Выдавец: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі
Памер: 592с.
Мінск 2000
Па-ранейшаму партызаны грамілі гітлераў-скія гарнізоны, калоны машын на шашы, пу-скалі пад адхон эшалоны, якія кіраваліся на
ўсход. Камандаванне разумела, што ў гэтых умовах важнай зброяй з'яўлялася і палымя-нае слова праўды.
У студзені 1942 г. наш сувязны паведаміў, што далёка ў лесе знаходзяцца чацвера невя-домых — тры дзяўчыны і юнак. Камандзір атрада Р.І.Сінякоў запрасіў мяне і Р.А.Ра-манькова, даў заданне даведацца, што гэта за людзі. Мы з групай партызан накіраваліся туды. Якой жа была наша радасць, калі вы-светлілася, што гэта група дэсантнікаў з Ма-сквы. Калі мы прывялі іх у лагер, накармілі і абагрэлі, яны доўга расказвалі нам пра ста-новішча на франтах, пра гераічную абарону сталіцы нашай Радзімы. Потым дэсантнікі звязаліся з Масквой, паведамілі пра дзеянні і нашага атрада. Адпачыўшы, пасланцы Вялікай зямлі пайшлі далей выконваць сваё заданне, але ніколі не забуду той хвалі ця-пла, якую яны прынеслі нам, партызанам.
Мы ў сваю чаргу таксама імкнуліся да-несці да самых розных людзей, якія апыну-ліся на акупіраванай тэрыторыі, палымяныя словы праўды. Аднойчы камандаванне накіравала мяне і Р.А.Раманькова ў Ха-ткаўскі сельсавет для арганізацыі і правя-дзення камсамольскага сходу. Там нас добра ведалі яшчэ па даваеннай рабоце, былі ў нас і свае сувязныя ў вёсках. Сабраліся ноччу ў вясковай лазні. Памятаю твары юнакоў і дзяўчат пры цмяным святле газніцы, іх жа-данне стаць байцамі партызанскіх атрадаў. З якой прагай яны лавілі кожнае наша слова пра становішча на франтах, пра мужнасць і гераізм нашых воінаў! Для іх, учарашніх школьнікаў, маладых калгаснікаў, нашы словы праўды былі тым гаючым глытком вады, які акрыляе спадарожніка ў самы цяжкі яго час.
Але былі іншыя задачы, якія вырашыць маглі толькі яны тут, на месцы. Мы растлу-мачылі юнакам і дзяўчатам, што яны павінны падтрымліваць мясцовае насельніцтва, строга захоўваць правілы канспірацыі, збіраць зброю, а ў патрэбны момант мы іх паклічам. Мы разумелі, што гэта моладзь — нашы бу-дучыя байцы. Камсамольцы далі нам харчы, вопратку, патроны, усё мы паспяхова даста-вілі ў лагер.
Без адзінага стрэлу. З цягам часу атрад папоўніўся, вырас у брыгаду «За Радзіму». У нас ужо была трывалая сувязь з Масквой, ад-куль каардынаваліся нашы дзеянні, а таксама ўсіх партызанскіх атрадаў, брыгад і злучэн-няў, што дзейнічалі на Гомельшчыне. Развед-ка паведаміла, што вораг колькасцю больш за
143
1941 — 1945
тысячу ўзброеных карнікаў рыхтуе напад на злучэнне. Каб не панесці страт, было выра-шана накіравацца ў Акцябрскі раён. Тым ча-сам вораг распусціў чутку, што партызаны знішчаны. Але людзі гэтаму не верылі, бо калі мы ішлі на новае месца, па-ранейшаму грамілі гарнізоны, узрывалі чыгункі, немцы не ведалі спакою ні днём ні ноччу. Брыгадай камандаваў Р.І.Сінякоў, злучэннем - -І. П.Кожар.
Вясной 1943 г. вярнуліся ў Амелькаўскія лясы. Зноў атрымалі звесткі аб нападзе на нас, які намерваліся зрабіць гітлераўцы ра-зам з батальёнам так званай «добраахвотнай арміі». Было вырашана прыняць бой. Мы тады яшчэ не ведалі, што ў батальёне зна-ходзіліся людзі, якія даўно шукалі магчы-масці перайсці на бок партызан.
Я быў у дазорнай роце, разам са мной — Юльян Пікус. Раптам мы заўважылі, што прама на нас рухаюцца тры коннікі. Я зага-даў пакуль не страляць, пачакаць. Калі коннікі прыблізіліся, яны назваліся рускімі. Вядома, можна было чакаць любой правака-цыі, таму я загадаў кінуць зброю, што яны і зрабілі. Затрыманыя аказаліся парламенцё-рамі «добраахвотнага» батальёна, расказалі пра сваё жаданне перайсці на наш бок, пра забітых немцаў.
