Гаспадаранне ў маёнтках палескага рэгіёну расійскай імперыі ў 1861-1914 гг.
АЎТАРЭФЕРАТ дысертацыі на суісканне вучонай ступені кандыдата гістарычных навук па спецыяльнасці 07.00.03 - усеагульная гісторря
Памер: 15с.
Мінск 2010
Лясная гаспадарка, як адзначалася, пераважна вялася падрапежніцку: паўсюдна ішло вынішчэнне лясоў (прыклад маёнткаў Горватаў, Цярлецкіх, II. Л. Вітгінштэйна і нават Ф. А. Цярэшчанкі, інш.). Толькі адносна невялікая колькасць маёнткаў (найперш Гомельская вотчына Паскевічаў) дэманстравала сабой прыклад рацыянальна пастаўленай паспяховай лясной гаспадаркі [6],
5) Праведзенае даследаванне дазволіла выявіць, што да 9/10 агульнага ліку памешчыкаў і 3/5 буйнейшых латыфундыстаў (ад 5 тыс. дзес.) не праяўляюць рыс прадпрымальніцкай паспяховай рынкавай таварнай актыўнасці. Аналіз гаспадарчай ініцыятывы палескіх памешчыкаў, паводле вылучаных аўтарам груп (класаў) маёнткаў, дазволіў устанавіць, што прадпрымальніцкая актыўнасць засяроджвалася ў буйнейшых маёнтках краю. Гэта прама можна звязваць як з наяўнасцю магчымасцей увядзення ў
гаспадарчую практыку навацый, так і з тым, што пераадоленне ўмоваў мясцовасці патрабавала вялікіх інвестыцый. Менавіта прамая дзяржаўная падтрымка, разам з працяглымі капіталаўкладаннямі, гаспадарчай настойлівасцю і руплівасцю, ашчаднасцю да вытворчай базы маёнткаў, — дазволіла ўласнікам Гомельскай вотчьшы дасягнуць вялікіх эканамічных поспехаў [2; 4; 6; 11; 13].
Вызначана, што па ўмовах мясцовасці Палессе ў найбольшай ступені адпавядала сітуацыі ў Беларусі і на Паўночным Захадзе Расіі. Па стану ж землеўладання і асаблівасцям памешчыцкага гаспадарання назіралася падабенства з Правабярэжііай Украінай, Беларуссю, Прывісленскім краем, Прыбалтыкай, а таксама (латыфувдызм, роля дваранскай прамысловасці і эксплуатацыі лясоў) з рэгіёнам Урала [2; 3; 4; 5; 6; 11; 13].
Рэкамендацыі па практычнаму выкарыстанніо вынікаў
Практычнае значэнне атрыманых вынікаў даследавання заключаецца ў магчымасці іх выкарыстання ў іірацы розных грамадскіх структур, устаноў гуманітарнага і культурнага супрацоўніцтва, а таксама ва ўстановах адукацыі, што вядуць вывучэнне гісторьгі Расіі (Расійскай імперыі), Беларусі, Украіны, Польшчы, што праводзяць рэгіянальныя і зрансгранічныя даследаванні, даследаванні гісторыі народнай гаспадаркі і вопыту прадпрымальніцкай дзейнасці. Відавочны карысны характар працы заключаецца ва ўвядзенні ў гістарыяграфічны зварот многіх архіўных матэрыялаў, што дапаўняе наяўную інфармацыйную базу гістарычнай навукі. Разам з тым, дадзсная праца можа стаць асновай пры стварэнні спецыяльных курсаў па эканамічнай і сацыяльнай гісторыі ў рамках спецыялізацыі «ўсеагульная гісторыя» (гісторыя Расіі і Украіны), «айчынная гісторыя», пры стварэнні вучэбных і спецыяльных прац аб Палессі краязнаўчага плана, а таксама музейных экспазіцый.
Дадзенае даследаванне можа быць карысным як дапаможны матэрыял у справе бізнеснраектавання і бізнеспланавання ў сферы аграрнага і краявога турызму ў кірунку «этнаграфія памешчыцкага маёнтка». Таксама можа быць выкарыстаны і прадстаўлены ў дысертацыі вопыт гаспадарання ў палескіх маёнтках для ўліку магчымых сучасных рызыкаў гаспадарчай дзейнасці ва ўмовах спецыфічнага ў прыроднакліматычных адносінах рэгіёну Палесся.
16
17
СШС ПУБЛІКАЦЫЙ СУІСКАЛЬШКА ПА ГЭМЕ ДЫСЕРТАЦЫІ
Артыкулы ў павуковых зборніках і часопісах
1 Кахновіч, В.А. Аўгустоўскі, Агінскі і ДнепраБугскі каналы як гідратэхнічныя і гістарычныя помнікі Беларусі / В.А. Кахновіч // Kanai Augustowski і wspolczesna ekoturystyka. (Августовскнй канал н современный экотурнзм) / Akad. Humanist, im. Aleksandra Gieysztora w Pultusku; red. nauk. W. Lenart i A. Zelenkov. Pultusk Minsk Grodno, 2008. S. 211224.
