Імя ў летапісе
Вітаўт Чаропка
Памер: 639с.
Мінск 2003
1437 г. — Пераход Полацка і Віцебска на бок Жыгімонта Кейстутавіча.
1439 г. 10 сакавіка 1440 г. 1440 г. — Уцёкі Свідрыгайлы ў Малдавію. — Забойства Жыгімонта Кейстутавіча. — Абранне вялікім князем Літоўскім і Рускім Казіміра Ягайлавіча.
29 чэрвеня 1440 г. 1440—1492 гг. 1440 г. — Каранацыя ў Вільні Казіміра Ягайлавіча. — Княжанне ў ВКЛ Казіміра Ягайлавіча. — Паўстанне жамойтаў і смалян. Захоп князем Баляславам Мазавецкім Падляшша.
1443 г. 2 мая 1447 г. — Вайна ВКЛ з Мазовіяй. — Прывілеі Казіміра князям, панам, шляхце і мяшчанам ВКЛ.
5 чэрвеня 1447 г. — Каранацыя Казіміра Ягайлавіча на Польскае Каралеўства.
Жнівень 1447 г. — Адмова літвінскай дэлегацыі на Петркоўскім сойме заключыць унію паміж ВКЛ і Польшчаю.
Май 1448 г. — Паўторная адмова літвінскай дэлегацыі на Люблінскім сойме заключыць унію паміж ВКЛ і Польшчаю.
1448 г. 1449 г. — Паўстанне Міхайлы Жыгімонтавіча. — Саюзная дамова ВКЛ з Цвярскім княствам. Паход літвінскага войска пад Калуту. Мір з Масковіяй.
10 лютага 1452 г. Зіма 1452 г. — Смерць Свідрыгайлы Альгердавіча. — Пераход Валыні пад уладу ВКЛ. Смерць Міхайлы Жыгімонтавіча.
Май 1453 г. — Віленскі сойм. Замах на Казіміра Ягайлавіча.
622
1455—1456 гг. — Апазіцыя групоўкі Яна Гаштольда Казіміру Ягайлавічу.
1458 г. — Прыняцце царкоўнай уніі мітрапалітам Рыгорам.
Снежань 1463 г. — Патрабаванне апазіцыяй адмовы Казіміра ал польскай кароны.
1468 г. 1469 г. 1470 г. — «Судзебнік Казіміра». — Саюз ВКЛ з Залатой Ардой. — Міхайла Алелькавіч наўі’ародскі намеснік. Жаданне Ноўгарада далучыцца да ВКЛ. Скасаванне Кіеўскага княства. Паражэнне Ноўгарада ў вайне з Масквою.
1480 г. — Змова супраць Казіміра. Саюз ВКЛ з Залатой Ардой.
1 верасня 1482 г. 7 чэрвеня 1492 г. 20 ліпеня 1492 г. — Разбурэнне Кіева крымскімі татарамі. — Смерць Казіміра Ягайлавіча. — Абранне на Гарадзенскім сойме вялікім князем Літоўскім і Рускім Аляксандра Казіміравіча.
6 жніўня 1492 г. — Прывілеі Аляксандра прымаць дзяржаўныя рашэнні са згоды паноўрады.
1492—1494 гг. 1494 г. — Вайна ВКЛ з Масковіяй. — Шлюб Аляксандра Казіміравіча з Аленай Іванаўнай, маскоўскай княгіняй.
Студзень 1497 г. — Сумесны паход польскалітвінскага войска на Малдавію.
14 мая 1499 г. 1500 г. 14 ліпеня 1500 г. — Унія («ровное злучанье») Польшчы і ВКЛ. — Пачатак новай вайны ВКЛ з Масковіяй. — Бітва на рацэ Ведрашы. Палон гетмана К.Астрожскага.
Восень 1500 г. 3 сакавіка 1501 г. — Аблога маскоўскім войскам Смаленска. — Саюзная дамова ВКЛ з Лівонскім ордэнам супраць Масковіі.
23 кастрычніка 1501 г. 12 студзеня 1501 г. — Падгіісанне Аляксандрам Казіміравічам Мельнікскай уніі ВКЛ і Польшчы. — Аляксандр Казіміравіч карануецца на Польскае каралеўства.
