Жыцьцё Вінцэнта Жук-Грышкевіча
Раіса Жук-Грышкевіч
Памер: 798с.
Таронта 1993
Ад сябе дадам, што, як я ўжо пісаў раней, царква гэта пачала тварыцца ў 1952 годзе ў выніку сэцэсіі групы Хмары з ЗБК (Belorussian Alliance in Canada). Тады ён па-чаў змагацца з усімі беларускімі арганізацыямі, што ста-яць на грунце БНР (Беларускай Народнай Рэспублікі) і БАПЦ (Беларускай Аўтакэфальнай Праваслаўнай Цар-квы). Тады ён заснаваў асобную арганізацыю Беларускае Нацыянальнае Аб’еднаньне й у паразуменьні з а. Мігаём распачаў арганізацыю асобнай парафіі й царквы сьв. Еў-фрасіньні Полацкай, пачынаючы гэтым самым барацьбу з БАПЦ. Цяпер, як я ўжо пісаў, настроі й у Беларускім На-цыянальным Аб’еднаньні й у парафіі сьв. Еўфрасіньні По-лацкай зьмяніліся, пашлі супраць Хмары. За лаянку й хлусьню ў «Беларускім Голасе» управа Бел. Нац. Аб’ед-наньня два тыдні таму назад завесіла яго ў сяброўстве гэтай арганізацыі й пагразіла поўным выдаленьнем. Наа-гул жа паправіліся адносіны між абедзьвюма арганізацыя-мі - ворагамі да нядаўнага, а таксама паправіліся адносі-ны й між абедзьвюма парафіямі. Цяпер ЗБК і БНА абга-варваюць справу супольнага сьвяткаваньня 25 Сакавіка -ўгодкаў абвешчаньня Незалежнасьці Беларусі.
Пашкодзіў крыху артыкул Акулы ў «Бацькаўшчыне», у якім ён, адзначаючы дзесяцігодзьдзе ЗБК, завостра прае-хаўся па БНА, аб чым я, здаецца, таксама ўжо Вам пісаў. Маю ўражаньне аднак, што й гэта прыкрая адрыжка ня будзе перашкодай да супольнага сьвяткаваньня.
Цяпер хачу вярнуцца да Вашага папярэдняга ліста й Вашай манаграфіі наагул. Я ня меў магчымасьці дастаць “Belorussia - The Making of a Nation” Вакара, але ўсе нашы гісторыкі й публіцысты ўважаюць гэту кніжку за слабы твор з пэўнай тэндэнцыйнасьцяй. Магчыма, што фактыч-ны матар’ял і можна выкарыстаць зь яе. Іншыя ўспомне-ныя Вамі працы ўважаю за добрыя. — Есьць надзея, што «Беларускі Эмігрант» у недалёкай будучыні пачне выхо-дзіць ізноў. - Ваш вучань маг. А. Грыцук заняты павушы грамадзкай працай у ЗБК, у царкоўных справах і “Belorussian (Toronto) Credit Union” пры ЗБК. Nota bene - трэба будзе апрацаваць для Вашай манаграфіі бачыну аб гісто-рыі гэтай фінансавай арганізацыі. - Я гаварыў з Грыцу-
211
ком адносна Вашай працы. Шмат ён ня зможа памагчы, але згадзіўся зрабіць інтэрв’ю з некаторымі сваімі знаёмы-мі, старымі беларускімі эмігрантамі. Аносна “Who is who” мусім нешта прыдумаць. - Акулевіч іміграваў у Канаду з Заходняй Беларусі як грамадавец і дзейны беларус. Ен быў у кантакце з нашымі старымі эміграцыйнымі цэн-трамі ў Эўропе, пакуль не пачаў камуністычнай работы. Яшчэ ў газэце расейскай «Гудок» ён зьмяшчаў куток на беларускай мове, хочучы звабіць да сябе беларусаў. Ясна, што сьведамыя беларусы зігнаравалі гэту расейска-камуні-стычную пастку й беларускі куток хутка быў спынены. Усё-ж бальшыню сваей расейска-камуністычнай работы абапёр на сваіх землякох Гродзенскай губерні. Мне хаце-лася-б зарганізаваць інтерв’ю са спадаром Акулевічам. Бя-да толькі, што ніхто да яго не адважыцца йсьці. Ведама, што ён ёсьць маскоўскім агентам, а бальшыня нашых ак-тыўных людзей, у тым ліку й я, маюць сваіх блізкіх у Са-вецкім Саюзе й баяцца камплікацыяў. Цікава, што Акуле-віч расказаў бы пра беларускую эміграцыю ў Канаду? Мо-жа я яшчэ й знайду каго, хто згодзіцца пайсьці да яго. Як Вы на гэта глядзіце? - Я сам цікавіўся лёсам беларусаў, якія ў 1956 годзе выступілі з Расейскай Фэдэрацыі, але дагэтуль ня мог гэтым заняцца. Вельмі хачу, аднак, рас-капаць гэту справу.
