Беларусізацыя. 1920-я гады
Дакументы і матэрыялы.
Уладзімір Коршук, Расціслаў Платонаў, Іван Раманоўскі, Яўгенія Фалей
Выдавец: Выдавецтва БДУ
Памер: 270с.
Мінск 2001
бо мер прннуждення, а разьяснять населенню необходнмость посылкн нх детей в школы на родном языке.
Райкомам рекомендовать детям еврейского населення учнться в еврейскнх школах.
8. Для постепенного перевода польскнх школ, обслужнваюіцнх белорусовкатолнков, создать на местах комнсснн в составе: зав. культотделамн рнка, ннспектора соцвоса н ннспектора полькультуры, которым поручнть выяснйть, какне школы должны остаться польскнмн н какне должны быть переведены на белорусскнй язык преподаванйя, с преподаваннем польского языка как предмета.
9. Поручнть фр[акцнн] ОНК прмнять меры к обеспеченню нацшкол соответствуюіцнмн помеіценнямн наравне с белорусскнмн. Также прнзнать необходнмым постройку одной еврейской н одной польской школы в счет предусмотренных бюджетом средств на школьное стронтельство.
10. АПО н полнтпросвету обратнть вннманне на лнкввдацню неграмотностн средн нацменьшннств, органнзовав для этой целн лнкпункты [неграмотностн] на нацнональных языках.
11. Прн нзбахчнтальнях н нардомах, расположенных в местностях co значнтельным колнчеством нацменыпннств, прнзнать необходнмым созданне уголков нацменыпннств, обеспечнвая нх в достаточной мере лнтературой.
12. Поручнть польбюро н Копыльскому райкому КП(б)Б нзучнть целесообразность создання в этом году школыпередвнжкн на польском языке в Копыльском районе.
141
13. Женотделу, польбюро н евбюро нзучлть вопрос о возможностн открытмя детскнх садов, плоіцадок, яслей для обслужнванмя населення нацменьшмнств.
14. Поручнть фр[акцнн] ОНК н польбюро ускорнть созданне нацнонального сельсовета в Копыльском районе, нмеюшего важное значенне вввду погранмчностн района, а также ввнду налнчня значнтельного колнчества польского населення.
15. В Бобовнянском сельсовете Копыльского района прнзнать необходамым нметь одного дополннтельного платного польработннка.
16. В областн работы среда еврейского населення подтвердать постановленне бюро окружкома от 4/VIII1925 г. (прот. № 29) по вопросу «О работе в местечках».
НАРБ. Ф. 4п. Воп. 5. Спр. 442. Л. 13.
ПАСТАНОВА САКРАТАРЫЯТА ЦК КП(б)Б «АБ СВЯТКАВАННІ 400ГОДДЗЯ БЕЛАРУСКАГА ДРУКУ»
2 кастрычніка 1925 г.
1. Прнзнать нзданне первой кннгн на террнторнн Белорусснн Францнском Скорнной 400 лет тому назад в Внльно культурным праздннком.
2. Празднованне по характеру н содержанню должно освеіцать роль печатн в деле освобождення трудяіцнхся. Связывая вопрос о ролн печатн с 400летннм юбнлеем, необходамо осветнть классовую борьбу эпохн, вызвавшую быстрое распространенне по Европе кннгопечатання, органнзованного Францнском Скорнной в 1525 году также н в Белорусснн.
3. Отделу печатн поручнть разработать тезнсы.
4. Обіцнй план праздновання предложнть разработать центральной комнсснн по празднованню.
5. Отметмть празднованне следуюіцймн меропрнятнямн:
a) В памягь 400летня печатн отбнть жетон с нзображеннем снмвола печатн.
б) Разрешнть Ннбелкульту поставнть памятннк в ознаменованле 400летня печатн в Белорусснн.
142
в) Обьявнть конкурс на представленне проекта художественного белорусского скорннннского шрнфта.
г) Прнзнать возможным перенменованне по одной улнце в Мннске н Полоцке н одной школы нменн Скорнны.
д) Нздать популярную броппору к 400летню печатн.
Секретарь ЦК КП(б)Б Н. Голодед
НАРБ. Ф. 4п. Воп. 16. Спр. 10. Л. 142.
ПАСТАНОВА НАЦКАМІСІІ ПРЫ ЦВК БССР «ПАРАДАК ПРАВЕРКІ ВЕДАЎ ПА БЕЛАРУСКАЙ МОВЕ СУПРАЦОЎНІКАЎ УСТАНОЎ I АРГАНІЗАЦЫЙ БССР»
6 кастрычніка 1925 a
Для ажыццяўлення пастаноў Прэзідыума ЦВК БССР ад 10 ліпеня 1925 г. Нацкамісія ЦВК на сваім пасяджэнні ад 6 кастрычніка 1925 г. адпрацавала наступны парадак правядзення праверкі ведаў па беларускай мове супрацоўнікаў усіх устаноў і арганізацый.
