Вучэбна-метадычная распрацоўка па курсу "Гісторыя Беларусі" па тэме "Матэрыяльнае становішча насельніцтва і культура Беларусі (1961―1985)"
Памер: 13с.
Мінск 1992
ІуткімІ тэмпамі павялічвауся тавараабарот на душу оельокага наоельніцгва , што сведчыла аб працэсе вырауноування інвдввага узроуню у горадзе і вёсцы, які пачауоя. Калі у 1956 г. тавараабарот на душу насельніцтва у сельскай мясцовасці БССР быу у 4,8 раза меншы чым у гарадах, то у 1978 г. гэты разрыу скараціуся да 2,85 раза. Пры гэтым варта улічыць, што значная чаотка харчавання спажывалася сельскім насельніцтвам оа сваёй падсобнай гаспадаркі і не праходзіла праз паказчык тавараабароту.
Істотныя змяненяі адбыліся у развівді гандло. У 1980 г. ’ дзяржауны f кааператыуны гандаль драмыоловых таварау I прадук— тау харчавання у разліку на душу насельніцтва у оярэдяім узрос на I 220 руб., у той час як у I960 — 269 руб. Аоабліва нізкая ступень забеспячэння насельніцтва па усяму колу галін аболугоування бЦа характэрна для Брэсцкай 1 Гомельокай абласцей. Параунальна нізкі узровень забеспячэння насельніцтва асноунымі
відамі сферы абслугоування мелі такія гарада рэспублікі, як Брэст, Баранавічн, Пінск, Орша, Барысау, Бабруйск. Гэта было абумоулена паскораным развіццём горадаутвараючых галін, галоуным чынам прамысловасці і яедастатковым ввдзяленнем капітальных укладанняу на будауніцтва аб"ектау сацыяльнай інфраструктуры.
3 ростам даходау насельніцтва і яго занятасці узрасталі □атрэбнасці у бытавых оаслугах. У гэтай сферы спажывання у рэспубл/ш было зроблена нямала. Калі у 1965 г. опажыванне на дуту насельніцтва бытавых паслуг складала 6 руб. 40 кап., то ужо у 1984 г. — 44,6 руб.
Служба быту перарасла у адну э важнейшых галін народнай гаспадаркі. У канды 70х гадоу у рэспублгцы мелася 36 вытворчых аб"яднанняу і спецыялізаваных прадпрыемствау, 126 раённых камбінатау і в^творчых упрауленняу, у якіх знаходзілася больш як II тыс. дамоу быту, атэлье, майстэрань, прыёмных пунктау, дзе выкарыстоуваліся дасягненн! навуковатэхнfчнага прагрэсу. БылІ асвоены новыя віды рамонту абутку, адзення і бытавой тэхяікі. У канцы дзесятай пяцігодкі насельніцтву было аказана больш як 730 відау паслуг, з 1980 г. агульны аб"ём паслуг вырас на 36%. Аднак узровен^бытавога абслугоування прыкметна адставау ад патрабаванняу часу. У сферы паслуг яшчэ быу параунальяа нізкі узровень механізацыі працы, дрэннае матэрыяльнатэхнічнае забеспячэнне. Бытавое абслугоуванне у сельскай мясцовасці ~ур"ёэна адставала ад узросшых патрэб. Да таго ж часта парушаліся тэрміны выканання заказау, пакідалі жадаць лепшага адносіны работнікау службы.быту да наведвальнікау і г.д.
Вялікая увага у рэспубліцы надавалася удасканаленню работы у галіне аховы здароуя. На гэтыя мэты выдзяляліся вялікія сродкі, якія толькі у 1970 г., склалі 293,4 млн. руб., што у 2,5 раза больш чым у I960 г. Асабліва хутка раслі асігнаванні у 70я — пачатку 80х гг. На развіццё аховы здароуя і фізічнай культуры эрасходавана амаль 3,9 млрд. руб. Усё гэта дало магчымасць значна павялічыць колькасць яовых бальніц, паліклінік і іншых лячэбных устаноу, а таксама правесці канцэнтрацыю, цэнтралізацыю і спецыяліэацыю усёй сістэмы аховы здароуя. Бальніцы f палгклінікі аснашчаліся навейшым абсталяваннем, забяспеч 8
валіся высокакваліфікаваным медыцынскім персаналам. Колькасць урачоу усіх спецыяльнасцей склала на канец 1985 г. 38,6 тыс. чалавек, супраць 16,4 у I960 г.
Ва умацаванні здароуя немалую ролю адыгрывалі санаторыі, дамы адпачынку, турыстычныя базы. Калі у 1965 г. у гэтых установах пабывала каля 170 тыс. чалавек, то ужо у 1984 г. — больш як 2 млн.
