Данілавічы
Іосіф Зямчонак
Выдавец: Сумежжа
Памер: 62с.
Паставы 2004
Але ўвесь рамантычны настрой раптам знікае. калі нечакана перад сабой бачыш перакапаныя фамільныя могілкі гаспадароў сядзібы з параскіданымі помнікамі XVIII-XIX ст.ст. I Ірыгад-ваецца і лёс паненак, зажыва згарэлых у сваім доме, падпаленым работнікамі фальварка ў запале барацьбы з „эксплуататарамі”. Так пераплятаюцца паміж сабой легенда і рэчаіснасць.
Сядзібна-паркавы комплекс графаў Тышкевічаў ў Крыкалах разам з Граецкім касцёлам уключаны ў праект Залатога кола Беларусі.
3 мястэчка Данілавічы паходзіць Любоў Ісакаўна Аксельрод (літаратурны псеўданім Артадокс), філосаф і літаратуразнаўца. Нарадзілася ў 1870 годзе. Скончыла Бернскі універсітэту 1900 г. У рэвалюцыйным руху з 1884 г. 3 1887 г. у эміграцыі, працавала ў групе „Вызваленне працы . Паслядоўніца Г. В. Пляханава. У 1900 г. уступіла ў „Саюз рускіх сацыял-дэмакратаў за мяжой”. Супрацоўнічала ў часопісс „Заря” (1901-02 гг.), газеце „йскра” (1901-05 гг.). Вяла перапіску з У. I. Леніным. Пасля II з’езда РСДРП (1903 г.) ад бальшавікоў адышла. У газеце „Северо-За-падный край” апублікавала артыкул ,,Аб праблемах ідэалізму” (1905 г.), дзе выступіла супраць філасофіі рэвізіянізму. 3 1906 годаўРасіі, выдала зборнік „Філасофскія нарысы” (1906 г.), дру-кавала артыкулы ў часопісах „Наша заря”, „Современный мнр”, „Дело і інш. Абараняла марксісцкую філасофію ад нападак прад-стаўнікоў эмпірыякрытыцызму, аднак сама рабіла ўступкі агнас-тыцызму і рэлятывізму (падае „Советскнй Энцнклопеднческнй Словарь”). У 1915 г. выслана з Петраграда. У 1917 г. член ЦК паргыі меншавікоў, пляханаўскай групы „Адзінства”. У 1918 г. ад палітычнай дзейнасці адышла. 3 1921 г. у Маскве, выкладала філа-софію ў інстытуце чырвонай прафесуры, Дзяржаўнай акадэміі мастацкіх навук, распрацоўвала пытанні філасофіі і мастацтва.
26
Па дадзсных за 1905 год, у Дунілавічах Вілейскага павета налічвалася:
маёнтак (гр. Тышкевіча) - 74 жыхары;
мястэчка, р. Заражанка- 1400;
касцельная сядзіба- 10.
Мелася Камера Судовага Следчага (падобная ўстанова ў Ві-лейскім павеце былатолькі ў г. Вілейцы і м. Радашковічы), ура-чэбны ўчастак (з 1892 года працаваў прыёмны пакой на 2 ложкі). Тут, у мястэчку, знаходзіўся старэйшы ўраднік, валасное і мя-шчанскае кіраванне, лаўка № 143.
Сельскія таварыствы воласці: Дунілавіцкае, Ясеневіцкае, За-рэжскае, Крыкальскае, Надазернае, ГІахоўскае. У маёнтку Кры-калы графіні Любянецкай - 40 жыхароў. Усяго населеных месцаў у воласці было 64, з іх: 13 фальваркаў, маёнткаў, сядзіб, 20 -засценкаў, 4 - выселкі, астатнія - вёскі, сёлы, старажоўкі і інш.
У 1911 годзе ў Дунілавіцкім храме (на той час царкве) зна-ходзілася копія цудадзейнага абраза Маці Божай „Достойно Есть - Мнлуюіцая”, якая была напісана і падаравана інакамі рускага манастыра храму ў г. Глыбокім. Вось як аб гэтым пісалі „Цер-ковные ведомоста” (правапіс захаваны): „Внутрй йконы сокро-венно вложены й навсегдазаделаны частйцы св. моіцей многйх угодннков Божййх н кусочкн ваткн, освяіцённой на Гробе Гос-поднем, на св. моіцах й пред многймй чудотворнымн чконамй Божйей Матерч, пропнтанной св. елеем йз неугоснмых лампад на Гробе Господнем, на Голгофе, на Гробе Бога Матерн, окроп-лена св. водой йз рекй йордана й йз другйх жйвоносных йсточ-нйков й нная многая благодатная Святыня йз йерусалнма й с Афона внутрн ея сокровенно заделана...
