Выдавец: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі
Памер: 592с.
Мінск 2000
/ЮЕЎСКІ РЛЁН
МІНСК «БЕЛАРУСКАЯ ЭНЦЫКЛАПЕДЫЯ» 2000
УДК 947.62
ББК 63.3 (4 Беи)
П 15
Рэдакцыйная калегія:
Г.П.ПАШКОЎ (галоўны рэдактар), Л.В.КАЛЕНДА, В.П.КРУПЕЙЧАНКА, С.А.МЯТЛІЦКІ, С.П.САМУЭЛЬ, Б.В.УЛЬЯНКА, Г.А.ФАТЫХАВА, А.К.ФЯДОСАУ.
Раённая камісія па стварэнні гісторыка-дакументальнай хронікі:
У.П.КРАЎЧАНКА (старшыня камісіі), В.П.КРУПЕЙЧАНКА (намеснік старшыні), Н.Т.МАТОРНАЯ, А.А.ТРЫХМІНАЎ.
Арганізацыйна-метадычны цэнтр па выданні гісторыка-дакументальных хронік Памяці Дзяржаўнага камітэта Рэспублікі Беларусь па друку:
Б.В.УЛЬЯНКА (кіраўнік цэнтра), У.І.ЛЕМЯШОНАК (галоўны рэдактар),
М.З.БАШЛАКОЎ (галоўны метадыст), Р.А.ЧАРНАГЛАЗАВА (рэдактар).
Рэдакцыя гісторыка-дакументальных хронік «Памяць»:
С.П.САМУЭЛЬ (заг. рэдакцыі), Р.Р.БЛАШКО, М.А.МАУЗОН, Н.П.РАКІЦКАЯ, Л.У.ЯЗЫКОВІЧ.
Укладальнікі:
В.П.КРУПЕЙЧАНКА, Л.В.КАЛЕНДА.
Мастак: Э.Э.ЖАКЕВІЧ.
Распрацоўка мастацка-тэхнічнага афармлення серыі В.А.РАГАЛЕВІЧА.
ISBN 985-11-0176-1
© Выдавецтва «Беларуская Энцыклапедыя» імя Петруся Броўкі, 2000.
© Афармленне. Э.Э.Жакевіч, 2000.
Лоеўскія краявіды.
26 тысяч гадоў назад
6—5-е тысячагоддзі да нашай эры
Каля 2 тысяч гадоў да нашай эры
7—6 стагоддзі да нашай эры
2 стагоддзе
да нашай эры
Гэтым часам датуецца самая старажытная стаянка людзей каменнага веку на тэрыторыі Беларусі (за 80 км на захад ад Лоева каля в. Юравічы Капін-кавіцкага раёна),
Помнікі эпохі мезаліту на Лоеўшчыне — паселішчы каля вёсак Рэкорд і Старая Лутава.
Паселішча і могільнік тшцінецкай і сосніцкай архе-алагічных культур бронзавага веку каля в. Дзяра-жычы Лоеўскага раёна.
Комплекс помнікаў мілаградскай археалагічнай культуры каля в, Мохаў Лоеўскага раёна.
Комплекс помнікаў зарубінецкай археалагічнай культуры каля в. Чаплін Лоеўскага раёна.
о
’fx“'.
Сядзібны дом у пас. Суткова Пярэдзелкаўскага сельсавета
Помнік архітэктуры 19
ст
5—8 стагоддз! нашай эры
Засяленне тэрыторыі Лоеўшчыны носьбітамі калочынскай ар-хеалагічнай культуры, :
8—10 стагоддзі
12 стагоддзі
13 стагоддзі
Засяленне дрыгавічамі і радзімічамі большай часткі тэрыторыі
Лоеўскага раёна. а с
Славянскія паселішчы і курганы ў Лоеўскім раёне (курганныя могільнікі каля вёсак Мохаў, Каупень, Абакумы, Дзяражычы, Чаплін, Сінск, Уборак, гарадзішча, паселішча і курганны мо-гільнік каля Лоева), ’
Тэрыторыя сучаснай Лоеўшчыны ўваходзіла ў склад Чарнігаў-скага княства, ў
Сярэдзіна 14 ст
Асноўная частка Чарнігаўскага княства, у тл. Лоеўшчына, увайшла ў склад Вялікага княства Літоўскага. •
o
Экспазіцыйная пляцоўка Лоеўскага музея бітвы за Дняпро. ..