Прыкметныя aocnexf дасягнуты ! у развіцці фізічнай культуры і спорту. Дасягненні беларускіх спартоменау атрымалі шырокую вядомасць. У летапіс савецкага спорту упісаны імёны беларускіх спартсменау, якія неаднаразова дабіваліся перамог на алімпійскіх арэнах: Н.Кім, А.Бяловай, В.Сідзяка, В.Корбут, А.Мядзведзя f інш.
Поспехі у спорце у многім забяспечваліся развіццём опартыунай базы. У распараджэнні спартсменау і фізкулыурнікау у 1985 г. было 165 стадыёнау, 4104 тыс. футбольных палёу, 14,9 тыс. баскетбольных, валейбольных I тэнісных пляцовак.
Разам з павышэннем узроуню майстэрства спартсменау у рэспубліцы паспяхова вырашалася сацыяльна важная задача масавага развіцця фізічнай культуры I спорту сярод працоуных і моладзі. Сотні тысяч чалавек штогод здавалі нормы ГПА. У 1985 Г.УІ2 тыс. калектывау фізкультуры займалаоя 3370 млн. чалавек /1970 — 2351 тыс. чалавек/.
Асноуная маса працоуных 1 моладзі далучалася да заяяткау фізкультурайі спортам праз калектывы фізкультуры f спартыуныя клубы, створаныя на прадпрыемствах, ва установах, калгасах і у саугасах, у навучальных установах.
3 1977 г. атрымалі распаусюджанне заняткі фіз}чнай культурай па месцу жыхарства насельнfцтва. У жылых мікрараёнах гарадоу ствараліся фізкультурнааздарауленчыя камбінаты /ФАК/. Ў 1980 г. у рэспубліцы ужо налічвалася 15 такіх камбінатау, у як{х людзі за мінімальнув плату наведвалі заняткі у групах здароуя, агульнай фізічнай падрыхтоукі, атлетычнай гімнастыкі і. г.д.
2. Народная адукацыя і навука. Культурнаасветнвя работа
У р^спубліцы працягвалася работа па удасканаленню сістэмы народнай адукацыі, у аснову развіцця якой быу пакладзены прынцып непарыунасці адзінства навучання I выхавання.
У 1985/1986 навучальным годзе у рэспубліцы налічвалася 8936 агульнаадукацыйных школ, у той час як у 1960/1961 навучальным годзе — 13 063. Памяншэнне Іх колькасці тлумачыцца не толькі тым, што быу узяты курс на стварэнне больш буйных, добра абсталяваных і асяашчаных школ с кабінетнай сістэмай, але 1 з рэзкім змяншэннем сельскага насельніцтва.
Істотныя змяненні адбыліся у пачатковай школе. 3 1968/1969 навучальнага года у гэтых школах быу скарочаны тэрмін навучання да трох год. Пачынаючы з 1976/77 навучальнага года пачауся пераход навучання дзяцей з шасцігадовага узросту. Пераутварэнні закранулі I сярэднюю школу.
Да 1963/1964 навучальнага года сярэднія школы былі пераутвораны у адзінаццацігадовыя з вытворчым навучаннем. Аднак практыка іх работы паказала, што гэта рэарганізацыя сябе не апраудала. Таму у 19^,4 г. школы был{ зноу пераведзены на дзесяцігадовы тэрмін навучання. Да канпа 60х гадоу у Беларусі фактычна была вырашана праблема усеагульнага абавязковага ваоьмігадовага навучання дзяцей, тым самым ствараліся умовы для ажыццяулення усеагульнай абавязковай сярэдняй адукацыі, пераход да якой быу завершаны да 1977 г.
Усебаковаму развіццо вучняу у рэспубліцы садзейнічала шнрокая сетка оалацау і дамоу піянерау, станцый юных тэхнікау і натуралістау, дзіцячаюнацкіх спартыунах школ, дзіцячых паркау, стадыёнау, піянерскіх лагерау.
У сіствме падры^тоукі рабочай f сельскай моладзі важнае значбнне мела прафесіянальнатэхнічная адукацыя, якая знаходзілася у цеснай сувязі з патрэбамі развіцця народнай гаспадаркі. Колькасць гэтнх навучальных устаноу пастаянна расла, умацоувалася іх матэрыяльнай база. У пачатку 1961 г. у рэспублііш працавала 103 прафесіявальнатэхнічных навучальных устаноу, да канца 1985 г. колькасць fx вырасла да 240.