Зь вялікай прыемнасьцьцю прагледжу й зраблю свае заўвагі да паасобных частак Вашай манаграфіі аб белару-скай эміграцыі ў Канаду. Дзякую за ўвагу й давер.
Цяпер пару слоў пра цэласьць Вашай працы: Як я ўжо Вам пісаў, уважаю за свой абавязак дапамагчы Вам у чым толькі магу і заангажаваць да гэтай помачы іншых белару-саў. У сувязі з гэтым я разгарнуў шырэйшую дзейнасьць, дагаварыўшыся з нашымі людзьмі ў Таронта й напісаў лі-сты ў іншыя нашыя асяродкі. Ходзіць перадусім аб сабрань-не матарыялу пра старую эміграцыю. Гэта мая дзейнасьць вымагала крыху часу, што й тлумачыць маё зацягваньне з адказам на Ваш апошні ліст. Наагул зьбіраньне матарыялу аб старой эміграцыі займае больш часу і можа стрымаць тэмпа Вашай працы. Можа Вы з гэтым ня згодны?
На маю думку, апрача агульнага нарысу пра старую эміграцыю, трэба было-б зрабіць паасобныя разьдзелы аб беларускай эміграцыі ў паасобных асяродках, як Таронта, Монтрэаль, Вінніпэг, Лёндан, Судбуры й іншыя, дзе ася-далі й разьвіваліся групы беларускіх эмігрантаў. У гэтым 212
кірунку я й разгарнуў сваю дзейнасьць. Я дагаварыўся з сваімі сябрамі ў Таронта, якія зробяць інтэрв’ю з сваімі знаёмымі - старымі эмігрантамі, а зь некаторымі я ўжо сам рабіў. У Мантрэалі мог бы гэтым заняцца інж. Ян Жытко. Там была беларуская арганізацыя й значная дзейнасьць. Можа й Вы да яго захацелі-б напісаць, апіра-ючыся на маю рэкамэндацыю? Гэта дзейны малады наву-ковец, унівэрсытэт закончыў у Лювэне ў Бэльгіі.
Але пакуль што на гэтым спынюся, бо напісанае хачу выслаць сяньня. Прадаўжэньне наступіць заўтра.
Дык пакуль што жадаю Вам пасьпеху.
Ваш В. Жук-Грышкевіч.»
Дадатак да ліста, высланага В. Жук-Грышкевічам 18-га лютага 1958 г., быў напісаны ім пабеларуску. Тут ён падаецца ў перакладзе на ангельскую мову, зробленым др-ам Кэйэ. Беларускі тэкст не захаваўся:
“Montreal was the most important centre of Byelorussian immigration, both for the old and the new. As many of them have recounted, most of the immigrants stopped in Montreal, even those who later found themselves a place farther west. Some of them stayed in Montreal permanently. The new immigrants made contact with them. The new immigrants started a branch of ZBK in Montreal, they began organizing a parish of BAPC, bought a lot to build a church, but they were unable to find a priest and I believe this plan has faded. They organized their own choir and travelled to Toronto and New York. The director of the choir was a singer called Copcyc. They made a number of records of Byelorussian songs, of which some have been sold just lately. They also published an issue of a journal called “Palessie.”
In London there is a branch of ZBK. The secretary is Viktar Ivanoiiski and he will probably help you. You must just explain what items you need. His address is: Viktar Ivanoiiski, 777 Little Gray St., London, Ont.
There is also a branch of ZBK in Sudbury, where you could gather information of Byelorussian immigration in this area. For this it would be best to communicate with Mr. M. Bucko. His address: 435 Brock St., Sudbury, Ont.