Мы неадкладна паведамілі пра гэта каман-дзіру злучэння І.П.Кожару. Ён звязаўся з Масквой, далажыў пра ўсё. Паводле рашэння камандавання салдаты батальёна ўліліся ў атрады і роты і потым амаль усе змагаліся з фашыстамі.
Памятаю іх імёны. Мы, партызаны, : іаў. сёды былі моцныя той падтрымкай, якую аказвалі нам многія людзі на часова акупіра. ванай тэрыторыі. Іх справы і дзеянні свед. чылі пра тое, што кожны сумленны савецкі чалавек верыў у перамогу над ворагам і ку. жны на сваім месцы яе набліжаў.
У маёй памяці заўсёды жывуць імёны | тых, хто ўключыўся ў смяротную барацьбу з ворагам у першыя дні вайны, і Тых, хто да-лучыўся да нас пазней, і тых, хто загінуў за вызваленне Радзімы.
Памятаю Валянціна Вайцюшэнку і Міха-іла Бондара, яго жонку Кацю, Ісака Фра. дзіна, Андрэя Перавознікава, Паўла Горле-нку, Антона Суслу, Івана Андрыянца, Нікана Жмодзікава, Паўла Горленку, Антона Суслу, Івана Андрыянца, Нікана Жмодзікава і многіх іншых, з якімі пачынаў барацьбу су-праць ворага, усіх нашых сувязных. Напры-клад, паводле звестак сувязнога Хведара Чу-чвагі, чалавека сталага ўзросту, мы даведа-ліся, што па Сожы будзе рухацца параход з баржай, якая нагружана нарабаванай у на-сельніцтва бульбай, маслам, яйкамі. Мы раз-мясціліся тады на беразе ракі, і калі параход параўняўся, адкрылі кулямётны агонь. Во-раг, яго ахова, каманда парахода не чакалі такой партызанскай дзёрзкасці. Пачалася па-ніка, немцы кінуліся ў ваду. Параход мы па-тапілі. Частку прадуктаў у першую чаргу пе-радалі мясцоваму насельніцтву, каб людзі ва ўмовах часовай акупацыі маглі жыць, змагац-ца, а частку ўзялі сабе, і то таму, што яны па-трабавалі.
М.Х.Шакарышвілі, А.В.Пла-тонава і Р.І.Сінякоў, каман-дзір партызанскай брыгады «За Радзіму».
144
Ітла вайна народная
Не забыць ніколі юных камсамолак Клару Дубінскую і Наташу Баброву, якія выконвалі заданне партызан. Пад Гомелем іх затрымалі гітлераўцы, пасадзілі ў хлеў пад варту. Дзяў-чаты не сталі чакаць пакарання, ноччу зрабілі падкоп і вырваліся на волю. А вось здарэнне з Дзмітрыем Рабянком, з якім я разам ішоў на заданне. Трэба было даведацца, ці ёсць у вёсцы немцы. Дзмітрый быў затрыманы вора-гам, але змог захаваць мужнасць, зна-ходлівасць і ўцячы з-пад прыцэльнага аўта-матнага агню гітлераўцаў, каб далей няшча-дна іх біць. А дзеянні Мікалая Шакарышвілі і Аркадзя Рудака? Шакарышвілі пераапрану-ўся ў форму нямецкага афіцэра, а Рудак — як перакладчык. З групай партызан у форме паліцэйскіх яны прыехалі ў Рудне-Марымо-наўскі сельсавет Лоеўскага раёна і загадалі мясцовым паліцаям ехаць з імі быццам для барацьбы з партызанамі, а неўзабаве ворагі паўсталі перад судом справядлівасці. Вельмі каштоўныя звесткі пра ворага давала нам су-вязная з вёскі Казіміраўка Пярэдзелкаўскага сельсавета Марыя Піліпаўна Цімошчанка. Калі над ёй навісла пагроза, мы яе разам з мужам Аляксеем Яўхімавічам забралі ў атрад.