1. Праверка ведаў па беларускай мове супрацоўнікаў цэнтральных устаноў БССР праводзіцца камісіямі ў складзе 3х асоб: старшыні камісіі (сябра Нацкамісіі ЦВК альбо ўпаўнаважанага ёю), прадстаўніка ЦСПСБ і прадстаўніка адміністрацыі той установы, у якой робіцца праверка.
2. Для правядзення гэтай работы ў акруговых установах утвараюцца камісіі ў складзе 3х асоб старшыні камісіі (сябра акруговай нацкамісіі альбо ўпаўнаважанага ёю), прадстаўніка ад акруговага бюро прафсаюза і прадстаўніка адміністрацыі той установы, дзе робіцца праверка.
3. Для праверкі ведаў па беларускай мове супрацоўнікаў раённых устаноў утвараюцца камісіі ў складзе: старшыні камісіі (сябра акруговай нацкамісіі альбо ўпаўнаважанага ёю), старшыні раённага выканаўчага камітэта і старшыні райпрафбюро таго раёна. у якім робіцца праверка.
Увага: Камісіі па праверцы ведаў па беларускай мове супрацоўнікаў устаноў і арганізацый маюць права кааптаваць у свой склад з правам дарадчага голасу асоб, якія могуць быць карыснымі ў гэтай працы.
143
4. Веды супрацоўнікаў па беларускай мове камісія правярае шляхам індывідуальных гутарак з кожным супрацоўнікам і пасля праверкі робіць даклад аб яе агульных выніках на агульным сходзе супрацоўнікаў той установы, у якой праверка гэтая рабілася.
5. Праверцы падлягаюць усе без выключэння супрацоўнікі ўстаноў і арганізацый.
6. Па сканчэнні праверкі ведаў па беларускай мове камісіі падагульняюць усю сваю работу і вынікі па кожнай асобнай установе са сваім заключэннем аб кожным супрацоўніку перасьшаюць Нацкамісіі ЦВК БССР.
7. Вынікі праверкі супрацоўнікаў акруговых і раённых устаноў зацвярджаюцца акруговымі нацкамісіямі.
8. Праверку ведаў па беларускай мове супрацоўнікаў кіраўніцтва спраў ЦВК, СНК, Наркамзема, Наркамасветы правесці цалкам у кастрычніку і лістападзе гэтага года.
9. Праверку супрацоўнікаў прэзідыумаў акруговых выканаўчых камітэтаў, акрана, акруговых зямельных кіраўніцгваў і раённых выканаўчых камітэтаў правесці ў лістападзе і снежні гэтага года і закончыць цалкам у снежні месяцы.
10. Адначасна з гэтым камісіі павінны ў часе праверкі звярнуць увагу на забяспечанасць як цэнтральных, так і акруговых і раённых устаноў супрацоўнікамі, якія валодаюць польскай і яўрэйскай мовамі, паводле пастановы другой сесіі ЦВК БССР 6га склікання.
Нацкамісія ЦВК БССР
Савецкая Беларусь. 1925. 14 кастрычніка.
144
ПАВЕДАМЛЕННЕ АДДЗЕЛА ДРУКУ ЦК КП(б)Б У НАЦКАМІСІЮ ПРЫ ЦВК БССР АБ БЕЛАРУСІЗАЦЫІ СЯЛЯНСКІХ ГАЗЕТ
20 мая 1926 г.
На ваш запрос ст 15 мая № 323 отдел печатн ЦК КП(б)Б сообіцает, что окружные крестьянскме газеты в настояіцее время белоруснзнро
ваны:
1. Полоцкая («Чырвоная Полаччына»? 100 %
2. Калннннская («Наш працаўнік») 100 %
3. Оршанская («Камуністычны шлях»,) 40 %
4. Мозырская («Савецкая вёска») 20 %
5. Внтебская («Крестьянская газета») 20 %
6. Бобруйская («Коммуннст») 20 %
7. Могнлевская («Магілёўскі селянін») 20 %
Сведення об улучшеннн качества газеты «Окгябрь» н о росте тнража вы найдете в прнлагаемом прн сем постановленнн бюро ЦК по докладу редакцнн газеты1.
