Данілавічы
Іосіф Зямчонак
Выдавец: Сумежжа
Памер: 62с.
Паставы 2004
Воі почему Дуннловйчское Св. Ннкольское братство счнтает свойм свяіценным долгом почтательнейше просдть Ваше Высо-копревосходйтельство, не прнзнано лй будет возможным в сем году асснгновать на окончанне ремонта Дуннловйчской церквй 1251 руб. 2 коп. согласно вышеозначенной смете й на постоянное поддержанйе храма 5000 руб.; а всего 6251 руб. 2 коп.
Председатель Братства, Помеідмк Влад.
[прозвішча неразборліва] подпйсь Говарнш Председателя, Свяіценнйк йоанн Левйцкмй гюдпйсь Члены Совета: Н. д. Судебного Следователя
Учнтель Дуннловйчской ц.-пр. школы
О. Свентнцкая подпйсь
Антон Руднйцкнй
Ю. Пусько
Делопройзводнтель, Псаломіцйк подпйсь”.
„ Его
Превосходйтельству, Гэсподйну Товаршцу Обер-Прокурора Святейшего Сйнода П. С. Даманскому. Ведомство
Православного
нсповеданйя
Архйепдскоп
Лйтовскйй й Внленскйй
Сентября 12 дня 1913 г.
№ 8692
Ваше превосходнтельство, Мйлостйвый Государь Пётр Степановйч.
Вследствне отношенйя, от 4 апреля за№ 12912, с возвраіце-ннем прошенмя Председателя Дунйловнчского Свято-Нйколь-ского Брагства об оказанйй пособйя на ремонт Дунчловйчской церквн ч па постояннос поддержанне храма, ймею честь сооб-іцйть, что, как вйдно йз дел подведомой мне Конснсторйй, Братства Дунйловнчской церквн неоднократно обраіцалась с прошеннямй о назначенйй денежного пособмя на ремонт й со-держанне названной церквм; так: 1) в 1909 году помянутое Брат-сгво обраідалось в Святейшнй Сйнод с прошеннем о назначенйй постоянного пособчя на содержанне означенной церквн, но ука-зом Святейшего Счнода от 20 йюня 1911 года за № 8220 проше-нче это оыло оставлено без удовлетворенчя в вчду крайней огра-нйченностй средств Святейшего Сйнода. 2) Указом Святейшего Смнода от 19 ноября 1911 года. по ходатайству бывшего члена 1 осударственной Думы свяшенннка Верапснна о назначенйй по-стоянного пособйя на содержанйе Дуннловйчской церквн, отпу-шено было едйновременно 200 руб.; каковые й высланы былн прнчту Дунйловнчской церквд. 3) В 1912 году в апреле месяце прмчт Дуннловйчской церквч, донося Консчсторйй о пронзве-
дённом ремонте в Дунмловнчской церквй н её ограде на сумму 4042 руб. 67 коп., собранную от благотворнтелей, просйл Епар-хнальное Начальство об отпуске 1342 руб., недостаюіцйх на окончанйе ремонта церквн. Но просьба эта оставлена без удов-летворення за ненменйем в распоряженйй Епархнального На-чальства средств.
Что же касается состоянйя й положенйя Дунмловйчской церквн в настояіцее время, то местный благочннный, спрошен-ный по предмету прошенмя Дуннловйчского Братства, препро-вождённому Вашнм Превосходнтельством донёс рапортом от 14 мая сего года, что Дунйловнчская церковь no свойм громад-ным размерам постоянно требует значнтельных затрат для своего поддержання й ремонта. 1 Ірмход малочмслен — 1841 душа обоего пола, прнхожане очень бедны й положнтельно невозможно на местные средства содержать в соответствуюіцем ввде храм. 9 мая он, благочннный, лнчно осматрпвал храм, й оказалось, что в алтарной частн деревянный пол совершенно нзьеден грнбком настолько, что необходнмо немедля сделать новый; на сей предмет казною уже отпуіцено 150 деревьев, но денег нет й вся надежда на пособне от казны. Вследствне нзложенного, просьбу Дунйловнчского Братства благочннный находмт вполне справед-лмвой й заслужйваюшей удовлетворення.
Вввду пропйсанного донссенмя благочмнного, нмсю честь сообіцйть Вашему Превосходнтельству, что Лйтовское Епар-хнальное Начальство co своей стороны просьбу Дуннловнчского Братства о назначенйй денежного пособмя на окончанме ремонта церквй, так й на постоянное её поддержанне прнзнаёт вполне заслужнваюіцей удовлетворення.
