Вучэбна-метадычная распрацоўка па курсу "Гісторыя Беларусі" па тэме "Матэрыяльнае становішча насельніцтва і культура Беларусі (1961―1985)"
Памер: 13с.
Мінск 1992
Шырока праводзілі навуковыя даследаванні вну рэспублікі. У пачатку дзесятай пяцігодкі у сіотэме Шнвуза БССР мелася ІЗ галіновых навуковадаследчых лабараторый. Адной з самых распаусоджаных форм сувязі вышэйшай школы з прамысловымі прадпрыемствамі, акадэмічнымі J галіновымі НДІ стала заключэнне гаспадарчых дагаворау. У канцы дзесятай пяцігодкі 80% усіх работ, выкананых вну, ажыццяуляліся на іх аснове.
Навуковымі калектывамі і Акадэміяй навук БССР паспяхова вырашауся шэраг буйных тэарэтычных і прыкладных праблем у галіне фізікаматэматычных, тэхнічных, хімічных, геалагічных, біялагічных I грамадскіх навук.
У выніку укаранення распрацовак, выкананых вучовымі АН БССР і вну, навуковымі установамі міністэрствау і ведамстваў эканамічны эфект толькі за гады адэінаццатай пяцігодкі склаў каля 290 млн. рублёу. Высокай ацэнкай дасягненняу вучоных служыць, напрыклад, прызнанне навуковым адкрыццём новай фізілнай з"явы, прадказанай акадэмікам АН БССР Ф.І.Фёдаравым, прысуджэнне Дзяржаунай прэміі СССР акадэмікам АН БССР П.А.Апанасевічу, Б.В.Бакутко, В.А.Піліповічу, Н.Я.Саучанку, Б.I.Сцяпанаву і інш.
12
За гады адзінаццатай йяцігодкі, вырасла колькасць лаурэатаў Дзяржаўнай прэміі БССР, прэмій Ленінскага камсамола.
Прыкметныя дасягненні былі дасягнуты у галіне грамадскіх навук. Вучоныя грамадазнаўцы займаліся даоледаваннем сацыяльнапалітычнага, эканамічнага і культурнага жыцця беларускага народа. Атрымалі прызнанне навуковай грамадокасці шэраг буйных даследаванняу па філасофіі, гісторыі, эканоміцы, гісторыі беларускай літаратуры. Упершыню у гіоторыі беларускага народа была выдадзена "Гісторыя Беларускай ССР" у пяці тамах /1972—1975 гг./, дванаццацітомная "Беларуская Савецкая Энцыклапедыя" /1969—1975 гг./.
У 60я пачатку 80х гадоў атрымала далейшае развідцё культурнаасветная работа. Вядучая роля у ёй належала клубам, дамам і палацам культуры. Яны актыўна садэейнічалі распаўсюджанню агульнакультурнзх, палітычных I эканамічных ведау сярод працоўных, праводзілі работу па эстэтычнаму, патрыятычнаму і інтэрнацыянальнаму выхаванню. Сетка гэтых устаноў пастаянна раола. Калі ў 1961 г. іх было 5,3 тыс., то ўжо у канцы 1985 г. — 6,3 тыо.
Большасць клубных уотаноў знаходзілася у сельскай мясцовасці. Тут па меры росту культурнага ўзроўню насельніцтва, умацавання эканомікі калгаоаў адбываліся структураыя змяненні у дзейнасці гэтых устаноў. Сельскі Дом культуры стаў цэнтральнай арганізацыйнаметадычнай клубнай установай на тэрыторыі сельсавета, якой падпарадкоўваліся ўсе астатнія клубы і чырвоння куткі на правах філіяла.
Пошукі рацыянальных форм арганізацыі культурнавыхаваўчай работы прывялі да стварэння у межах гаспадарак і сельсаветау сацыяльнакультурных комплексаў. Напрыклад, у калгаое імя Гастэлы Мінскага раёна такі комплекс аб"яднаў у адзіную структурную сістэму ^ом культуры, бібліятэку, кінастацыянар, сельгастэхнікум, сярэднюю і музычную школы, урачэбнаамбулаторны ў'йстак, камбінат бытавога абслугоўвання, гандаёвы цэнтр.
Клубныя установы рэспублікі выкарыстоувалі разнастайныя формы работы з маоамі. Практыкаваліся тэматычныя вечары, чытацкія канферэнцыі, кінафестывалі, сустрэчы з перадавікамі вытворчасці і ветэранамі вайны, провады у Савецкую Армію і г.д.