З успамінаў Р.І.Сінякова і С.Е.Юрчанкі
СІНЯКОЎ Рыгор Іванавіч, нарадзіўся 6 мая 1903 г. ў в. Латыгаўка Талачынскага раёна Віце-бскай вобласці. У 1939 г. скончыў Мінскі юрыды-чны інстытут. З 1929 г. на юрыдычнай рабоце ў Ві-цебскай і Гомельскай абласцях. З 1938 г. сакратар Лоеўскага РК КП(б)Б. З першых дзён акупацыі нямецка-фашысцкімі захопнікамі Гомельскай во-бласці камісар, камандзір партызанскага атрада, потым брыгады «За Радзіму», адначасова ў жніўні 1941 г. — лістападзе 1943 г. сакратар Лоеўскага падпольнага РК КП(б)Б. Пасля вайны на партый-най і гаспадарчай рабоце. Узнагароджаны ордэнамі Леніна, Чырвонага Сцяга, Чырвонай Зоркі, Айчыннай вайны 1-й і 2-й ступеняў, медалямі. Па-мёр 29 сакавіка 1969 г.
ЮРЧАНКА Сямён Емяльянавіч, нарадзіўся ў в. Дзімамеркі Лоеўскага раёна. Працаваў загадчы-кам Лоеўскага райфінаддзела. З жніўня 1941 г. да кастрычніка 1943 г. партызан атрада «За Радзіму». Быў старшынёй атрада, палітруком роты. Пасля вайны жыў і працаваў у Лоеве. Узнагароджаны ор-дэнамі Чырвонага Сцяга, Чырвонай Зоркі, меда-лямі. Памёр у 1985 г.
Баявыя будні. Незадолго до оккупации гитлеровцами Лоевского района в районный центр прибыл секретарь Гомельского обкома КП(б)Б Илья Павлович Кожар. В беседе с членами райкома партии по вопросу органи-
Р.І.Сінякоў,
зации партизанского движения он сказал, что это ответственное задание обком поручает се-кретарю Лоевского райкома КП(б)Б Григо-рию Ивановичу Синякову, одному из авторов этих воспоминаний. Одновременно он будет являться секретарем подпольного райкома партии в случае оккупации врагом нашей ме-СТНОСТИ.
Сразу же приступили к делу. Подбирались люди для подпольной работы, усиливался истребительный батальон, подготавливалась партизанская база.
С приближением фашистов к территории района истребительный батальон был реорга-низован в партизанский отряд «За Родину». Сначала он состоял из двух групп, которые находились в разных местах. Первая дисло-цировалась в урочиіце Тихоновка в Будапе-трйцкйх лесах, вторая — в Островскмх ле-сах, что в междуречье Сожа и Днепра. Вскоре эти группы обьединились.
Первые дни партизаны находились около поселка Войтин Клин. В состав отряда вошли все три секретаря РК КП(б)Б и члены испол-кома райсовета, за исключением председателя райисполкома Сурпина и секретаря райис-полкома Кацубо, которые убыли за линию фронта.
Когда создавали отряд, мы думали, что пробудем в партизанах не более двух--трех месяцев, так как надеялись, что врага скоро отбросим назад. А поэтому в лес все ушли без теплой обуви и зимней одежды, без запасов продовольствия. Правда, мы заготовили не-много сухарей, колбасы. Но в ту дождливую осень они быстро зацвели и начали порти-ТЬСЯ.
Настроение вначале у нас было неважное, потому что враг углублялся все дальше на во-
б. Зак. 25
145
1941 — 1945
А.В.Платонава.
Н.П.Шамела.
сток нашей Роданы, а Красная Арммя, ведя ожесточенные бон, вынуждена была отсту-пмть. Однако мы не снделн в лесу сложа рукн. С первых дней органмзацмм отряда на-чалм бороться протнв оккупантов. На шоссей-ной дороге Гомель--Черннгов неоднократно устранвалн засады, подрывалн вражескне ав-томашнны.
...Первая военная змма 1941—1942 гг. была очень суровой. Снега вьшало много, мо-розы достнгалм более 30 градусов. Это затру-дняло веденне боевых действнй, но не прмо-станавлнвало мх. Зммовало нас в лесу 52 пар-тнзана. Здесь же находнлнсь секретарь Гомельского подпольного обкома партмн йлья Павловнч Кожар н секретарь обкома комсомола Аркаднй Денмсовмч Рудак.
В тяжелое знмнее время большую помоіць нам оказывалм связные, которые былм уже во многнх деревнях. Так, в деревне Подречм-цкое связным стал отважный патрмот Федор йвановпч Чучвага, в деревне Рудня Каме-нева — Мнхамл йвановмч Ковалев, в посе-лке Орел — Анастасня йвановна Даннленко. С весны 1942 г. мы нмелн связных в деревне Буда Петрнцкая — Елену Акммовну Ходас, a в деревне Новая Алешковка — Хрмстнну Степановну Кллочмцкую.
КНІГІ ОНЛАЙН
