабочых і служа
чых. У той жа час аплата працы апярэджвала рост прадукцыйнасці працы. Увядзенне гарантаванай грашовай аплаты працы ў калгасах паступовае павелічэнне яе абсалютных памерау садзейнічала зблі жэнню рабочых і сялян не толькі ў адносінах да сродкау butboj часці, але і па маштабах атрымання і памерах той долі грамадскага багацця, якія яны мелі.
Адначасова з павышэннем заработнай платы працоуных праводзілася зніжэнне цэн на некаторыя тавары масавага спажывання. У 1965 г. бнл! зніжаны цэны на шарсцяныя, шауковыя, ільняныя тканіны, асобныя віды адзення I г.д. Са ст.удзеня 1966 г. былі адменены надбаукі на цэны у сельскай мясцовасці, што з"явілася яшчэ адным крокам у збліжэнні умоу жыцця сельскага і гадаскога насельніцтва. У той жа час у пачатку 60х гадоу былі некалькі павышаны рознічныя цэны на прадукты жывёлагадоулі.
Пад"ём дабрабйту працоуных Беларусі ішоу таксама і праз грамадскія фонды спажывання. Выплаты f льготы з якіх у I960 г. склалі у сярэднім на аднаго чалавека 94,6 руб., у 1985 г ____ 511.
Вялікая роля грамадскіх фондау спажывання у стварэнні неабходных умоу для выхавання падрастаючага пакалення. Расхода дзяржавы на аднаго вучня у год у 60я гг. складалі у агульнаадукацыйнай школе больш як 180 руб., у сярэдніх спецыяльных навучальных установах — 670 руб., у вышэйшых — больш як 1000 руб. ПрыкметНа палепшшіся матэрыяльныя і бытавыя умовы студэнтау вышэйшых і сярэдчіх спецыяльных устаноу. У прыватнасці, на 25% павысілася стыпендая студэнтам вну f на 50% студэнтам сярэдніх спеіцяльных навучальных устаноу.
Значная частка грашовых выплат з грамадокіх фондау спажывання прыпадала на выплаты пенсій і дапамог. У 1985 г. такія выплаты у Беларусі дасягнулі 2073 млн. руб.
Да 1964 г. не было адзіных умоу і норм матэрыяльнага забеспячэння састарэлых і непрацаздольных калгаснікау. Многія калгасы прнмалі свае палажэнні аб пенсійным забеспячэнні у залежнасці ад эканамічнага стану гаспадарак. У той ю час калгасы, якія мелі невялікія даходы, пенсійнае забеспячэнне састарэлых і інвалідау практычна не ажыццяулялі.
Развіцце грамадскай гаспадаркі калгасау, рост эканомікі краінн далі магчымасць практычна вырашыць пытанне аб стабільнай сістэме пенсійнага забеспячэння калгаснікау.
У ліпені 1964 г. Вярхоуны Савет СССР прыняу Закон "Аб пен сіях і дапамогах членам калгасау". Гэты дакумент паклау пачатак дзяржаунай сістэме пенсійнага забеспячэння калгаснікау. Яны атрымалі у галіне сацыяльнага забеспячэння такія ж правы, як і рабочыя і служачыя дзяржауных прадпрыемствау і устаноу. Быу створаны цэнтралізаваны савзны фонд сацыяльнага забеопячэння калгаснікау за кошт штогадовых асігнаванняу па дзяржаунаму бвджэту СССР і адлічэнняу ад даходау калгасау. У 1971 г. у гэты фонд калгаоы БССР адлічылі 4,8% свайго валавога даходу, а у 1980 г. — ужо 8,1%. Тым не менш памер пенсій калгаснікау быу невялікім адносна пенсій рабочых і служачых, таь# бальшасць калгасау практыкавала даплату дя пеноій. Шэраг гаспадарак пачалі устанауліваць персанальныя пенсіі, якія былі вшэй за звычайныя на 15—20 руб. 3 1970 г. у рэопубліцы была ўведзена адзіная сістэма оацыяльнага страхавання калгаснікау.
У разглядаемы перыяд былі павьппаны мінімальныя Памеры пенсій для шэрагу катэгорый пенсіянврау, а таксама пашыраны льготы інвалідам Вялікай Айчыннай вайны. Яны атрымалі перавагі пры аплаце жылля і камунальных паслуг, у праездзе у тран— спарце, у санаторнакурортным лячэнні, медыцынскім абслугоуванні.
Істотныя змяненні адбыліся у становішчы жанчын і дзяцей. Са студзеня 1965 г. упершынв для калгасніц бші уведзены дапамогі па цяжарнасці і родах за кбшт сродкау калгасау I дзяржавы. 3 1973—1974 гг. дапдмогі па цяжарнасці I родах сталі выплаіваць жанчынам у памеры поунага заробку незалежна ад стажу работы: колькасць аплачваемых дзён па догляду за хворым дзіцем павялічылася, уведзены падамогі на дзяцей да 8 год тым сем"ям, дзе сукупны даход на члнна сям"і не веравышау 50 руб. у месяц. Ім выдавалася аднаразовая дапамога пры нараджэнні трэцяга дзіцяці j штомесячная дапамога пры нараджэнні кожнага наступнага. Жанчыны атрымалі права пайсці на пенсію раней за мужчын на 5 год, пры меншым стажы работы.