Вялікую ролю ў культурнамасавай рабоце адыгрывалі масавыя
бібліятэкі, якія праводзілі работу па павышэнню агульнаадукацыйнага, культурнага і навуковатэхнічнага узроуню працоуных. У разглядаемы перыяд гэтыя установы былі амаль ва ўсіх нас₽леных пунктах. У канцы 1985 г. у рэспубліцы налічвалася 6891 масавая бібліятэка, кніжначаоопісны фонд якіх перавысіў 100 млн. экземпляраў.
У 70х гадах ішло ўдасканаленне структурнай сеткі бібліятэк, праводэілася цэнтралізацыя бібліятэчнай дзейнасці шляхам стварэння на базе гарадскіх I раённых бібліятэк адзінай бібліятэчнай сеткі з агульным штатам, кніжным фондам, цэнтралізаваным камплектаваннем і апрацоўкай літаратуры.
Работнікі бібліятэк пастаянна праводзілі работу па прапагандзе кнігі і твораў мастацтва. Дня гэтай мэты яны арганізоўвалі літаратурнамузычныя вечары, кіналекторыі, афармлялі кніжныя выотаукі, наладжвалі сустрэчы з паэтамі і пісьменнікамі, дзеячамі культуры. Па лепшых творах мастацкай літаратуры бібліятэкі праводзілі чытацкія канферэнцыі. Немалую работу ў гэтым плане прарабіла Дзяржауная бібліятэка БССР імя У.І.Леніна, Фундаментальная бібліятэка АН БССР імя Я.Коласа, многія гарадскія і сельокія бібліятэкі.
Вялікае развіццё ў рэспубліцы атрымалі такія сродкі культурнага абслугоування насельніцтва, як гаэеты, часопісы, кнігі.
У 1985 г. выдавалаоя 212 газет, з іх 130 на беларускай мове, кніг і брашур /у друкаваных адзінках/ 3431, на беларускай — 393.
Значна вырасла ў культурным жыцці рэспублікі роля радыё і тэлебачання. Да 50годдзя Вялікай Кастрычніцкай сацыялістычнай рэвалюцыі завяршылася радыёфікацня населеных пунктаў з дзесяцю I больш дварамі. Да канца 60х гадоу ужо дзейнічала адзіная оістэма тэлебачання. Мінок і абласныя цэнтры мелі ўстойлівы прыём трох праграм. У 1985 г. у насельніцтва рэспублікі мелася больш як 2652 тыо. тэлевізараў.
Шырокую культурнаасветную работу ажыццяўлялі кінатэатры, а таксама клубы, палацы культуры, ў якіх не толькі дэманстраваліся кінафільмы, але і прапагандаваліся лепшыя творы кінамастацтва. Дзейнічалі кіналекторыі, выстаукі, праводзіліся оуотрэчы з папулярнымі акцёрамі кіно, ствараліся кінауніверсітэ
14
ты. Колькасць кінаўотановак павялічылася з 4230 тыс. у 1961 г. да 7377 у 1985 г.
Змястоуную культурнаасветнр работу сярод працоуных праводзілі музеі, колькасць якіх пастаянна расла. У 1985 г. іх, уключаючы філіялы,налічвалася 95, у той час як у 1970 г.— 48. Музеі наведала у 198$ г. 4,9..млн. чалавек, у 1970 г. — 3 млн. Акрамя дзяржауных, на многіх прадпрыемствах, калгасах, саугасах, вышэйшых навучальных установах ствараліся разнастайныя музеі. Так, сіламі мясцовых краязнаўцаў вёскі Дастоева /Брэсцкай вобласці/ быў адкрыты музей Ф.Дастаеўскага, экспанаты якога знаёмяць наведвальнікаў з жыццём і творчасцю вялікага руокага пісьменніка.
У сярэдзіне 1959 г. узнікла новая форма ідэйнапалітычнай і культурнаасветнай работы — народныя універсітэты. Па колькасці універсітэтаў і слухачоў у іх ужо у 1965 г. Беларусь займала трэцяе месца у СССР. Ствараліся яны пры гарадскіх 1 раённых цамах культуры, на буйных прадпрыемствах, у калгасах і саугасах.
Першапачаткова адкрываліся у асноуным універсітэты культуры, з часам — народныя універсітэты тэхнікаэканамічных, сельскагаспадарчых і прававых ведау, ваеннапатрыятычнага выхавання, аховы прапы f г.д.
Адным з лепшых у рэспубліцы быў народны універсітэт пры Піяокай музычнай школе, які меу некалькі сваіх філіялау. Ён з"яуляуся метадычным цэнтрам у Пінску, Іванаускім I Столінрчім раёнах. Карысталіся паоулярнасцю універсітэты пры Палацах культуры трактарнага і аутамабільнага заводау г.Мінска, Мінскага педагагічнага інстытута замежных моў. Добра працавау народны універсітэт у Жыровічах, які знаёміу жыхароў вёскі з творчасцю пісьменнікау, паэтау, кампазітарау.
