Славянскія культуры: гістарычны вопыт і сучасныя праблемы
Памер: 343с.
Мінск 1996
11
Мюльхайм на Руры. Вельмі цікавыя калектывы ў Гамбургу і Штутгарце, Дрэздэне і Боне. I, безумоўна, нельга абысці такія тэатральныя сталіцы Германіі, як Берлін і Мюнхен, якія налічваюць не адзін дзесятак тэатраў. Сярод іх такія вядомыя, як Берлінэр ансамбль, Нямецкі тэатр, Нямецкая опера, Тэатр Максіма Горкага, мюнхенскі Камершпіле, Фолькстэатр Мюнхена... На жаль, мне не давялося ўбачыць у Германіі ўсе тэатры, якія хацелася б. Магчыма, на гэта не хопіць цэлага жыцця, але я ўпэўнена, што тэатр у кожным нямецкім горадзе — гэта, бадай, самае шаноўнае, самае прыгожае месца. Ды, магчыма, і самае ўтульнае. Нездарма многія невялікія тэатральныя калектывы маюць назвы “Тэатр у пакоі”, “Тэатральны дом”, “Дом оперы”...
Я думаю, што Нацыянальны тэатр Манхайма, які інакш і не назавеш, як тэатральны дом, уяўляе сабою безумоўную каштоўнасць (і духоўную і матэрыяльную), як старажытны замак у Манхайме ці каталіцкі касцёл. I хаця пра гэта ніхто не гаворыць і не піша на шыльдах на будынку тэатра, гэта адчуваецца па тых адносінах кожнага немца да свайго тэатра, па той публіцы, якая прыходзіць сюды: тонкай, разумнай, інтэлігентнай, нейкай вельмі ціхай, на мой погляд, і выхаванай. Нацыянальны тэатр Манхайма ўключае ў свой склад тры трупы: оперную, балетную і драматычную. На яго сцэне ідуць “Кармэн" Бізэ, “Аліса і Персіваль" Вагнера, “Каварства і каханне” Шылера. Тэатр ставіць Гаўптмана, Эберта, п’есы сучасных нямецкіх драматургаў. Нацыянальны тэатр даволі часта прадастаўляе сваю сцэну Нацыянальнаму аркестру класічнай музыкі, які іграе канцэрты Моцарта і Шумана, Гайдна і Бетховена, сучасных нямецкіх кампазітараў.
Рэпертуар нямецкіх тэатраў складаюць у асноўным п’есы нямецкіх аўтараў. У многім афішы тэатраў падобныя адна на адну: іграюць “Марыю Сцюарт”, “Каварства і каханне”, “Разбойнікаў” Шылера, “Трохграшовую оперу”, “Матухну Кураж” Б. Брэхта, “Фаўста” Гётэ... П’есы сучасных нямецкіх аўтараў, якія напісаны ў стылі нашай новай драматургіі, іграюць студыйныя тэатры, тэатры для моладзі, камернай сцэны. Гэта вельмі цікавы напрамак у сучасным нямецкім тэатры як для акцёраў, рэжысёраў, так і для гледачоў. Пэўнае месца ў рэпертуары займае руская класіка.
Нямецкія рэжысёры, звяртаючыся да рускай класікі, імкнуцца прачытаць яе пасвойму, панямецку, але у той жа час беражліва, падкрэсліваючы, скажам, што Чэхаў — гэта тое, што вечна, што не паддаецца старасці, увяданню, што заўсёды новае і цікавае для людзей розных краін і нацый. Я маю на ўвазе пастаноўку “Трох сясцёр” Пітэрам Штайнам у Тэатры Шаўбюне і “Трох сясцёр” у Тэатры на Руры з Мюльхайма рэжысёрам Рабертам Чулі.
У акцёрскім мастацтве Германіі вызначаюцца два напрамкі.
12
Прыхільнікі аднаго з іх звязаны са школай Макса Рэйнхарта ~ акцёрскай школай рэалізму. Другі напрамак развівае выпрацаваныя Б. Брэхтам прынцыпы эпічнай акцёрскай ігры: прыёмы “адчужэння”, “выхаду з ролі”. Акцёры маладога пакалення сінтэзуюць у сваім мастацтве многія мастацкія прыёмы, і выдзеліць тую ці іншую акцёрскую школу сёння ў чыстым выглядзе ўжо не ўяўляецца магчымым. У той жа час характар творчасці акцёра ў большай ступені залежыць ад тэатра, у якім ён працуе, і ў многім ад рэжысёра.
