Апавяданні аб камянях
Выдавец: Народная асвета
Памер: 56с.
Мінск 1969
«Камень валодаў мною, маімі думкамі, жаданнямі, нават снамі»,— пісаў А. Я. Ферсман аб сабе.
У шасцігадовым узросце пачаў ён збіраць першую калекцыю камянёў. Сваё захапленне каменем пранёс ён да апошніх дзён, з вывучэннем яго звязаў усё сваё працоўнае жыццё.
камень. Падрасцеш, абавязкова прачытай іх.
Скажу табе, што і ў нашым Мінску таксама ёсць музей камянёў. Наведай хімічны корпус універсітэта, і ты трапіш у цудоўны свет. Тут сабрана вялікае багацце
49
камянёў. Ёсць і велізарныя чорныя крышталі з Алтая, і ўральскія славутыя самацветы, і валакністыя азбесты. Вабяць вока адпаліраваныя рознакаляровыя мармуры, празрыстыя гіпсы, стракатыя яшмы. Знойдзеш тут і бурыя балотныя руды, і непрыкметныя з выгляду, але гэтак патрэбныя чалавеку мінералы, як фасфарыты... Ёсць і нашы беларускія выкапні: і ружовыя солі з Салігорска, і каляровыя гліны з розных мясцін Беларусі, і вапнякі з Гродзеншчыны... Ёсць на што паглядзець, чым пацікавіцца. Наведвай музей, наглядай акаляючы свет — навучышся чытаць каменную кнігу прыроды. У ёй, Каця, многа цікавага, шмат яшчэ нераскрытых сакрэтаў. I раскрываюць іх не толькі спецыялістыгеолагі. Шматлікая армія школьнікаў — дапытлівых юнакоў і дзяўчат — штогод рухае ў паходы, вышуквае розныя камяні, дапамагае сваімі назіраннямі выкрываць карысныя выкапні.
АБ ЧЫМ МАРЫЦЬ КАЦЯ
Зноў ходзіць Каця па звілістаму яру. Уважліва прыглядаецца да каменьчыкаў, выбірае з іх прыгажэйшыя, цікавейшыя. Яна вышуквае матэрыял для сваёй калекцыі мінералаў і горных парод.
Праўду кажучы, не так лёгка самастойна ва ўсім гэтым разабрацца — такія яны ўсе розныя. Вось ляжыць нейкі бліскучы кавалак. «Можа, янтар ці зусім золата»,— мільгае ў галаве ў Каці. Схапіла камень, сціснула ў руцэ, а ён і рассыпаўся на лусачкі і зярняткі. Луеачкі празрыстыя, жаўтаватыя, як золата, пабліскваюць. «Ну, мусіць, гэта і ёсць тое вераб’інае золата, пра якое папярэджваў дзядуля. У ім не золата блішчыць, а слюда, бо лускі празрыстыя, гнуткія і драпаюцца шклом. Гэты камень са слюдой ужо досыць стары, аджыўшы свой век, бо лёгка раструшчыў
51
ся, ператварыўся нібы ў пясок»,— думае дзяўчынка, збіраючы ў скрыначку тую сыпучую масу, што засталася ад каменя.
А вось і яшчэ адзін цікавы каменьчык вабіць вока. Такі ўжо вычварны, нібы і не камень, а нейкі чаравік па форме, нават і абцас тарчыць. «Як ён утварыўся, такі мудрагелісты? Мусіць, над ім добра папрацавала вада, вытачыўшы гэткую форму. I што гэта за парода такая? — разважае Каця, драпаючы шклом па камені. Шкло драпае, засталася разорка—камень невялікай цвёрдасці. Гэта вапняк! Вось і гэтакі ён можа быць»,— дзівіцца дзяўчынка.
He адзін такі «чаравік» апынуўся ў рукзаку ў Каці. Цяжка было адмовіцца ад жадання забраць усё цікавае. I чаравікі, і малаточкі, і шпулечкі, і стрэмячкі — усё гэта розныя формы вапняксвых камянёў.
Каця хутка набіла вока і здалёк прыкмячала іх сярод іншых. Але ўсяго не возьмеш...
Дзядуля абяцаў на тое лета паехаць з ёю ў Крым. На ўзбярэжжы Чорнага мора, ля падножжа гары КараДаг, ёсць славутая Сердалікавая бухта. Гэтак назвалі яе таму, што ля берагоў яе шмат вельмі прыгожых чырванаватабурых сердалікаў — каменьчыкаў кварцавага складу. Але тут
52
не толькі сердалікі, тут і яшмы, і паласатыя агаты, і празрыстыя крэмені — адзін другога цікавей. Там мора намывае такія прыгожыя каменьчыкі, што вачэй не адвесці. Іх называюць кактэбельскія каменьчыкі або кактэбельская галька. Гэтымі прыгожымі каменьчыкамі захапляюцца і дзеці, і дарослыя. Усе збіраюць сабе найбольш цікавыя ды яскравыя. Ніхто з прыязджаючых на гэты бераг не вяртаецца дадому без торбачкі з кактэбельскім скарбам. Але шчодрае мора штогод выкідвае новыя і новыя багацці.
«Вось дзе я папоўню сваю калекцыю. Будуць у мяне і крымскія камяні. Пастараюся вышукаць самыя лепшыя, самыя разнастайныя. А калі мае зборы будуць удалымі, перадам усё ў наш школьны музей»,—мармытала дзяўчынка.
ЗМЕСТ
Каця знаёміцца са светам камянёў ... 4
На беразе ракі ........................ —
Каменныя цуды дзедавай калекцыі . 9
У паход за камянямі..................31
Каця вучыцца распазнаваць камяні . —
У паходзе .............................35
Аб чым марыць Каця.51
На бслорусском язык c
Вера Нестеровна Шарай
РАССКАЗЫ О КАМНЯХ
Нздатсльство «Народная асвета» Государственного комнтета Совста Мнннстров БССР по печатм, Мннск, Ленннскнй проспект, 83а.
Рэдактар С. Е. Ж a р а в a Вокладка мастака Б. Я Вальштэйна Мастацкі рэдактар A. К. Л і с і ч н і к а ў Тэхнічны рэдактар В. II. Жук
Карэктар С. A. С л е п а к
Здадзсна ў набор 23/ХІІ 1968 г. Падпісана да друку 8/V 1969 г. Фармат 70 X 90*/ів фЬ. Друк. арк. 3,5. Ум. друк. арк. 4,09. Ул.выд. арк. 2,14.
Тыраж 10 000 экз. Цана 10 кап. Заказ 1356.
Пап. друк. № 1.
Друкарня выдавецтва «Звязда», МІнск, Ленінскі праспскт, 79.
Шарай В. Н. Апавяданні аб камянях Мінск, «Нар. асвета», 1969.
56 с. з іл. 10 000 экз. 10 к.
3 гэтай кніжкі юны чытач даведаецца аб розных камянях, мінералах і горных пародах, пазнаёміцца са спосабамі іх распазнавання. Кніжка пашырыць уяўленні аб нежывой прыродзе, навучыць заўважаць у ёй прыгожае, на першы погляд мала прыкметнае.
762
164—69М
Ш25
552
1. Кактэбельскія каменьчыкі
2. Яшма.
3. Янтар.
3
Цана 10 кап.