Ліпень 1502 г. Жнівень 1502 г. 1503 г. — Аблога маскоўскім войскам Смаленска. — Паход крымскіх татар на ВКЛ. — Перамір’е ВКЛ з Масковіяй. Пераход да Масковіі Чарнігаўскай, Бранскай, Гомельскай, НоўгарадСеверскай земляў.
1505 г. — Берасцейскі сойм. Канфлікт Аляксандра Казіміравіча з панамірадай. Набег крымскіх татар на ВКЛ і аблога імі Слуцка.
Лета 1506 г. 5 жніўня 1506 г. — Паход крымскіх татар на ВКЛ. — Перамога войска ВКЛ над крымскімі татарамі пад Клецкам.
20 жніўня 1506 г. — Смерць вялікага князя Літоўскага і Рускага, польскага караля Аляксандра Казіміравіча.
БІБЛІЯГРАФІЯ
РАГВАЛОДАЎ РОД
1. Полное собранне русскнх летопнсей. Т. 1. М., 1962. С. 299. Далее: ПСРЛ.
2. ПСРЛ. Т. 2. М„ 1962. Стб. 63.
3. Морошкйн М. Славянскнй нменослов. СПб., 1867. С. 158.
4. Рыч В. Звесткі пра Беларусь у ісландскіх сагах // Беларусіка Albaruthenica G. Ч. 2. Мн., 1997. С. 172.
5. Беляев Н. Рорнк Ютландскнй н Рюрнк начальной летопнсн // Сб. статей по археологнн н внзантнноведенню. Т. 3. Прага, 1929. С. 264.
6. Сочннення нмператрнцы Екатернны II. Т. 10. СПб., 1901. С. 8.
7. ПСРЛ. Т. 15. М„ 1965. С. 21—22.
8. Гаусман М. Мсторнческнй очерк М. Турова. Мн„ 1877. С. 2—3.
9. Татйіцев В.Н. йсторня Росснйская. Т. 1. М.Л., 1962. С. 111.
10. Софоновйч Ф. Хроніка з літопнсців стародавніх. Кнів, 1992. С. 63.
11. Забелйн Н. РІсторня русской жнзнн. Ч. 2. СПб., 1864. С. 253.
12. Повесть временных лет. Ч. 1. М.Л., 1950. С. 54. Далее: ПВЛ.
13. Там же.
14. Руднев В.А. Слово о князе Владнмнре. М., 1989. С. 84.
15. Там же.
16. Татніцев В.Н. Указ. соч. Т. 1.
С. 111.
17. Там же. С. 112.
18. ПВЛ. Ч. 1. С. 54.
19. Там же.
20. Руднев В.А. Указ. соч. С. 87.
21. ПВЛ. Ч. 1. С. 55.
22. Велмкая хроннка о Польше, Русн н нх соседях XI—XII вв. М., 1987. С. 70, 211.
23. ПВЛ. Ч. 1. С. 57.
24. ПСРЛ. Т. 1. С. 299.
25. Латвййскйй Г. Хроннка Лнвоннн. М.Л., 1938. С. 250.
26. Урбан П. У сьвятле гістарычных фактаў. Мюнхэн—Нью Ёрк, 1972. С. 19.
27. Там жа. С. 21.
28. Руднев В.А. Указ. соч. С. 147.
29. Легенды і паданні. Мн., 1983.
С. 230.
30. ПСРЛ. Т. 9. М„ 1965. С. 687.
«АКАЯННЫ»
1. Легенды і паданні. С. 281.
2. ПВЛ. Ч. 1. С. 91—98.
3. Фортйнскйй Ф.Л. Тнтмар Мерзебургскнй н его хроннка. СПб., 1872. С. 198.
4. Рыдзевская Е.А. Древняя Русь н Скандннавня. М., 1978. С. 31.
5. Там же.С. 93.
6. Там же.
7. Там же.
8. Там же. С. 94.
9. Там же.
624
10. Головко А. Кто убмл Борнса н Глеба? // Наука н релнгня. 1988. № 2. С. 30.