14—17 стагоддзі 14—18 стагоддзі 1505 г.
1646 г.
Землі Лоеўшчыны знаходзіліся ў склодзе Кіеўскага княства Вялікага княства Літоўскага.
Існаваў Лоеўскі замак, вакол якога размяшчалася паселішча. •
Першае ўпамінонне пра Лоеў, Паселішча разбу-рылі і спалілі крымскія татары.
Землі Лоеўшчыны далучаны да Старадубскага па-вета Смаленскага ваяводства Вялікага княства Лі-тоўскага.
Каля Лоева адбылася самая буйная бітва паміж вомскамі украінскага гетмана Багдана Хмяльніцка-га і польнага гетмана Януша РадзівІла падчас ка-зацка-сялянскай вайны 1648-51 гг.
w^
1654- 1667 гг
1676 г
1793 г.
3
1858 г.
1863 г.
Хваляванні сялян маёнтка Лоеў, УЛоеве адкрыта народнае вучылішча
1667 г.
Ветэраны Вялікай Айчыннай вайны каля брацкай магілы савецкіх воінаў і партызан у г. п. Лоеў.
Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай. Лоеў і яго наваколлі былі спустошаны. :
Паводле Андросаўскага перамір'я Лоеў застаўся ў Вялікім княстве Літоўскім, увайшоў у Рэчыцкі павет Мінскага ваявод ства. гае |
4
Лоеў стаў уласнасцю рэчыцкага войта М.С.Юдзіцкага і нале жаў яго нашчадкам да сярэдзіны 19 ст,
Пасля 2-га падзелу Рэчы Паспалітай Лоеў у складзе Расій-скай Імперыі, цэнтр воласці Рэчыцкага павета Мінскай губер”
Уезд у г. п. Лоеў.
19 ст., 2-я палавіна, -- 20 ст., пачатак Тэрыторыя сучаснай Лоеўшчыны часткова ўвахо-дзіла ў склад Дзяражыцкай, Лоеўскай, Ручаёўскай, Холмецкай валасцей Рэчыцкага павета Мінскай гу-берні, а таксама Дзятлавіцкай, Чабатовіцкай ва-ласцей Гомельскага павета Магілёўскай губерні.
1897 г. У Лоеве 4467 жыхароў, 251 двор, 9 млыноў, 24 крамы, паштовая станцыя, школа.
1904 г., верасень 1905 г., лістапад Створана Лоеўская група РСДРП. Забастоўка сялян у маёнтку графіні Кацярыны Ба-раноўскай у Суткове,
1909 г. 1914 г. Пабудаваны завод сухіх фарбаў «Фарбацвет». Закончана будаўніцтва драўлянага моста цераз Дняпро каля Лоева.
1917
сакавік
Створаны Лоеўскі валасны рэвалюцыйны камітэт
1917
снежань
г
Лоеўская воласць акупіравана германскімі войскамі
З сакавіка
1918
г.
Лоеў вызвалены ад нямецкіх акупантаў
6 снежня
1918
г.
1919
люты
Н
23 кастрычніка
1919
г,
Лоеўская воласць была часова далучана да РСФСР
4 мая
1919
г.
Часці 4-й польскай арміі захапілі Лоеў
14 мая
1920
г.
У Лоеве створаны Савет рабочых, салдацкіх і сялянскіх дэпу татаў.
У Лоеўскай воласці арганізавана першая камсамольская ячэйка.