йкона была получена в м. Дунйловнчах 6 мюня 1911 г. свя-іценнйком Дунчловйчской церквн о. йоанном Левнцкнм. С по-добаюшей Святынй честью, была внесена в Дунйловнчскйй храм, где й храннлась до дня перенесенйя. С разрешенчя й бла-гословенйя Высокопреосвяіценнейшего Агафангела, Архйепнс-копа Лйтовского й Вйленского 12 йюня онаторжественно пере-
27
несена через Ласнцкйй й Верхнянскйй прнходы в м. Глыбокое на расстоянйй до 35 вёрст. Накануне перенесення св. йконы 11 нюня (в суоооту) в Дунйловнчском храме было совершено все-ночное бденйе с чтеннем акафнста Божйей Матерн, a 12 йюня в 7 часов утра — лнтургня, после которой, по прйглашенню духо-венства, народ, бывшнй в храме, охотно прмнял участае в крест-ном ходе й Образ Божйей Матерн, установленный на спецйально устроенные носйлкй, украшенные зеленью н цветамн, был на плечах несом девйцамн йз богомольцев до блйжайшей по путн Ласнцкой церквм (10 вёрст). Крестный ход сопровождалн свя-іценннкн Дуннловйчской церквн йоанн Левнцкйй й Глубокской Евфнмйй Дйволовскйй с хором Дунйловнчской церквй, йспол-нявшего во время пута свяіценные песнопення. ІІа всём путй предстояло пройтй два селення: Ласнцу й Верхнее. В половвне 12-го крестный ход прмблнзйлся к Ласйцкой церквд. На встречу св. йконы вышел настоятель церквм о. йоанн Кадлубовскчй с огромным по колйчеству богомольцев крестным ходом. Пронзошла трогательная картйна встречй двух крестных ходов й Образа Божней Матерн. Свяіц. о. йоанн Кадлубовскйй прй встрече Святынй пройзнёс прочувствованное слово. На его прй-ветсгвне свяіценнйк о. йоанн Леввцкйй тоже ответнл прекрас-ным поученнем; парод отумйленйя плакал. Co Святыней вошлй в храм. где коленопреклонённо пропелй все богомольцы: „Под Гвою мнлость прнбегаем...” н все сталн прйкладываться к нконе, что продолжалось до 2 часов. В 2 часа дня крестный ход тронулся в путь. Горжественно прн пенйй 1000-й толпы обнесён был Образ Божней Матерй вокруг Нормцкого храма. Подьём духа был необычайный. Весь народ двмнулся провожать Святыню. 1 ромко разноснлось в воздухе тысячеголосая песнь: „Пресвятая Богородчце, спасн нас”. На всём путн встречалось много арок й трйумфальных ворот, сооружённых ревннтелямй торжества пра-вославня й украшенных зеленью, цветамв, полотенцамн й уве-шанных образамм й зажжённымй свечамй. Прй этйх арках народ. стоя на коленях с зажжённымй свечамй в руках, встречал Свя-
28
тыню. Каждый раз свяіценнйкй, сопровождавшне крестный ход, промзносйлй соответствуюіцйе событню поучення. Целыетолпьі богомольцев по путн прйсоедннялйсь к крестному ходу, который час оі часу увелнчйвался. В половйне 5-го он прнблйзйлся к с. Верхнему. Свяіценнйк Верхнянской церквн о. Ноанн Знневйч вышел навстречу Святынй с громадным крестным ходом. Промзошла обычная встреча крестных ходов. Прочувствованное слово о. й. Зйневйча прн встречй Святынн вызвало у народа слё-зы умнленйя й духовный восторг. Оораз был внесён накороткос время в храм й потом снова вынесен й ноставлен на крыльцо храма, так как огромное колйчество Богомольцев нй в коем слу-чае нс моіло оы вместнться в малснькой Верхнянской церквм. Поклоненне Образу продолжалось более 2 часов. В 7 часов вече-ра крестный ход двннулся в путь к м. I лубокому. Образ был тор-жественно обнесён вокруг Верхнянской церквм; прн выходе йз церковного погоста свяіц. Е. Дйволовскйй пронзнес