Данілавічы
Іосіф Зямчонак
Выдавец: Сумежжа
Памер: 62с.
Паставы 2004
51
у арміі на Блізкім Усходзе, а яго жонка была ў Афрыцы. Пасля вайны жылі ў Лондане. Меў я з імі вельмі добрыя адносіны, быў выканаўцам яго запавету і пахаваў тут у 70-х гг. Супруга памерла раней. (Калі я наведываў яго ўжо цяжка хворага, казаў, што хоча памерці, таму што яму ўжо ўсё баліць, а найболей паясніца: „Занця (жонка) заўсёды казала мне, што калі буду няверны ёй, ¹⁰ будзе балець паясніца. I баліць. I адкуль яна ведала?”)”.
Заслугоўвае ўвагі мінулае вёскі-суседкі Дунілавіч - Старыя Ясепевічы. Двор у Ясеневічах быў самым старым радавым маёнткам сям’і Пятровін-Янішэўскіх герба Юноша на Ві-леншчыне.
Да гэтага ўладання пазней былі далучаны суседнія Дані-лавічы па распараджэнню караля Жыгімонта Аўгуста, а ў пачатку XIX ст. - паблізу размешчаны Краспяны. У сярэдзіне XIX ст. уласнікам Ясеневічаў быў Цярэнціуш Янішэўскі. Краснян жа-
Фота 29. Усыпальня Длужнеўскіх (здымак 1997 г., цяпер апраўлена)
52
Фота 30. Сядзіба ў Ясеневічах
яго брат Актавіян. У 2-ой палове XIX ст. Данілавічы -уладанне 3-га брата оылі прададзены Іышкевічам. Ласля смерці бяздзет-нага Цярэнціуша, Ясеневічы ў спадчыну перайшлі яго плямен-ніку Віктару, сыну Актавіяна. Такім чынам, абодвы маёнткі ізноў сталіся ў адных руках. Віктар Янішэўскі прадаў вельмі пашко-джаныя першай сусветнай вайной Ясеневічы рээмігранту Нялі-повічу, пакінуўшы сабе Красняны.
ІІа рубяжы XVIII-XIX стст. у Ясеневічах узнік вельмі абшырны драўляны аднапавярховы двор, пабудаваны па плану доўгага прамавугольніка, накрыты высокім гладкім 4-х схільным гантовым дахам. Галоўны ўваход быў аформлены ганкам з двума парамі каменных калон, падтрымліваючых трохвугольны верх з паўкрутым акном. He вельмі вялікія вокны, складзеныя з 6 квадратаў, мелі стаўні (гл. фота 30).
Знутры дом меў сіметрычнае распалажэнне, двухтрактовы з анфіладнай устаноўкай дзвярэй. Будынак змяшчаў двое сяней: галоўныя і „садовыя”. 3 правага боку ад іх знаходзіўся агром-
53
ністы прадаўгаваты салон, займаючы ўсю шырыню збудавання з 10 вокнамі. Другі - меншы, квадратны, знаходзіўся ў левай палове. Іншыя памяшканні служылі як сталоўкі, жылыя, гаспа-дарчыя і інш. Так як Ясеневічы на працягу агюшніх гадоў XIX пач. XX ст. не былі галоўным маёнткам уласнікаў, не мелі шмат антыкварных і фамільных рэчаў. Цяпер у гэтым будынку разме-шчаны дом-інтэрнат.
I Іаблізу галоўнага ўвахода і левага крыла двара стаяла вельмі цікавае збудаванне, старэйшае за жылы дом. Гэта быў свіран, які меўтры ярусы: склеп, першы паверх і мезанін (другі невялікі паверх). Пабудаваны па форме квадрата, хоць яго дах - гонтавы і 4-х схільны, трымаўся на абягаючай кругам балюстрадзе. Бу-дынак абкружала сцяна, вырабленая з вялікіх палявых камянёў.