11. Там же.
12. Там же.
13. Рыдзевская Е.А. Указ. соч. С. 97—98.
14. Там же. С. 98.
15. Там же. С. 99.
16. Там же. С. 100.
17. Фортйнскйй Ф.Л. Указ. соч.
С. 198.
18. ПВЛ. Ч. 1. С. 97.
19. Там же.
20. Там же.
21. Там же. С. 98.
22. Там же.
23. DlugoszJ. Dziela wszystkie dzejow Polskich. T. 1. Ks. I—IV. Krakow, 1867. S. 178.
УНУК РАГВАЛОДА
1. ПВЛ. 4. 1. C. 99.
2. Рыдзевская E.A. Указ. соч. C. 101.
3. Там же.
4. Там же.
5. DlugoszJ. Op. cit. S. 179.
6. Рыдзевская E.A. Указ. соч. C. 102.
7. DlugoszJ. Op. cit. S. 179.
8. Рыдзевская E.A. Указ. соч. C. 102.
9. Заяц Ю. Менская зямля: этапы фарміравання // Беларускі гістарычны часопіс. 1993. № 4. С. 11.
ВЕШЧАЯ ДУША
1. Ліньнікава М. Новае пра Усяслава Чарадзея // Спадчына. 1994. № 3. С. 70—71.
2. Станкевіч Я. Хрышчоныя імёны велікалітоўскія (беларускія) // Спадчына. 1993. № 1. С. 78.
3. Слово о пльлку Нгореве // Старажытная беларуская літаратура. Мн„ 1990. С. 81.
4. Тамсама.
5. ПВЛ. Ч. 1. С. 112.
6. Там же. С. 114.
7. Там же.
8. Там же.
9. Dlugosz J. Op. cit. S. 285.
10. Татйіцев B.H. Указ. соч. Т. 4. М.Л., 1964. С. 155.
11. ПВЛ. Ч. 1. С. 122.
12. Воспомннанне о древнем православнн Западной Русн. М., 1867. С. 170, 179.
13. Поучення Владнмнра Мономаха // Хрестоматня по нстормн Белорусснн. Мн., 1977. С. 14.
НЯСПРАЎДЖАНЫЯ ПАДЗЕІ
1. ПСРЛ. Т. 32. М„ 1975. С. 22—23.
2. Дмйтрйева Г. Сказанне о князьях Владнмнрскнх. М.Л., 1955. С. 138.
3. Софоновйч Ф. Указ. соч. С. 101.
4. Там же. С. 84.
5. Там же.
6. Там же. С. 84—85.
7. ПВЛ. Ч. 1. С. 201.
8. Воспомннанне о древнем православнм Западной Русн. С. 161 — 162.
9. Narbutt Т. Dzeje narodu Litewskiego, T. 3. Wilno, 1838. S. 270—273. Далее: Narbutt. T. Dzeje.
10. Заяц Ю. Указ. сач. C. 13.
У ЧАСЫ МІЖУСОБІЦ
1. Татйш,ев B.U. Указ. соч. Т. 2. М.Л., 1963. С. 139.
2. Там же. С. 142.
3. Сочннення нмператрнцы Екатернны II. Т. 10. С. 37—38.
4. ПСРЛ. Т. 32. С. 23.
5. Там же. Т. 2. Стб. 494.
6. Там же.
7. Там же.
8. Там же.
9. Там же.
10. Там же.
11. Там же. Т. 7. СПб., 1856. С. 164— 166.
12. Stryjkowski М. Kronika Polska, Litewska, Zmudska i wszystkiej Rusi. T. 1. Wwa, 1846. S. 286.
625
ЗАДВАСТАГОДДЗІ ДА ГРУНВАЛЬДА
1. Латвййскйй Г. Указ. соч. С. 248.
2. LivUndische Reimhronik. Padebron, 1876. V. 645—648.
3. Латвййскйй Г. Указ. соч. С. 251.
4. Чешйхйн Е. йсторня Лнвоннн с древнейшнх времен. Т. 1. Рнга, 1884. С. 262.
5. Татйіцев В.Н. Указ. соч. Т. 3. М.Л., 1964. С. 141.