Прнзывая на Вас Божне Благословенме, с совершенным по-чтенпем й преданностью ммею честь быть
Вашего 1 Іревосходйтсльства покорнбйшмй слуга Архнеішс-коп Агафангел”.
33
Большая частка царкоўна-будаўнічых крэдытаў 1914-1915 гг. згодна з законам 27 ліпеня 1914 года была звернута на ваенныя патрэбы. Астатняя іх частка была размеркавана паміж найбольш нястачнымі царквамі, і звароты наконтДунілавіцкагахрама былі пакінуты без увагі.
У час першай сусветнай вайны 29 верасня 1915 года ў м. Ду-нілавічы ўвайшлі часці германскай кавалерыі, якія рассеялі і часткова захапілі абозы 8-ай рускай кав. дывізіі. Даведаўшыся аб гэтым, камандзір 1-га коннага корпуса асабіста прыскакаў у штаб 8 дывізіі ў в.Лучай і аддаў загад начальніку гэтай дывізіі генералу Кісялёву: „Сабраць дывізію і праз Лісіцы наступаць на Дунілавічы з захаду”. Адначасова камандзіру 14-ай кавалерый-скай дывізіі было загадана наступаць з поўначы на мястэчка на фронце Алешына—Ясеневічы.
Генерал Кісялёў асабіста на рысях накіраваўся з дывізіяй на Лісіцы, адтуль павярнуў на Ажуны, далей на Мышкі і Чорнае ў абход Дунілавіч з поўначы і тым самым даў магчымасць гер-манскай конніцы адступіць у заходнім накірунку назлучэнне са сваімі часцямі. Пакуль 8 кав.дывізія прасоўвалася на Чорнае ў 10 км ад Дунілавіч, немцы пакінулі паселішча і забралі з сабою частку захопленых раней абозаў.
Аўтар часопіса ваенных дзеянняў так тлумачыў гэтае зда-рэнне: „Не прыбыццё дывізіі Беласельскага і адыход з прызна-чанага накірунку 8 кавалерыйскай дывізіі, зайшоўшая, магчыма выпадкова, конніцапраціўнікапайшлабеспакарана”. Пошукі гер-манскай кавалерыі працягваліся да позняй ночы, а некаторымі часцямі — да раніцы наступнага дня. Насля чаго вайскоўцы раз-мясціліся ў ваколіцах Дунілавіч: 14 дывізія ў раёне Анкуд, 8 -Пятровіч, штаб 1-га коннага-у Сароках.
Камандзір 1-га коннага корпуса сцвярджаў, што ў мястэчка прарвалася цэлая кавалерыйская брыгада. Сапраўды, можна дапусціць, што які-небудзь германскі эскадрон мог быць. Што датычыцца цэлай брыгады, ды яшчэ з захопленымі абозамі, то такое злучэнне не магло хутка з’явіцца і знікнуць бясследна. He
34
падлягаюць сумненню наступныя факты. У Дунілавічах мела месца паніка. Начальнік 8 кав. дывізіІ генерал Кісялёў з дывізіяй заблудзіў. Нарэшце першы корпус у поўным складзе прыняў удзелу пошуках бясследназнікшай кавалерыі. Як бы тое ні было. але гэтымі падзеямі пачалася дзейнасць маладой коннай арміі генерала Араноўскага, якому дырэктыва Імператара Мікалая II прадпісвала аб яднаць пад сваім кіраўніцтвам 1 -ы корпус, зводны корпус генерала Іуманава, конны атрад генсрала Казнакова, 3-ю Данскую казацкую дьгвізію і атрад генерала Патапава. Задачай было адкшуць дзейнічаючыя супраць яе сілы немцаў, прарваць іх размяшчэнне на Свянцяны, Падброддзе, для далейшых дзеянняў або ў тыл Дзвінскай групы праціўніка або больш гаыбокае ўтварэнне на Панівеж, Вількамір. Пасля далучэння яшчэ двух конных карпусоў, 1-й коннай гвардзейскай, 5-й, 6-й, 13-й, 14-й кав. дывізіяй і Усурыйскай коннай брыгады армія Ара-ноўскага налічвала 41 конны полк у складзе 246 эскадронаў і соцень з 17 коннымі батарэямі ў колькасці 117 гармат.
Вясной 1916 года Імператар Мікалай II праводзіўу Дуніла-вічах. якія знаходзіліся тады за 25 км ад лініі фронту, агляд сваіх войскаў.