3. Літаратура і мастацтва с
Шырокае прызнанне ў рэспубліцы і за яе межамі атрымалі творы беларускай літаратуры і мастацтва. Сведчаннем высокага грамадскага прызнання з"явілася прысваенне звання Героя Сацыялістычнай Працы П.Броўку, В.а>ікаву, К.Крапіве, М.Танку, І.Шамякіну. Ленінскай прэміі былі ўдастоены народныя паэты Беларусі П.Броука, М.Танк, празаікі І.Мележ, В.Быкау. Шэрагу пісьменнікаў 15
і паэтау былі прысуджаны прэміі Ленінскага камсамола Беларусі, Дзяржауныя прэміі БССР імя Я.Коласа, Літаратурныя прэмП імя Я.Купалы.
Лепшыя творы беларускіх пісьменнікау і паэтау былі перакладзены на многія мовы народау СССР і свету. Толькі у 1985 г. KHtrf Я.Купалы выдадзены на 18 мовах, Я.Коласа, І.Шамякіна— на 15, В.Быкава — на 25, Я.Брыля — на 14, І.Мележа — на II, М.Танка, А.Адамовіча — на 10.
Беларускія пісьменнікі, паэты і драматургі ў сваёй творчасці эвярталіся да тэм Кастрычніцкай сацыялістычнай
рэвалюцыі, подзвігу савецкага народа у Вялікай Айчыннай вайне, пасляваеннага аднаулення { развіцця народнай гаспадаркі і культуры БССР.
Падзеі рэвалюцыі і грамадзянскай вайны, цяжкасці аднауленчага перыяду f калгаснага будаўніцтва раскрываюць раманы І.Гурскага "Вецер стагодцзя", І.Мележа "Людзі на балоце", "Подых навальніцы", І.Шамякіна "ПетраградБрэст"; аповесці С.Грахоускага "Рудабельская рэспубліка", цыкл апавяданняу П.Броукі "Разам з камісарамі.
Беларускія пісьменнікі сказалі слова аб народным подзвігу, мужнасці, непах/онай волі савецкага чалавека, якая праявілася
У гады Вялікай Айчыннай вайны. Шырокую вядомаоць не толькі У краіне, але і далёка за рубяжом атрымалі творы В.Быкава Альпійская балада", "Журауліны крык", "Трэцяя ракета", "Абеліск", "Воучая зграя", "Сотнікау", "Дажыць да світанку". Разважанні аб жыцці, псіхалогіі чалавека на вайне гучаць у творах І.Навуменкі "Сасна пры дарозе", "Вецер у соснах", "Сорак трэці", І.Чыгрынава "Плач перапёлкі", "Апрауданне крыві", Я.Брыля "Птушкі і гнёзды". Гераічным летапісам мінулага, звернутага у сучаснасць паустаюць мастацкадакументальныя аповесці пісьменнікапубліцыста І.Новікава "Руіны страляюць ва упор", "Дарогі скрыжаваліся у Мінску", "Да досвітку блізка", "Тварам да небяспекі".
Дакументальнай праудэіваоцю і эмацыянальнай усхваляванасцю савецкага чытача ўражвалі кнігі А.Адамовіча "Хатынская аповесць", "Вайна пад стрэхамі", "Сыны ідуць у бой", "Я з вогненнай ьёскі" /у сааутарстве з Я.Брылем і У.Калеснікам/, С.Алексіевіч "У вайны не жаночы твар", "Ваенныя дзённікі" І.Мележа.
Унутранаму свету герояу працоунага фронту, жыццю рэспублі 16
кі прысвечаны раманй ^.Карпава, Л.Арабей, А.Васілевіч, А.Савіцкага і інш.
Гістарычная тэма у беларускай прозе знайшла яркае увасабленне у творах Уладзіміра Караткевіча. Яго вядомыя раманы "Дзікае паляванне караля Стаха", "Чорны замак Альшанскі", "Зямля пад белымі крыламі", "'Каласы,пад сярпом тваім" і інш. карыстаюцца заслужанай любоую чытачоу. Традыцыі, закладзеныя У.Караткевічам,прадоужылі К.Тарасау, В.Іпатава, К.Дайнека і інш.
Яркімі твэрчымі індывідуальнасцямі, самабытнасцю мастацкіх прыёмау багата беларуская паэзія. Паэты стварылі шэраг цікавых творау, сярод якіх трэба адзначыць зборнікі "Сярод чырвоных рабін" П.Броукі; "Новая кніга", "Сасна і бяроза" А.Куляшова; "Мой хлеб надзённы", "Глытоквады М.Танка; "Пры святле маланак" П.Панчанкі.
КНІГІ ОНЛАЙН