Каля, Лоева адбыўся мяцеж інтэрнацыянальнай брыгады ўзначаліў былы царскі афіцэр Дабравольскі.
Цэнтральная плошча
Шяі«
Прыстань на Дняпры каля Лоева
1920 г., 2 чэрвеня
1920 г., 20 чэрвеня
1920 г., 2 ліпеня
1922 г., 18 сакавіка
1923 г., З лютага
Часці Самара-Ульянаўскай жалезнай дывізіі вызва лілі Лоеў, °
На Лоеўшчыне адноўлена Савецкая ўлада.
У пас. Суткова створана «Дняпроўская камуна».
1926 г.
У склад Лоеўскай воласці ўключана тэрыторыя скасаваных Ручаёўскай і Дзяражыцкай валасцей.
Лоеўская воласць выдзелена са складу РСФСР і далучана да БССР.
Прарыў каля Лоева праз умацаваны раён пращу ніка на Дняпры 1-га дывізіёна кананерак Дняпроў скай ваеннай флатыліі.
’^afe^J»
a '5
^ ' ^ >4'
1926 г., 8 снежня
1929 г., кастрычнік
У раёне створаны першыя калгасы
1929 г.
1931 г.
1932 г., 18 кастрычніка
1933 г., жнівень
школа
1935 г.
У Лоеве адкрыта першая ў раёне сярэдняя Пабудавана першая ў раёне МТС.
У ваколіцах Лоева на Ляхавай гары закладзена першая ў Беларусі шахта.
У Лоеве пачалося будаўніцтва прамкамбіната і электрастан цыі,
1929 г., 16—18 сака віка
Выйшаў першы нумар раённай газеты «Перамога»
Адбыўся 2-і з'езд Саветаў Лоеўскага раёна, на якім быў узя ты курс на калектывізацыю сельскай гаспадаркі.
Утвораны Лоеўскі раён. Тэрыторыя раёна 1213 км?; насель ніцтва 28 202 чал.
Нарыхтоўка кармоў у Лоеўскім
раёне
нямецка-
1941г., 22 жніўня
1942 г., 6 лістапада
1943 г., ліпень
1943 г., 16 кастрычніка
Лоеў вызвалены ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў.
1941 г., жнівень
“Партызанскія злучэнні С.А. Каўпака і А.М.Сабура-ва разграмілі ў Лоеве фашысцкі гарнізон.
Створана партызанская брыгада «За Радзіму».
Войскі 65-й армй Цэнтрольнага фронту пачалі фарсіраваць Дняпро ў раёне Лоеў--Радуль.
Створаны Лоеўскі партызанскі атрад «За Родзі-му», на базе якога пачалі дзейнічаць Гомельскія падпольныя абкомы і Лоеўскія райкомы КПБ і ЛКСМБ. ‘
:Ш
■W!!
1943
лістаподо
1950
1956
1962
1962 г,, 25 снежня
1966 г., 3 ліпеня
1963 г., красавік
1944 г., 27 лютага
У Лоеве адкрыта педагагічнае вучылішча.
На Цэнтралвнай плошчы Лоева адкрыты 18-метровы мону мент Славы.
Створана міжкалгасная перасоўна-механізаваная калона.
У™оеве пабудаваны бальнічны гарадок і сярэдняя школа на 520 вучнёўскіх месцаў. ,
Лоеускі раён скасаванй. Яго тэрыторыя перададзена ў Бра-пнскі 1 РэчыцкІ раены. .
Народны фальклорна-этнаграфічны онсамбль «Жывіца» Лоеўскага раённага Дома культуры.
Тэрыторыя Лоеўскага раёна поўнасцю вызвалена ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў. .
Сумесная пастанова Лоеўскага райвыканкома і РК КП(б)Б аб аднаўленні разбуранай вайной народнай гаспадаркі.
Узбуйненне калгасаў. Замест 57 дробных гаспадарак утво'
Народны хор «Світанак» Лоеўскага раённаго Дома культуры.
