Надбярэзінцы
Фларыян Чарнышэвіч
— Не, ён яшчэ не сканаў, — сказаў Стах. — Не веру, затаіўся ён. Вось убачыш, ён яшчэ паспрабуе нас ашукаць. Давай, трэба ўсё праверыць тут.
Яны абшукалі Ясеву вопратку, сані — і пад сподам, на дошках, знайшлі кароткую, зараджаную пяццю набоямі вінтоўку. Стах трыумфаваў.
— Ну, казаў жа я табе, што ён шальмоўства рыхтуе?! Скруху перад намі разыгрываў, нявінную авечку ўдаваў, а пра вінтоўку не сказаў нічога. Галаву дам на адцён, што ён удае мёртвага, каб чуйнасць нашую ўсыпіць і пасля дастаць вінтоўку і нас застрэліць. Не ашукаеш нас болей! Не выслізнеш цяпер з нашых рук, пташак! — крыкнуў ён Ясю проста ў вуха. — Паехалі. Ён у дарозе ажыве. Так, як Мішка ажыў.
Яны звалілі мяхі з мукой пад вывернутае дрэва, сумнеўнага нябожчыка паклалі з аднаго боку на санях, прыкрыўшы яго гунькай, самі селі з другога. Выехалі з асінніку і паехалі далей борам, кіруючыся ў бок дзяржаўнага лесу, дзе мусілі сустрэць вядомую ім вузкую трэль, якой па замерзлых паплавах і рачулках, а таксама па цаліку снегу яны маглі пераправіцца санямі праз лес ажно да самага Бабруйска.
Ужо развіднела. Вецер зусім сціх. Ліпкі снег валіў роўна, вялікімі шматкамі, шамрэў ціхім малітоўным шэптам. З усіх бакоў азываліся жоўны, прадказваючы непагоду. Ззаду кожныя некалькі вёрстаў енчыў ганчак, пераследуючы па свежым снегу здабычу. З боку Бабруйска даносілася бурчанне аэраплану.
— Не верыцца мне, братка, што ён ажыве, — сказаў Косцік. — Ён ужо труп.
— А калі і не ажыве, то чорт з ім. Так ці іначай, ён бы ўжо не мінуў смерці. Хіба ён не заслужыў?
— Так, але цяпер мяне будзе пастаянна мучыць, што гэта я яго задушыў.
— За такога злачынцу будзеш мучыцца? Плюнь ты на гэта! Зрэшты, ты ж не хацеў.
Праз пару вёрстаў яны спыніліся і зазірнулі пад гуньку. Ясь ляжаў халодны і спруцянелы.
— Глядзі ты, сапраўды скапыціўся, — здзівіўся Стах.
— Вось табе і ажыў… — уздыхнуў Косцік і роспачна развёў рукамі. — Ну і што цяпер рабіць?
— А што ты хочаш рабіць з трупам? Пахаваць трэба. Павязём яго на Лапекі — ды ў Сопку пад лёд.
Яны крыху павярнулі ўлева і праз няпоўную гадзіну язды апынуліся пры Лапеках. Гэта была самотная паляна сярод лесу, з пчалінымі дрэвамі і глыбокай рэчкай з аднаго боку. У спакойныя часы праз Лапекі праходзіў зімнік у горад.
Спыніліся акурат ля скаванай лёдам рэчкі, каля самага яе выхаду на паляну, за кустом алешніку. Стах узяўся выразаць у лёдзе палонку, а Косцік выйшаў на паляну, узлез на адно з пчаліных дрэваў і скінуў два вялікія камяні. Адзін камень паклаў на грудзі трупа, другі — на жывот, загарнулі яго ў гуньку, як дзіця ў пялюшку, абматалі лейцамі і апусцілі ў палонку. Праз паўхвіліны паднялася каламуць, сведчачы, што здраднік лёг на дно.
— Трохі па-бандыцку, — сумна заўважыў Косцік.
— Pro bono publico19. Тут яму самае месца, — адказаў Стах.
Сена і салому з саняў яны спалілі на месцы да сцяблінкі. Буланку правялі лесам да месца, дзе праходзіў зімнік. Яна пазнала, куды ісці, хоць не было ніводнага следу, ніякай каляіны з гэтай зімы, і сама, павярнуўшы ў бок Смалярні, пабегла трушком.
— Бач ты, якая памятлівая! — заўважыў Стах. — Як ваўкоў не сустрэне, то смела дадому трапіць.
— Хацеў бы я ведаць, як у Смалярні ўспрымуць, што яна вярнулася адна, з пустымі санямі. Ой як выцягнецца твар у Броніка і ўсіх Ясевых таварышаў! Ажно дрыжыкі па скуры пойдуць!
— Добра мы прыбраліся, нічога не скажаш.
Яны хутка рушылі ў Бабруйск.
Гэта быў адзін з найцяжэйшых этапаў дарогі з усіх, што яны мелі падчас доўгіх вандровак у выведцы за Бярэзінай. Снег валіў вялікімі шматкамі цэлы дзень, і пад вечар свежы слой быў ужо амаль да калена. Стомленыя доўгім паходам, бяссоннем, пасля столькіх перажыванняў, яны ледзь валаклі ногі. Не было чым падсілкавацца, бо з леснічоўкі яны выйшлі без торбаў, так, як стаялі. Слабейшы Стах нават хістаўся і часта абапіраўся на мацнейшага таварыша.
Але яны вытрымалі. У прыцемках, у тумане ад снегу, замаячылі ўдалечыні магутныя бабруйскія радыёстанцыі.
КАНЕЦ
Рэдактаркі Марыя Мартысевіч, Ганна Янкута
КНІГІ ОНЛАЙН