Пасля 1917 года ў гэтай мясцовасці былі спачагку бальша-вікі, потым немцы, потым з канца 1918 года ізноў бальшавікі. 3 вясны 1919 г. - палякі, з лета 1920 - ізноў бальшавікі, і, нарэшце, з восені 1920 - палякі.
24 чэрвеня 1919 г. загадам Міністэрства унутраных спраў Нольшчы ўтвораны павятовыя камэнды дзяржаўнай паліцыі. Ажыццяўлялі кантроль за дзейнасцю паліцэйскіх пастэрункаў (учасікаў), вялі барацьбу з крымінальнымі злачынствамі і рэ-валюцыйным рухам.
„Зусім сакрэтна
Паліцэйскай камэндзе ў Дунілавічах і начальніку раёна.
Згодна распараджэння ... правесці дазнанне і ўстанавіць:
35
1)у якіх мясцовасцях бальшавікамі былі ўстаноўлены „рэвкомы”;
2) персанальны склад такавых;
3) месцапражывання асобных членаў рэўкома;
4) іх дзейнасць перад інвазіяй і ў цяперашні час.
Каб не выклікаць падазронасці, расследванне праводзіць як мага асцярожней і без грунтоўных падстаў нікога не арыштоў-ваць.
12.11.1921 г.,№441
Стараста Дунілавіцкі. Подпіс”.
За „польскім’ часам (гл. карту 2) у м. Дунілавічы працаваў лесапільны і цагельны завод, лесаэксплуатацыя, млын, кузня, піларама. Была наладжана вытворчасць дываноў, пашыў жаночага адзення, шапак, выраб скур, дзейнічаў ткацкі цэх, фарбавальня, гадзіннікавая майстэрня. Мелася вышэйшая яўрэйская і агульнаадукацыйная школы, касцёл, 3 сінагогі, кнігарня, пераплётная, банкі, доктарская, аптэкі, ламбард, гасці-ніца, выраб завівак. Практыкавалі адвакат, натарыус, судовы вы-канаўца, дантыст, ветэрынар. Быў рэстаран, кулінарыя, чарачная, піўная, кааператыўны гандаль конямі, спажывецкімі і рознымі таварамі; абутковая, швачная. Працавалі землямеры, шаўцы, ста-ляры, бляхары, слесары, муляры.
У 1921-22 гг., да ўтварэння Віленскага ваяводства, існаваў Дунілавіцкі павет (пазней Пастаўскі). У мястэчку налічвалася шмат вуліц, сярод якіх — Віленская (цяпер Савецкая), Варапаеў-ская (Савецкая з дома№ 13), Крыкальская (М. Горкага), Пахоў-скага (Альцоўская), Ясеневіцкая (пэўны час называлася вул. 9-ці байцоў, цяпер Асяненкі). Пра тых байцоў мясцовыя жыхары расказваюць анекдатычны выпадак, які адбыўся ў 1940 годзе. Ехала, быццам, машына з рускімі вайскоўцамі і каля касцёла раптам пачала страляць выхлапнымі газамі. Салдатам выдаўся абстрэл. Пачалася мітусня, сапраўдная страляніна, і 9 чалавек былі забіты і паранены.
36
У Дунілавіцкую гміну ўваходзілі наступныя вёскі: Каліты, Міхалін, Пятровічы, Сяргеевічы; засценкі - Свідна і Зарэжжа (гл. фрагмент каргы 3).
У Свідне меўся цагельны завод, належаў Тадэвушу Шкорніку, у Міхаліне - млын. У Зарэжжы - вятрак, а таксама працавалі каваль і кравец. Каваль яшчэ быў у Калітах і Пятровічах. У апош-няй вёсцы і кравец. Сталяр - толькі ў Сяргеевічах.
Буйнейшымі зямельнымі ўласнікамі з’яўляліся: граф Тыш-кевіч ІОзаф (1064 дзес.), Цыбульскі Адам (1 араватка 109), Яцына Баніфацый (Пахоўшчызна 66), Янішэўскі Віктар (Старыя Ясеневічы 264), Карэцкі Павел (Міхалін 825), Казлоўскі Адам (Зарэжжа 63), Макавецкая Марыя (Новыя Ясеневічы 187), Аскерка Яніна (Крыкалы 512), Рамбальскі Антон (Ляўкова 55), СівіцкіЯн (Гараватка 108), Снарскі Людвік (Парневічы 87), Стаб-
КНІГІ ОНЛАЙН