прочувство-ванное слово, прнзывая Богомольцев обьедйнмться й сопровож-дать Святыню до крестного хода, ндуіцеі'о для встречн Образа йз м. 1 лубокого. В начале 9 часов показался велйчественный крестный ход, йдуіцнй на встречу йз м. Глубокого. Было почтй 10 часов вечера, коіда грандйозный крестный ход прнблйзйлся к храму, на пороіс коюрого Святыню встретнлй член Государ-ственной Думы свяіценнйк о. Александр Вераскнн с настоятель-ннцсй Березвечского женского монастыря нгуменйей Сергней й почётнейшммй сёстрамч обнтелй. Был совершён вокруг храма крссгный ход й Образ торжествснно внесён нсреямн в украшен-ный зеленью н ярко освеідённый свечамн храм й поставлен по-средн его на возвышенном месте, после чего был совершён ака-фнст Божйей Матерн, прочмтана коленопреклонённая молнтва... Неоывалое й неслыханное здешней местноста торжество было йстйнно велйкйм й светлым праздннком...
По случаю этого событня всем духовенствам й народу, участ-вуюшйм в духовном торжестве, был послан Его Высокопреосвя-
29
іценству Агафангелу Архнепнскопу Лнтовскому л Внленскому почётный рапорт...
1 Іочётный рапорт был Высокопреосвяіценнейшнм Архнепнс-копом Агафангелом представлен ймператору, который нагшсал на нём:
«Прочёл с удовольствйем. Нйколай»'\
* * *
У Расійскім Дзяржаўным Гістарычным Архіве захаваліся два дакументы (месцамі выразнатэндэнцыйныя), якія датычацца ра-мантавання Дунілавіцкага храма. Яны дапамагаюць узнавіць той час пачатку XX стагоддзя:
„Его
Высокопревосходйтельству Господйну Мйнйстру Фйнансов
В. ГІ. й.
Дуннловнчское
православное
Свято-Ннкольское братство
Января 21 дня 1915 г.
№ 522
м. Дуннловнчн
Внленской губерннн, Внлейского уезда.
В Ввлейском уезде Внленской губерннн в м. Дуннловнчн стонт огромных размсров православный прнходскнй храм, коему уже 220 лет. 1 Ірнход Дуннловнчскнй беден н не может содержать сего храма. Ежегодно, как свндетельствует запнсь в клнровых церковных ведомостях, прнчту н Братству нужно нзыскмвать до 300 руб. на стороне на содержанне н частнчные ремонты храма. Всегда попрошайннчать н надоедать добрым людям очень обременнтельно. Тем труднее это прн нынешнем капнтальном ремонте сего храма. После пронзведённого ремонта на частные пожертвованмя добрьгх людей на сумму свыше 4700 руб. оказался новый непредвнденный раньше начнсленных по смете Архн-
30
тектора, утверждённой стронтельным отделом Внленского Губернского Правлення от 26-го йюня с./г. за № 248, в 1251 руб. 2 коп. Так как Сйнод ныне все свободные стронтельные средства направчл на построенйе Сйбйрскнх церквей, то на все хода-тайства Лйтовского Епархйального Начальства об асснгнованйй средсгв на содержанйе й ремонты церквей Лйтовской Епархйй, в том чнсле й Дунйловмчской, отвечал решнтельным отказом. О сем прмчту Дуннловйчской церквм дано знать Указом Лйтов-ской Духовной Конснсторйй от 26 йюля с./г. за№ 7758. Между тем в Дунйловйчской церквй грнбком разрушается алтарный пол й кйрпйчный фундамент храма. Последнее обстоятельство серьёзно грозйт зданвю разрушенйем. Вообіце такой велччест-венный храм, как Дунйловнчскйй, находяіцййся в торговом цент-ре кноверного населенйя без поддержкв в благолепном вчде, вызывает насмешкн нноверцев, что служмт не малым соблазном для угнетаемых католчкамй православных. А на такое поддер-жанне храма в прнлйчном ввде нужны посгоянные средства.