На нашу думку, садружнасць дзвюх тэатральных школ, нямецкай і беларускай, цікавая не толькі крытыкам, але, безумоўна, рэжысёрам і акцёрам. Беларускі тэатр зусім не правінцыяльны тэатр сярод іншых еўрапейскіх. Пра гэта гавораць не толькі нашы крытыкі. Пра гэта сведчаць паказы беларускіх пастановак у Шатландыі: “Рычард” Шэкспіра тэатр “Вольная сцэна” і “Цені, страхі жыцця” Ф. Аляхновіча тэатр “Дзея?”.
Беларускі тэатр неаднаразова звяртаўся да нямецкай драматургіі: “Марыя Стюарт” Шылера пастаўлена ў Беларускім тэатры імя Я.Коласа і ў Рускім драматычным театры. Зусім нядаўна “Разбойнікі” Шылера таксама ў Рускім тэатры. “Што той салдат, што гэты” Брэхта у тэатры імя Я. Купалы, “Матухна Кураж і яе дзеці” — у Рускім тэатры і тэатры імя Я. Коласа, “Трохграшовая опера” Брэхта — у Рускім. У гэтым жа тэатры “Прынц Арно фон Волькенштэйн” Штраля. У тэатры оперы і балета пастаўлена “Карміна Бурана” на музыку К. Орфа і шэраг іншых. Многімі з іх мог бы ганарыцца тэатр любой краіны, напрыклад, спектаклем “Што той салдат, што гэты”, пастаўленым у тэатры імя Я.Купалы. Прайшло шмат гадоў з дня яго пастаноўкі (1969 г.), але і сёння можна пачуць самыя розныя водгукі аб ім. Відавочна адно спектакль адбыўся і ў пастаноўцы В. Раеўскага ён быў яркім, гучным і, безумоўна, вельмі важным для акцёраў, якія былі заняты ў ім. Важнай падзеяй у культурным жыцці нашай краіны з’явіўся спектакль “Трохграшовая опера” ў Рускім тэатры ў пастаноўцы Б. Луцэнкі, які прадэманстраваў вялікія магчымасці тэатра, адкрыў новыя акцёрскія імёны.
Думаецца, што і ў далейшым садружнасць беларускага і нямецкага тэатраў, дзвюх цікавых тэатральных школ будзе неабходнай, радаснай і плённай.
13
Л. А. Леонова
(Мннск)
СПЕКТАКЛЬ ДЛЯ ДЕТЕЙ П ЕГО МУЗЫКА: К ПРОБЛЕМЕ ЭСТЕТНЧЕСКОГО ВОСПЛТАННЯ
Отвечая запросам временл, драматнческнй театр постоянно развмвает н совершенствует слстему средств сценнческой выразлтельностл, немалое место в которой отведено музыке. Театральная музыка может быть разллчной, однако в любом случае она должна органнчно входнть в режнссерскую концепцлю, работать на сверхзадачу спектакля, выступать как неот'ьемлемая часть театрального смнтеза.
Детскле спектаклн драматлческлх театров Белорусснн насыіцены музыкой, что вполне естественно н уместно, так как по своей прнроде музыка обладает большой снлой эмоцнонального воздействня н обрацается прежде всего к душе человека — в данном случае к доверчнво открытой, воспрннмчнвой душе ребенка.
Музыка — важный драматургнческнй компонент современного спектакля. Она оказывает значлтельное влнянне на его художественную целостность м ндейноэстетлческую значммость. В жнвой театральной практлке наблюдаются разллчные тнпы лспользованля музыкл в режлссерской концепцлл спектакля, разлмчные варланты сочетанмя музыкн с его обіцей лдейнохудожественной направленностью. Прмведем некоторые прлмеры нз детского репертуара театров Белорусснн в 80е годы.
В спектаклях “Как похмтллл Софн”, “Егорка ясная звездочка”, “В наследство жнзнь” (Белорусскнй республнканскнй ТЮЗ), “Дорога нз Черного царства” (Театр нм. Я.Коласа), “Конекгорбунок” (Русскмй театр Республнкн Беларусь нм. М.Горького) музыка разнообразна л по стнлю, н по драматургнн. Однако во всех случаях она соответствует режлссерской концепцлл спектакля, укрепляет его художественную целостность, способствует целенаправленному процессу ндейноэстетнческого воспнтання детейзрмтелей.