1966 г., 1 жніўня
1966 г.
1972 г.
Лоеўскі раён адноўлены.
Створана дарожнае рамонтна-будаўнічае ўпраў-ленне-206.
Лоеўскі раён уёнагароджаньй Памятным Чырвоным сцягам ЦК КПСС, Савета Міністраў СССР, ВЦСПС і ЦК ВЛКСМ за высокія досягненні ва ўсе-саюзным спаборніцтве па павелічэнні вытворчасці і нарыхтовак прадукцыі жывёлагадоўлі.
У Лоеве адкрыты цэнтральны універмаг.
Выпусціў першую прадукцыю Лоеўскі маслазавод.
Створаны Лоеўскі разлікова-будаўнічы ўчастак трэста «Гомельсельбуд».
Iil№
Свята-Троіцкая царква ў Лоеве
1981 г.
1985 г.
1985 г., май
1986 г,
1992 г,
1993 г., 16 кастрычніка
1999 г.
За высокія паказчыкўі жывёлагадоўлі Лоеўскі раён узнагаро-джаны Пераходным Чырвоным сцягам ЦК КПБ, Савета Мініс-траў БССР і ЦК ЛКСМБ.
У Лоеве адкрыты Музей бітвы за Дняпро.
Увыніку аварыі на Чарнобыльскай АЭС тэрыторыя раёна за-бруджана радыёнуклідамі.
УЛоеве пабудавана І пачала дзейнічаць Свята-Троіцкая цар-ква,
Святкаванне 50-годдзя вызвалення Лоеўскага раёна од ня-мецка-фашысцкіх захопнікаў,
Для аховы дзяржаўнай граніцы з Украінай, якая праходзіць па рэках Сож і Дняпро, у Лоеве створаны атрад пагранічных ка-тэраў. | |
Створаны саўгас імя Леніна — самая буйная гаспадарка ў
ДА ЧЫТАЧА
Чарговая кніга ў серыі гісторыка-дакументальных хронік «Памяць» прысвечана Лоеўскаму раёну. Як і папярэднія кнігі гэтай серыі, яна створана на аснове дакумен-тау з дзяржаўных і асабістых архіваў, навуковых даследаванняў, публікацый у газе-тах, часопісах і кнігах, успамінаў удзельнікаў і сведкаў шматлікіх падзей, пгто адбы-валіся на гэтай зямлі. Матэрыялы раскрываюць багатую гісторыю Лоеўшчыны і яе людзей.
Адзін з асноўных раздзелаў кнігі прысвечаны гісторыі Вялікай Айчыннай вайны. Даюцца нарысы пра акупацыю раёна нямецка-фашысцкімі захопнікамі, падпольны і партызанскі рух, вызваленне. Змешчаны спісы воінаў Чырвонай Арміі, якія загінулі пры абароне і вызваленні Лоеўскага раёна і пахаваны тут, спісы загінуўшых воінаў-землякоў, партызан, падпольшчыкаў і мірных жыхароў — ахвяр фашысцкага тэро-РУ- Публікуюцца таксама спісы рэпрэсіраваных і потым рэабілітаваных жьгхароў ра-ёна, спіс воінаў, якія загінулі ў Афганістане. Шмат увагі ў кнізе надаецца гісторыі лоеўскай зямлі і яе знакамітых землякоў.
У пошуку, зборы і падрыхтоўцы матэрыялаў для кнігі прымалі ўдзел супрацоўнікі архіваў, бібліятэк, музеяў, супрацоўнікі ваенкаматаў, журналісты, навукоўцы.
Раённая камісія па стварэнні кнігі «Памяць» і выдавецтва «Беларуская Энцыкла-педыя» імя Петруся Броўкі ўдзячны усім, хто аказаў садзейнічанне ў падрыхтоўцы і выданні гісторыка-дакументальнай хронікі «Памяць. Лоеўскі раён».
КНІГІ ОНЛАЙН