3 боку Данілавіч у двор вяла старая каштанавая алея. У яе пачатку знаходзілася невялікая, магчыма XVII ст., драўляная кап-ліца. Перад домам цягнуўся дастаткова вялізны газон. Вакол свірана, атаксама паблізу правага крыла, расло некалькі старых Дрэў пераважна хвойных. 3 тылу дома знаходзіўся фруктовы сад, закрыты з трох бакоў ліпавымі прысадамі. Яшчэ адзін прасцяг ліп ахопліваў прысядзібны гарод разам з гаспадарчымі пабудовамі.
Апісанне двара зроблена са слоў дачкі перадапошняга ўла-дальніка Ясеневіч, Эстэлі з Янішэўскіх Валянскай.
Апошнімі ўласнікамі былі Юзаф і Францішак Наліновічы -„амерыканцы”: набылі Ясеневічы пасля вяртання з ЗША ў па-чатку XX ст. Францішак аўдавеў, маючы 2-х дзяцей. Юзаф меў выгляд сапраўднага амерыканца: насіў тоўсты пазлачаны ланцужок на жываце, апранаў камізэльку, ездзіў заўсёды на пары коней і пазіраваў пад заможнага пана.
Сакавік 1998 г., Варапаева.
54
КРЫНІЦЫ IЛІТАРАТУРА
1. Аддзел фондаў грамадскіх арганізацый дзяржархіва Віцебскай вобласці:
ф. 7043, воп. 1, спр. 4, арк. 2, 3, 20, 21, 46, 49-50;
ф. 7043, воп. 1, спр.16, арк. 69, 78;
ф. 7043, воп. 1, спр. 40, арк. 1-2, 10;
ф. 7043, воп. 1, спр. 156, арк. 2;
ф. 7043, воп. 1, спр. 217, арк. 6, 10, 11, ] 5, 31, 27, 34, 42-43, 53-54, 74, 93, 97, 114;
ф. 7043, воп. 7, спр. 40;
ф. 7049, воп. 1, снр. 6, арк. 50;
ф. 7049, воп. 1, спр. 7, арк. 3, 9;
ф. 7049, воп. 1, спр. 9, арк. 29;
ф. 7049, воп. 1, спр. 3 5, арк. 54, 78;
ф. 7049, воп. 1, спр. 37, арк. 3-4, 32-33;
ф. 7049, воп. 1, спр. 42, арк. 60.
2. Архіў Траецкага касцёла ў Дунілавічах.
3. Дзяржаўны архіў Мінскай вобласці ў г. Маладзечна: ф. 2, воп. 1, спр. 206, арк. 4-5;
ф. 386, воп. 1, спр. 12, арк. 3.
4. Расійскі дзяржаўны гістарычны архіў у г. Санкт-Пецярбуріу:
ф. 577, воп. 3, спр. 3, арк. 2;
ф. 577, воп. 3, спр. 119, арк. 4;
ф. 577, воп. 3, спр. 340, арк. 7.
5. Філіял дзяржархіва Віцебскай вобласці ў г. Глыбокае: ф. 1537, воп. 1, спр. 1, арк. 10-14, 15-23;
ф. 1537, воп. 1, спр. 12, арк. 2;
ф. 1537, воп. 2, спр. 105.
55
^б. Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласйь. Мінск 1988.
Зямчонак I.. Мястэчка пры гасцінцы. Старонкі гісторыі Ьарапаева і бліжэйшых населеных пунктаў. Мінск. Беларусь-Інфарм-Сэрвіс. 1995.
8. Зямчонак I.. Падарожжа v гіспюрыю 7 Пастаўскі край 1993. № 90 (7209).
9. Зямчонак I.. 1хзмалайіліцстамірэарэсій9 Народнае стова 1994. № 92 (451).
10. Зя.мчонак I... Сталшскі „сенакос ’ на Пастаўшчыне Н Сумежжа. 1995. № 7 (72). 8 (73).
11. Зя.мчонак I.. Лічыўся райцэнтрам. а горадам не стаў /I Су.межжа, 1994, № 7 (50) - 10 (53).
12. Зя.мчонак I.. Кулацкія справы. Як ішла нрымусовая калекпшвізацыя ў Дунілавіцкі.м раёне II Сгмежжа. 1994 №№ 10 (53)- 14 (57).