6. Ермаловіч М.І. Старажытная Беларусь. Мн., 1990. С. 242.
7. Тамсама. С. 243.
8. Татйіцев В.Н. Указ. соч. Т. 3. С. 127—128.
9. Ермаловіч М.І. Указ. твор. С. 244.
10. Татйіцев В.М. Указ. соч. Т. 3.
С. 160.
11. Латвййскйй Г. Указ. соч. С. 84.
12. Там же. С. 90.
13. Там же.
14. Там же. С. 91.
15. Там же. С. 115.
16. Там же. С. 113.
17. Там же.
18. Там же. С. 115—116.
19. Там же. С. 116.
20. Там же. С. 152.
21. Чешйхйн Е. Указ. соч. С. 57.
22. Латвййскйй Г. Указ. соч. С. 224.
23. Там же. С. 226.
24. Там же. С. 227.
ПАДМАНЛІВАЯ ВЕЛІЧ
1. Легенды і паданні. С. 392—393.
2. Тамсама. С. 393.
3. Тамсама. С. 392—393.
4. ПСРЛ. Т. 2. Стб., 776.
5. Ермаловіч М.І. Указ. твор. С. 316.
6. ПСРЛ. Т. 2. Стб., 818.
7. Stryjkowski М. Op. cit. Т. 1. S. 267.
8. Поболь Л.Д. Древностн Белорусснн в музеях Польшн. Мн., 1979. С. 112.
9. Stryjkowski М. О poczqtkach. Wwa, 1978. S. 93.
10. Хроннка Быховца. М., 1966.
С. 57, 54.
11. ПСРЛ. Т. 32. С. 64.
12. Урбан П. Указ. твор. С. 64—65.
13. Тамсама. С. 67—68.
14. Voigt J. Geschichte Preussens. Bd. 1. Konigsberg, 1827. P. 621.
15. Юргевйч B. Опыт обьяснення нмен лнтовскнх князей // Чтення в ймператорском обіцестве нсторнн н древностей росснйскнх. М„ 1883. Кн. 3. С. 26.
16. Бірыла М.П. Беларуская антрапанімія. Мн., 1969. С. 283—285.
17. Урбан П. Старажытныя ліцьвіны. Мн„ 2001. С. 173.
18. ПСРЛ. Т. 32. С. 26.
19. LivUndische Reimhronik. Р. 630.
20. Семянчук Г., Шалапда А. Да пытання аб пачатках Вялікага княства Літоўскага ў сярэдзіне XIII ст. (яшчэ адна версія канструявання мінуўшчыны) // Bialoruskie Zeszyty Historyczne. Bialystok, 1999. № 11. S. 33.
21. Сочннення нмператрнцы Екатернны II. Т. 10. С. 95.
22. Топоров В.Н. Об одпой «ятвяжской» мнфологеме в связн co славянской параллелью // Acta BalticoSlavica. Т. 3. Bialystok, 1966. S. 143.
23. ПСРЛ. Т. 2. Стб. 827—828.
24. Седов В. Курганы ятвягов // Советская археологмя. 1964. № 4. С. 37.
25. Гудавйчюс Э. «Лнтва Мнндовга» // Проблемы этногенеза п этннческой нсторнн балтов. Внльнюс, 1985. С. 225.
26. Skarbiec diplomatov. Т. 1. Wilno, 1860. S. 82.
27. Велнкая хроннка. С. 186.
28. Зверуго Я.Г. Верхнее Понеманье в IX—XII вв. Мн„ 1989. С. 159.
29. Там же. С. 155.
30. Ермаловіч М.І. Па слядах аднаго міфа. Мн., 1989. С. 59.
31. ПСРЛ. Т. 2. Стб. 815.
32. Новгородская первая летопнсь. М.Л., 1950. С. 85. Далее: НПЛ.
33. ПСРЛ. Т. 2. Стб. 862.
34. Там же. Стб. 858.
35. Чешйхйн Е. Указ. соч. Т. 2.
С. 18.
626
36. ПСРЛ. Т. 2. Стб. 815.
КНІГІ ОНЛАЙН