2 Кахновіч, B.A. Матэрыялы «вотчынных архіваў» Беларусі як крыніца для вывучэння эканамічнага развіцця панскай гаспадаркі ў другой палове XIX пачатку XX ст. / В.А. Кахновіч // Архівы і сітрававодства. 2008. №6. С. 108113.
3 Кахновіч, В.А. Асаблівасці мадэрнізацыі памешчыцкай гаспадаркі на Палессі ў парэформенны перыяд Расійскай імперыі (18611914): рэгіянальная спецыфіка / В.А. Кахновіч // Працы гістарычнага факультэта БДУ: навук. зб. Вьш. 4 / рэдкал.: У.К. Коршук (адк. рэд) [і інш.]. Мінск: БДУ, 2009.С. 2025.
4 Кахяовіч, В.А. Асаблівасці памешчыцкага землеўладання і гаспадарання на Палессі ў парэформенны перыяд Расійскай імперыі (18611914 гг.) / В.А. Кахновіч // Веснік Мазырскага дзяржаўнага педагагічнага універсітэта імя І.П. Шамякіна. — 2009. № 1. С. 5357.
5 Кахновіч, В.А. Асаблівасці развіцця дваранскага прамысловага прадпрымальніцтва на Палессі ў парэформенны перыяд (18611914 гг.) і некаторыя аспекты яго вывучэння ў беларускай і ўкраінскай гістарыятрафіі / В.А. Кахновіч // Веснік Беларускага дзяржаўнага універсітэта. Серыя 3. 2009. №2. С. 1014.
6 Кахновіч, В.А. Тэндэнцыі гаспадарчай дзейнасці ў парэформенным маёнтку на Палессі / В.А. Кахновіч // Росснйскне н славянскне нсследовання: научн. сб. Вып. 4 / редкол.: А.П. Сальков, О.А. Яновскнй (отв. ред.) [н др.]. Мннск: БГУ, 2009. С. 116123.
Матэрыялы канферэнцый
7 Кохновйч, В.А. Освоенне Полесья, государственный фактор: вт. пол. XIX нач. XX ст. / В.А. Кохновпч // Промьшіленная полнтлка в стратегнн росслйскях модерннзацяй XVIIIXXI вв.: матлы Междунар. научн. конфер., посвяіц. 350летню Н.Д. АнтуфьеваДемвдова, Екатерннбург, 15 16 нюня 2006 г.
/ НВН РАН УРО (Уральское отделенне); редкол.: В.В. Алексеев (гл. ред.) [н др.]. Екатерннбург, 2006. С. 130132.
8 Кахновіч, В. М.С. Грушэўскі аб гісторыі Берасцейшчьшы / В. Кахновіч // Науковоісторнчні чнтання, прнсвячені 140річчю з дня народження М.С. Грушевського, Мінськ, 22 грудня 2006 р. / БДУ; за заг. ред. О.А. Яновського і В.М. Бойка. Ніжнн, 2007. С. 6671.
9 Кахновіч, В.А. Немцы і яўрэі ў сацыяльнай прасторы Палесся канца XIX ст. / В.А. Кахновіч // Актуальныя праблемы сацыяльнай гісторыі Беларусі (канец ХУІП пачатак XX ст.): да 90годдзя Лютаўскай рэвалюцыі 1917 г.: матлы Рэсп. навук.тэар. канф., г. Мінск, 23 лютага 2007 г. / БДПУ імя М. Танка; рэдкал.: А.П. Жытко (навук. рэд.) [і інш.]. Мн., 2007. С. 201205.
10 Кахновіч, В. Гісторыя асваення Палесся (засяленне і меліярацыя): спрэчныя моманты гістарыяграфіі / В. Кахновіч // Актуальные проблемы нз нсторнческого прошлого н современностн в обіцественногуманнтарных н соцнореліптіоведческнх науках Беларусн, блііжнего я дальнего зарубежья: матлы Междунар. научн.теорет. конфер., Внтебск, 1920 апреля 2007 г. / Внт. гос. унт нм. П.М. Машерова; редкол.: В.А. Космач (гл. ред.) [н др.]: в 3 ч. Внтебск, 2007.Ч. 1.C. 3135.
11 Кахновіч, В.А. Асаблівасці памешчыцкага прадпрымальніцтва на Палессі ў канцы XIX пачатку XX ст.: метадалагічны і практычны аспекты / В.А. Кахновіч // Методы нсследованнй нсторнн Беларусн: проблемы, достнженмя, перспектнвы: матлы Междунар. научн.практ. конфер., Мннск, 2223 октября 2008 г. / НАН Беларусн; редкол.: А.А. Ковалсня (гл. ред.) [н др.]. Мннск, 2009. С. 7680.