Что касается сведеннй о подпнске членов КП(б)Б н ЛКСМБ на журнал «Маладняк», то данный журнал распространяется не путем подпнскн, а целнком сдается в продажу н расходатся в колнчестве 3000 экземпляров. Подпнска на журнал «Полымя» членов КП(б)Б н ЛКСМБ вдет слабо. Журнал распространяется пренмушественно среда учйтельства. Тнражжурнала 2000 экземпляров.
Зам. зав. отделом ЦК КП(б)Б 11. Осьмов
НАРБ. Ф. 701. Bon. 1. Спр. 17. Л. 235.
1 У справе адсуінічае.
145
3 ПАВЕДАМЛЕННЯ НКУС БССР У НАЦКАМІСІЮ ПРЫ ЦВК БССР АБ ВЫНІКАХ БЕЛАРУСІЗАЦЫІ АКРУГКОМАЎ, РАЙВЫКАНКОМАЎ I СЕЛЬСКІХ САВЕТАЎ
26 мая 192бг.
Дасягненні: 1) Па цэнтральным апараце НКУС беларусізацыя праведзена каля 50 %. Па вывучэнні беларускай мовы ў сакавіку 1925 г. арганізаваны і існуюць да гэтага часу курсы, якія значна павялічылі веды працаўнікоў па беларускай мове.
2) Для вывучэння беларускай мовы ў акругвыканкомах, райвыканкомах і сельскіх Саветах арганізаваны курсы. Акруговымі выканаўчымі камітэтамі канцэлярская праца на 8090 % вядзецца на беларускай мове.
3) У райвыканкомах на 80 % і сельсаветах 3040 % усёй работы вядзецца на беларускай мове. Некаторыя райвыканкомы вядуць работу выключна на беларускай мове.
4) У ажыццяўленне нацпалітыкі арганізаваны 42 нацсаветы (яўрэйскіх 18, польскіх 14, латьппскіх 5, нямецкіх — 2, змешаны польскаяўрэйскі 1, расійскі 1).
Штампы ва ўсіх Саветах і выканкомах выраблены на 4х мовах: беларускай, расійскай, яўрэйскай і польскай. У пачатку 1925 года ўсім акругвыканкомам запрацавана ўстанавіць над усімі ўсгановамі рэспубліканскага і акруговага значэння вывескі на 4х мясцовых мовах.
У канцы 1925 года акрвыканкомам запрацавана ва ўсіх Саветах увесці кшгі на беларускай мове, а ў насценгазетах на мовах належных нацыянальнасцей. Каб інспектаваць дзейнасць заснаваных нацсаветаў, НКУС распрацаваны прыкладны арыенціровачны план і намечана абследаванне іх.
Народны камісар унутраных спраў БССР Сташэўскі Ч. в. а. началыгіка адміністрацыйнаарганізацыйнай управы Веразінскі
НАРБ. Ф. 701. Bon. 1. Спр. 17. Л. 200200адв.
146
3 АРТЫКУЛА СТАРШЫНІ ЦВК БССР A. Р. ЧАРВЯКОВА «У ПАЕЗДЦЫ ПА АРШАНШЧЫНЕ»
2628 мая 1926 г. 1
Беларусізацыя
Усім добра памятна. якія адносіны да беларусізацыі былі на Аршанпічыне з боку апаратаў розных гатункаў. У пачатку гэтай працы беларусізацыя была «жупелам», якім пужалі малых даяцей. Апіралася ўсё гэта на злоснай агітацыі несвядомых і варожых Савецкай уладзе элементаў, якія спалі і марылі аб тым, каб у тым ці іншым выглядзе вярнуць «еднную м неделнмую Россмю». Кожны сумленны чалавек добра разумее, што «беларусізацыя» гэта ў першую чаргу прыстасаванне партыйнага, савецкага, прафесіянальнага і іншых апаратаў да мовы самога жыхарства горада, вёскі, мястэчка, што гэта пытанне вынікае з патрэбы захаігіць і ўцягнуць у працу па замацаванні Саветаў самых шырокіх і глыбокіх мас рабочых, сялян і наогул працоўных. Але страх перад гэтай новай пастаноўкай пытання пасля многіх вякоў прыгнечання і прывіўкі думкі, пгго без «русского языка» ў людзі не выйдзеш. былі таксама вельмы моцныя. Таму ў першыя дні з беларусізацыяй было тугавата. Трэба было пераходзіць на шлях беларусізацыі вельмі асцярожна. Пайшла Аршаншчына ціха і без шуму па гэтым шляху. Цяпер можна адзначыць ужо шэраг дасягненняў: камсамол ідзе ўперадзе. партактыў акругі, раён ужо знае беларускую мову і ўжывае, жанчыныарганізатаршы таксама, у школах гэта пытанне ўжо пра
КНІГІ ОНЛАЙН