Oshawa, there is a branch of ZBK.
213
In Winnipeg there is a large group of Byelorussians, both from the old as well as the new immigration. I am not sure if there are any Byelorussian organizations there. I do know though, that there were Byelorussian concerts and national celebrations organized there. With his performances at these concerts a young Byelorussian singer, Radcanka, became popular, and not only did the Winnipeg press write about him but also the Toronto papers mentioned him. There are two men there that do a great deal of work in Byelorussian affairs but they do not get along with each other: Mikola Silvanovic, 128 Walnut St., Winnipeg, and V. Hucko, 147 McFarlane St., Winnipeg. You can turn to both these people. I will write to the above-named people myself but it would not hurt if you wrote to them also, if you can. Your letters would give them enthusiasm and respect. I can give you another person’s name who lives close to you in Ottawa: This is a young man called Ivan Brucky. Address: 221 Fourth Ave., Ottawa. Phone CE 4-7319. He is a friend of Engineer Zytko and goes to Montreal often. Besides this he knows a little of Winnipeg where his father lives.
Now I come to Toronto. I want to give you my own interviews about old immigrants.
Jury (George) Zajko, 65 years old, employed by CNR, he became a pensioner this year. He lives at 322 Kingwood Rd. He came to Toronto in 1913 from the county of Kosaii, village of Zapolle, province of Horadnia. He stopped at Montreal. In Czarist Russia he had a difficult life as a farmer where he had little land and almost no income. The governmment did not care about the people. This is why he came to Canada, to make money, and to return home to buy land. In Montreal he did all kinds of work, whatever was available. There was difficulty with work. When work was available the resident French were very jealous and took the best jobs for themselves. An immigrant was looked at as a second-class person and everyone tried to take advantage of him. It was a little easier for a Catholic but the Orthodox found it much worse, as the residents looked on them as heretics and hated them. Most of our immigrants were Orthodox. It is interesting that at this time all the Byelorussian immigrants were called Polish by the Montrealers even though Poland at that time was not an independent country. From my country many people emigrated in 1909 and later. Some went to the U.S.A, and others travelled to Canada. Three others and I from the village of Zapolle emigrated to Canada after correspondence with our neighbour 214
Danila Trynda who emigrated with others in 1912. He wrote that it was not bad in Canada and you could make money. Later Danila Trynda went to Toronto and started a family. He died in 1954. I visit his family sometimes. When we came to Montreal we were able to start work in a paper mill. After 6 months we were laid off. Then I started work at the Primas Hotel and my three friends Maksim Maskaluk, Barouka and Andrej Zajko went to Port Arthur where they worked as unloaders of coal for the CPR. Where they are now, I do not know. It was a difficult situation with work in 1914 and many times I was without work. I wanted to return home, but the War interfered. In 1916 I joined the Canadian army and was at the front in France in the Battle of Ypram where I was wounded by shrapnel. My wounds healed in hospital but two pieces of shrapnel remained in my back and they bother me now when the weather changes. In 1919 I was demobilized and found a job in a Hotel. In 1926 I started work at the CNR as a sorter af steel. In 1955 I moved to London to the same kind of work, where I worked until 1958 wehen I became 65 and was pensioned. Then I moved to Toronto. I married a Ukrainian girl from Halicyi in 1927. My wife died in 1955. I have one married daughter whose husband is Ukrainian. I was interested in national groups but did not belong to any particular group for any length of time, because they were all strange to me. After the Bolshevik revolution in 1918 a worker’s movement started amongst people who had lived in Czarist Russia. In 1919 they started to talk people into returning to Soviet Russia and started to organize technical courses. I did not join any organization because there were terrible arguments between different factions but I did take a technical course. I did not stay in the course long because instead of teaching they gave Bolshevik propaganda and argued with those people who did not agree with the propaganda. I spit at these people and did not go to any other courses. After 30 years I read the Russian newspaper “Vestnik” sometimes although this paper did not appeal to me because there was much Soviet propaganda in it. There was litle truth in it and they tried to have us join their Party. In London at work I became acquainted with boys from the new immigration from Byelorussia, Shustam and Ivanohskim. I became friends with them and started to go to the London Branch of ZBK where I learned of the Byelorussian newspaper and Byelorussian life. This appealed to me and after some time I joined ZBK and am still a member in
КНІГІ ОНЛАЙН