В спектаклях “30 дней Когцея Бессмертного” (театр нм. Я. Купалы), “Операцня “Дорогой мальчнк”, “Золотая медаль” (Белоруссклй республнканскнй ТЮЗ) музыка по свонм пдейнохудожественным достоннствам превосходлт режмссуру, обогаіцает спектакль, но не входнт в него органнчно.
В спектаклях “Кот в мешке” (Брестскнй драматнческнй театр), “Дюймовочка” (Белорусскнй ТЮЗ) — музыка суіцествует как бы в нной плоскостн, сама по себе.
Встречаются случан, когда музыка упраіцена, не обладает
14
необходймымн достопнствамн ллл вообіце не соответствует серьезному режлссерскому замыслу. Введенне такой музыкл не только внослт разнобой в стлль й лдейнохудожественную целостность спектакля, но л значлтельно снлжает его восплтательную функцлю (спектакль Белорусского ТЮЗа “У моря”).
Многда л музыка, л режлссура весьма туманны по своей лдейнохудожественной направленностл л к тому же не сочетаются между собой ( спектакль Белорусского ТЮЗа “В стране ллллпутов”)
Музыка оказывает заметное вллянле на обгцлй уровень театрального лскусства. Вопрос о ее правлльном лспользованлл в драматлческом театре становлтся все более актуальным, так как это одлн лз аспектов насуіцной проблемы лдейноэстетлческого восплтанля театрального зрлтеля, л особенно зрлтеляребенка.
Музыка — одно лз звеньев в слстеме средств сценлческой выразлтельностл драматлческого театра. Как художественное средство она лмеет большое значенле, лграет важную роль в структуре такого сложного явленля, как драматлческлй спектакль. В современном драматлческом театре проблема музыкл очень актуальна, так как она все более актлвно вплетается в ткань спектакля, ее драматурглческая актлвлзацля внослт в спектакль второй план. Музыка, таклм образом, вступает в тесные взалмоотношенля с обідей драматурглей спектакля. Конечно, отделлть музыку от друглх художественных средств спектакля л в целом музыкальную драматурглю от обіцей драматурглл спектакля можно только условно, но это лскусственное отделенле дает возможность проаналлзлровать роль музыкл в драматлческом театре как значлтельного лдейноэмоцлонального л конструктлвного фактора.
В практлке драматлческлх театров нередко можно встретлть такле явленля, когда в спектакле звучлт достаточно много музыкл (непосредственно лсполняемая артлстамл на сцене по ходу спектакля, сопровождаюіцая действле), но она не обьедлняется в едлное музыкальное решенле спектакля. Наллчле музыкл еіце не свлдетельствует о суіцествованлл целостной музыкальной драматурглл. Музыка в драматлческом спектакле не может быть случайным набором отдельных эплзодов, которые только сопровождают действле. Музыка должна соотнослться с слстемой образов л сюжетных ллнлй спектакля л лметь внутреннюю логлку развлтля, целостную драматурглю. Основнымл атрлбутамл музыкальной драматурглл спектакля в драматлческом театре являются участле музыкл в развлтлл сюжета, ее способность обобіцать колллзлл, нестл лдею спектакля, отображать лзмененля в характерах л пслхологлческом состоянлл героев, быть комментарлем к пролсходяіцлм на сцене событлям.
Вообіце музыка драматлческого театра может быть разнообразной
15
ллм одноплановой, богатой ллл лаконлчной, но в любом случае ее суіцествованле должно соответствовать режлссерскому замыслу, работать на сверхзадачу спектакля.
Драматурглческле функцмл музыкл, способной составлть самостоятельную ллнлю развлтля сюжета, проявляются разнообразно. Это характерлстлка героев с помоіцью песнл ллл лнструментального эплзода; передача конфллкта через контраст разллчных лнтонацлонных сфер; звучанле музыкл в перлод переломных, кульмлнацлонных моментов спектакля с целью подчеркнуть ллл раскрыть смысл пролсходяіцлх событлй; проведенле музыкальных образов в влде лейттем, лейтмотлвов через весь спектакль. Главное в театральной музыке это ее способность к поллфункцлональностл в отношенлл к содержанлю сцен, эплзодов, в связл с обіцей драматурглей драматлческого спектакля.
КНІГІ ОНЛАЙН