1з. Зямчонак 1.. Дашлавічы 1-1/3-1998. Гістарычны нарыс Краязнаўца Паазер'я. 2000. № 1.
14. Помнікі Віцебскаіі вобласці. Мінск 1981.
*******
15. Aftanazy R., Dzieje rezydencji w dawnych kresach Rzeczy-pospolitej. Wojewddztwo Hdenskie. Wroclaw Warszawa-Krakow 1993.
16. Encyklopediapowszechna, t. 3. Warszawa 1988.
17. Niesiecki K.. Herbarz Polski. t. IX. Lipsk 1842.
18. Orgelbrand S„ Encyklopedja Powszechna. t. XIV. Warszawa 1903.
19. Polska encyklopedia szlachecka. t. I. Warszawa 1935.
20. Przysposobienie Rolnicze. 1934.
21. Rakowski G.. Wsrodjezior i mszardw Wilenszczyzny.War-szawa 2000.
22. Siemaszko Z. S., Niektoreparafie w dawnym Wielkim Ksitp shvie Litewskim II Duszpasterz polski za granic^ Rzym 1990.
23. Stownik Geograficzny Krolewstwa Polskiego i innych kra-jow Slowianskich, t. XIII, Warszawa 1893.
24. Spis Miejscowosci do Tresci Adresowej, 1927.
^ * ^ s|< Я« * ^
25. Алексеев A. B., По Западной Двйне u Днепру в Бело-pyccuu, Москва 1974.
26. Гошкевнч 14., Вйленская губернйя. Полный спйсок населенных мест co статйстйческымй даннымй, Внльно 1905.
27. Евсеев М., Свентянскйй прорые.
28. Памятная кнйжка Вйленской губернйй 1898 г., Внлыю 1898.
29. Певнев А., Коннйца в Свентянском прорыве (йз опыта ймперйалйстііческой войны) I/ Война н революцня.
30. Сапунов А., Друцкнй-Любецкнй В., Матерйалы no ucmopuu п географййДйсненского й Вітейского уездов Вйленской губернйй, Внтебск 1896.
31. Цыбульскнй Л., Опыт йсследованйя одной волостй no образцу которой предполагается опйсать Впленскую губернйю, Внльно 1902.
32. Усов М., В семье партйзанской, Мйнск 1998.
33. Шкуцько Л., Канапацкі I., Калектывізацыя сельсксш гас-падаркірэспублікі. Вопыт гісторыі I/ Усебеларуская канферэн-цыя гісторыкаў. Менск, 3-5 лютага 1993 г.
57
Карта 1.
58
Карта 2.
59
Карта 3.
60
Выдавецкая ініцыятыва «Сумежжа»
Выйшлі з друку:
2000 год Райнольд Тызенгаўз «Крэда служачага» Ігар Пракаповіч «Адкуль паходзяць назвы»
2001 гоО
«Рунь» - паэтычны альманах Алесь Касцень «Вясковыя і местачковыя гісторыі» “Нашы карані” № !. 2,3 ілюстраваны часопіс краязнаўцаў Паазер'я
2002 год Алесь Гарбуль «Скарбы сівых валуноў» “Нашы карані”№4
2003 гоо
Іосіф Атрахімовіч «Перад мальбертам» Міхась Райчонак «Нашчадкам» Марыя Храмая «Мае летуценні» Валянціна Гучык «Прызнанне»
Каталогматэрыялаў аб жыцці і дзейнасці Станіслава Нарбхта "I Іашы карані" № 5,6. 7. 8,9. 10
“Браслаўскія сшыткі"
2004 гоО
Ігар Пракаповіч «Насельніцтва Пастаўскага краю»
Ігар Пракаповіч. Анастасся Вансовіч. Ірына Заяц«Манькавічы» іосіф Шудзель «Холад Сібіры»
Яська Драўніцкі «Мая Віленшчына»
Вы^абецкая гніцмяп^ыва
«СУМЕЖЖА»
tasted вш., г.Оасшы фшітэл.Е ШЖШГР мійіі' тісНаІіііІГаНіН.ііу
www.symieffi.or5
КНІГІ ОНЛАЙН