12 Кахновіч, В.А. Пытанне аб ахове ўласнасці і яго вырашэнне на прыкладзе Гомельскай вотчыны княгіні Паскевіч падчас першай расійскай рэвалюцыі 19051907 гг. / В.А. Кахновіч // Беларусь в современных іеонолятнческмх условнях: полнтнкоправовые н соцйальноэкономнческне аспекты устойчнвого развнтня: млы Республ. научн.практ. конфер., г. Мннск, 20 марта 2009 г. / Мннво внутр. дел Республ. Беларусь, Академня МВД; под ред. М. Г. Знака: в 2 т. Млнск, 2009. Т. 1. С. 13 713 8.
13 Кахновіч, В.А. Немцы і гаспадаранне ў маёнтках на Палессі ў парэформенны перыяд / В.А. Кахновіч // Ш Машеровскне чтеняя: млы Республ. научнопракт. конфер., Внтебск, 24—25 марта 2009 г. / Вят. гос. унт нм. П.М. Машерова; редкол.: А.Л. Гладков (гл. ред.) [н др.]. Внтебск, 2009. С. 1617.
18
19
РЭЗІОМЭ
РЕЗЮМЕ
Кахновіч Віктар Адамавіч
Гаспадаранне ў маёнтках Палескага рэгіёну Расійскай імперыі ў 18611914 гг.
Ключавыя словы: памепічыкі, маёнткі, прадпрымальніцтва, землеўладанне, сельская гаспадарка, прамысловасць, лясная гаспадарка, тыпы гаспадарання, капіталізм, мадэрнізацыя, сялянская рэформа, Палессе, рэгіянальная гісторыя, лакальная гісторыя.
Аб’ектам даследавання з’яўляецца эканамічнае развіццё ў аграрным сектары ў перыяд 18611914 гг. у рамках рэгіёну Палесся. Прадметам даследавання з’яўляюцца ўмовы, асаблівасці і вопыт эканамічнай дзейнасці памешчыцкай гаспадаркі ў межах адзначаных перыяду і рэгіёну. Мэта дадзенай працы вызначэнне стану, умоў, тэндэнцый і вынікаў, агульных і адрозных рысаў у эвалюцыі гаспадарання ў маёнтках у рэгіёне Палесся. Даследаванне было праведзена з дапамогай сістэмнага, гісторыкатыпалагічнага, гісторыкакампаратыўнага і колькасных метадаў пазнання і рэканструкцыі гістарычнага працэсу.
Вынікам працы стала выяўленне асаблівасцей у эканамічным развіцці рэгіёну. Устаноўлена, што да 1/10 маёнткаў мясцовых памешчыкаў можна аднесці да паспяховых нрадпрымальніцкіх гаспадарак.
Навізна працы заключаецца ў тым, што ўнершыню на аснове шырокага кола архіўных крыніц (фамільных фондаў, у асноўным) было праведзена комплекснае даследаванне гаспадарчай дзейнасці ў маёнтках на Палессі ва ўмовах парэформеннага развіцця. Была распрацавана і ў даследчай практьшы апрабавана тыпалогія гаспадарчых практык у памешчыцкіх маёнтках для перыяду пасля адмены прыгоннага права.
Вынікі дысертацыйнага даследавання могуць быць выкарыстаны пры напісанні навуковых манаграфій, артыкулаў, падручнікаў і вучэбных дапаможнікаў, спецыяльных курсаў па спецыяльнасці «айчынная гісторыя» і «усеагульная гісторыя» (гісторыя Расіі, Украіны), па краязнаўству, пры праектаванні музейных экспазіцый, пры бізнеспраектаванні і бізнеспланаванні ў сферы аграрнага і краязнаўчага турызму.
Кохновнч Внктор Адамовнч
Хозяйствованяе в яменвях Полесского регнона Росснйской нмпернн в 18611914 гг.
Ключевые слова: помеіднкн, нмення, предпрнннмательство, землевладенне, сельское хозяйство, промышленность, лесное хозяйство, тнпы хозяйствовання, капнталнзм, модерннзацня, крестьянская реформа, Полесье, регнональная нсторня, локальная нсторня.
Обьектом нсследовання является экономнческое развнтне в аграрном секторе в пернод 18611914 гг. в рамках регнона Полесья. Предметом нсследовання являются условня, особенностн й опыт экономнческой деятельностн помеіцнчьего хозяйства в рамках указанных пернода н регнона. Цель данной работы — определенне положення, условнй, тенденцнй н результатов, особенных н сходных черт в эволюцнй хозяйственной деятельностн в нменнях в регаоне Полесья. йсследовапне было проведено с помоіцью снстемного, нсторнкотнпологнческого, нсторнкокомпаратнвного н колнчественных методов познання н реконструкцнн нсторнческого процесса.
КНІГІ ОНЛАЙН