У рэспубліцы прыкметна павялічылася колькасць дашкольннх устаноу. Да пачатку 80х гг. налічвалася больш як 5 тыояч пастаянных4дашкольных устаноу, у якіх выхоувалася больш як 600 тыс. дзяцей. Аднак ахоп дзяцей пастанннымі дашкольнымі устано—
вамі /у працэнтах да колькасці насельніцтва адпаведнага узросту/ складау крыху больш чым 70#, у тым ліку у гарадскіх паселішчах — 80%, а у сельскіх — 48%. 90% сельскіх паселішчау з агульнай колькасцю насельніцтва больш як 2,4 млн. чалавек не мелі дашкольных устаноу. Яны адсутнічалі у кожным трзц!м цэнтры сельскіх Саветау, у кожным шостым цэнтры оаугасау f амаль у палавіне цэнтрау калгасау.
У рэопубліцв вялося Інтвнсіунае жыллёвае будауніцтва. За I960—1970 гг. было уведзена у эксплуатавую каля 36 млн. кв.м жылля, што у 1,5 раза перавысіла увесь жылы фонд у гарадах f паоёлках гарадскога тыпу, які меуся у I960 г. За гады адзінаццатай пяйгодаі у гарадах здадзена у экоплуатацыю больш як 23 мільёны квадратных метрау жылой плошчы, што на 2,5 млн. квадратных метрау больш, чым намячалася па пяцігадоваму плану. У сельскай мясцовасці пабудавана жылля каля 6 млн. квадратных метрау. Свае жыллёвыя умовы палепшыу кожны пяты жыхар рэспублікі. Па паказчыку забяспечанасці яа аднаго жыхара карыснай плошчай рэопубліка ужо у 70я гады выйшла на сярэднесаюзны узровень. 'Але.усё ж патрэбнасці аасельнідтва рэспублікі у іші ве былі задаволены.
Каб оаскорыць тэмпы жыллёвага будаун(цтва, праводзіуся куро на яго індустрыялізацыю, механізацыю працэсау зборкі і мантажу, на будауніцтва дамоу з блокау, частак і дэталей, поунасцю зробленых на заводах. Вялікім рэзервам у вырашэнні жыллёвай праблемы з"яв!'ася кааператыунае будауніцтва. У рэспубліцы яно атрымала шырокае развіццё э 1962 г. пасля пастановы ЦК КПСС I Савета Міністрау СССР "Аб індывідуальным і кааператыуным будауніцтве".
Уводзімае у строй новае жыллё, як правіла, адрознівалаоя палепшаяай планіроукай кватэр, дапаможнай ялошчай, якая павялічвалася, павншаным узроунем інжынернага абсталявання. У той жа час кватэрная плата у СССР заставалася адной з нізкіх у свеце.
Адньм з паказчыкау паляпшэння матэрыяльнага становішча працоуных з"яуляецца рост працоуннх зберажэнняу у дзяржаунмх ашчадных каоах. Калі у 1970 г. уклады насельніцтва у ашчадныя касы складалі 1,457 млн. руб., то ужо у 1985 г. — 9620 млн. руб. Р«т укладау насельніцтва быу звязаны не толькі з ростам 6
грашовых даходау, але і з тым, што працоуныя не маглі накіраваць частку грашовых сродкау на пакупку шэрагу прамыоловых і оельскагасяадарчых таварау. Недастатковая збалансаванаоць даходау насельніцтва і таварных рэсурсау прывяла да з"яулення тавар— нага дэфіцыту. Часткова гэта з"явілася вынікам пераважнай арыентацыі вытворчасці на колькасныя паказчыкі.
Рост рэальных даходау наоельніцтва абумовіу пад"ём яго асабістага спажывання. Пераканаучым доказам гэтага з"явілася павелічэнне тавараабароту. Толькі за перыяд 1970—1985 гг. рознічны тавараабарот рэспублікі павялічыуоя больш чым у 1,8 раза. Тэмпы яго росту былі вышэй за агульнасаюзны узровень. Уэрос продаж насельніцтву таварау культурнабытавога прызначэяня, асабліва прадметау працяглага карыстання— радыёпрыёмнікау, тэлевізарау, пральных машын, халадэільнікау, ювелірных вырабау. У той жа час не усе выпускаемыя вырабы адпавядалі узроошнм эапатрабаванням спажыуцоу. Прылаукі і склады магазінау былГ заваленымі нехадавымі мяарам!, а пакупнікі не маглі знайсці вырабау па густу. Разам з тым, роот вытворчаоці некаторых таварау адставау ад павелічэння грашовых даходау насельніцтва. Гэта абумоулівалася галоуным чынам адставаннем развіцця сельскагаопадарчай вытворчасці, а таксама прамысловасці, якія вырабляла ярадметы спажывання. Усё гэта адбілася на замаруджванні у канцы 70х гадоу сярэднегадавых тэмпау прыросту тавараабароту,
КНІГІ ОНЛАЙН