Спецнялістау сярэдняга звяна у рэспубліцы рыхтавалі 136 тэхнікумау і вучнлішчау. Найбольш буйныя з іх — МаладзечанскJ палітэхнікум, Гарадоцкі тэхнікум механізацыі сельскай гаспадаркі, Мінскі радыётэхнічны, архітэктурнабудаунічы, палітэхнікум і Іншыя. За гады адзінацдатай пяцігодкі у рэспубліцы былі адкрыты 4 педвучылішчы /Баранавіцкае, Лідскае, Нясвіжскае, Мінскае/. •
Паспяхова развівалася вышэйшая школа рэспублікі. Да пачатку 80х гадоу у БССР функцыяніравала 33 вышэйшыя навучальныя установы. Буйнейшай з іх з"яуляуся Беларускі політэхнічны інстытут /24 тыс. студэнтау/, а таксама Беларускі дзяржауны універсітэт імя У.І.Леніна /17 тыс. отудэнтау/. Задачы навуковатэхнічнага прагрэсу выклікалі неабходнасць падрыхтоукі кадрау па новых спецыяльнасцях. У сувязі з гэтым у рэспубліцы быу адкрыты шэраг буйных тэхнічных вну: Магілёускі машынабудаунічы інстытут, Мінскі радыётэхнічны, Віцебскі тэхналагічны лёгкай прамысловасці, Брэсцкі інжыяернабудаунічы інстытут, Магілёускі тэхналагічны, Наваполацкі пблітэхнічны інстытут, Гомельскі політэхнічны інстытут. Колькасць студэнтау у вну рэспублікі у 1985 г. оклала 182 тыс. чалавек. Вялікая увага удзялялася удаскаяаленню матэрыяльнатэхнічнай базы вышэйшых навучальных уотакоу, аснашчэнню лабараторый новым навуковым абсталяваннем. Адбыліся значныя пазітыуныя змяненні у арганізацыі навуковага працэсу у вышэйшых навучальных установах. Была перапрацавана большасць навуковых праграм. Значная частка студэнтау выконвала курсавыя I дыпломныя работы па заданнях прадпрыемствау, для вытворчай практыкі за вну былі замацаваны перадавыя прадпрыемотвы, штогод студэнты удзельнічалі у выкананні дзяржбюджэтных 1 гасдагаворных тэм. У рэспубліцы сістэматычна праводзілісЯ аглядыконкурсы студэнцкіх навуковадаследчых работ.
Вялікая увага была удзелена павышэнню якасці навучання, маральнага і эстэтычнага выхавання моладзі, падрыхтоуцы яе да грамадска карыснай працы.
Глыбокія пераутварэнні, якія уносіла навуковатэхнічная рэвалюцыя ва усе бакі грамадства, абумовілі якасныя змяненні ролі навукі. У развіцці эканомікі і культуры яна набыла узрастаючае значэнне. Вучоныя сканцэнтравалі намаганні на вырашэнне важных комплексных праблем навуковатэхнічнага прагрэсу. У сувязі з гэтым у Беларусі праводзілася вялікая работа па пашнрвнно сеткі навуковадаследчых устаноу, умацаванно матэрыяльнатэхнічнай базы навукі, падрыхтоуцы навуковых кадрау. У 1985 г. у рэспубліцы налічвалася больш як 40 тыс. навуковых работнікау, у той час як у I960 г. — 6 840. Сярод іх каля I тыс. мелі ступень доктара навук«і амаль 13 тыс. — кандыдата навук.
Асноуным навуковым цэнтрам была Акадэмія навук БССР, дзе
праводзіліся шырокія даследаванні па шэрагу вядучых напрамкау прыродазнаучых навук.
У сістэме АкадэмН навук у 1985 г. працавала 124 акадэмікі, оапраўдных членаў I членаукарэспандэнтаў, 2349 дактароў і кандыдатау навук. Паскоранае развіццё АН БССР, паспяховае развіццё яавукі ! тэхнікі стварылі перадумовы утварэння яе філіялау у Віцебску, Гомелі, Гродна, Магілёве.
АН БССР пастаянна удасканальвала сувязі навукі з вытворчасцю. Найбольш шырокае распаўсюджанне яны атрымалі па лініі гаспадарчых дагаворау, многія прыкладаыя даследаванні вяліся па агульных планах, распрацаваных АН БССР і міністэрствам ці буйным вытворчым аб"яднаянем. На базе устаноў Акадэміі і буйных прадпрыемствау утварыліоя яавуковавытворчыя аб"яднанні, якія працавалі на грамадскіх пачатках. Навуковыя работнікі АН БССР паопяхова працава; над выкананнем праграм навуковых даследаванняу. Толькі за гады дзесятай пяцігодкі у народную гаспадарку краіны укаранёна I 180 навуковых распрацовак, 24 работы ўдастоены Ленінскай і Дзяржаунай прэмій СССР і БССР у галіне навукі і тзхнікі, зарэгістравана 2 адкрыцці.
КНІГІ ОНЛАЙН
