• Газеты, часопісы і г.д.
  • Ад Каляд да Пакроваў  Пётр Гуд

    Ад Каляд да Пакроваў

    Пётр Гуд

    Выдавец: Красіка-Прынт
    Памер: 224с.
    Мінск 2000
    243.06 МБ
         (Гледачы адказваюць.)
         Сапраўды лічылася, што крапіва выратоўвае чалавека ад злых духаў, хвароб і розных нягод. А калі хто ля нашай бярозкі пастаіць, той будзе здароўе мець і доўга жыць.
         Таму падыходзьце, будзем вянкі завіваць. Дзве галінкі, якія вы злучыце ў вянок, могуць адказаць, збудзецца ваша жаданне ці не.
         (Удзельнікам завязваюць вочы. Раскручваюць іх. Пачынаецца гульня
    
    162
    
    “Хто хутчэй заўе вянок ”.)
    Вядучая.
         Вялікі дзякуй. Усс вашы жаданні споўняцца, у кагосьці раней, a ў кагосьці пазней.
         Але што мы ўсё на адным мссцы гуляем? Вунь колькі вянкоў у нас прыгожых. Можна па рэчцы пускаць, каб з бсрага паглядзець на квітнсючыя хвалі. Толькі дзе ж рэчка наша? А рэчку, я думаю, мы зробім самі. Зараз я запрашаю тых, каму ў пачатку гульні раздалі бярозавыя і кляновыя галінкі. Прашу выстраіцца на левы бок каманду з бярозавымі галінкамі, а па правы — з кляновымі. Станьцс, калі ласка, за рыскай, якую вы бачыцс, паралсльна адна адной. Тлумачу ўмовы. Я пляскаю ў далоні, вы хуцснька аддаеце вянок — кожная сваёй хвалі. Калі вянокдойдзс да канца, апошняя ўдзельніца бяжыць наперад і перадае другой. І так паўтараенна да той пары, пакуль псршыя ўдзельнікі зноў нс апынуцца ўперадзе.
         (Ідзе гулыія. Затым дзве дзяўчыны становяцца ў цэнтры пляцоўкі, імітуючы “бярозавыя вароты ”, яны трымаюць у руках стужку.) У гэты час спяваюць песню
         За рэчкаю, за быстраю
         Слабодка стаіць.
         Небальшая слабодка —
         Чатыры двары:
         Ой,а ў той жа слабодачцы
         Чатыры кумы.
         Вы кумушкігалубушкі,
         Падружкі мае,
         Куміцеся, любіцеся,
         Любіце і мянс.
    Вядучая.
         Зараз, дзяўчаткі, пойдзем пад бярозавымі варотамі, і кожная папарна злучыцца з дзяўчынай супрацьлеглай каманды, пацалуецца і стане кожная ў канцы сваёй каманды.
         (Праходзіць гульня.)
    Вядучая.
         Вось вы і пакуміліся. Так рабілі раней на Сёмуху, а яшчэ абменьваліся невялікімі падарункамі. Ну, куманькі, прыглядайце сабе кума, з якім на Пятра куміцца будзеце. Зараз кожная выбера хлопца і стане з ім у карагод вакол бярозы. Наша кума горліца будзе ў сярэдзіне круга рухацца супраць руху агульнага карагода, а ўсе астатнія дапамагаюць ёй спяваць:
         Зялён гай падмяцём
         Зялёнаю мяткаю,
         Дробнснькаю ружкаю высыплён.
    
    163
    
         Хто ж яго падмятаў?
         Падмятала дзеванька,
         Падмятала малада,
         Сама адна.
    Вядучая.
         На апошнія словы “сама адна” дзяўчына, якая ішла супраць ходу карагода, спынясцца. Хлопсц, які насупраць яс стане, будзе з ёю на Пятра кумам. За тое, што яна выбрала яго, ён павінен пацалаваць яс. Затым кожная дзяўчына такім чынам выбірае сабе кума.
    Вядучая.
         Станьце, калі ласка, паўкругам, зараз мае дзяўчаты прынясуць пачастунак.
         (Дзве дзяўчыны нясуць смажаныя яйкі, а яшчэ дзве дзяўчыны — сурвэткі кожнаму.)
    Вядучая.
         Каштуйце, даражэнькія, не ганьбуйце, бо сёння свята такое, каб пакаштаваць гэту страву. Яечня — рытуальная страва на Сёмуху, сімвал Сонца. А зараз давайце ўсе разам развітаемся са святам Сёмухі і скажам: “Да сустрэчы, Сёмуха, у наступным годзе!”.
    
    
    
    
                Фэставыя гульні
    
    
        У глыбіні сцэны стаіць стол, на ім сявенька з жытам. У жыта ўваткнута свечка. Па баках ручнікі, на якіх стаяць 2 пустыя пасудзіны. На задніку вісіць вянок з хлебных калоссяў, ад якога ў два бакі адыходзяць па 3 каляровыя стужкі. На авансцэне стаяць 2 пасудзіны з зернем, ад якіх калідорам да сявснькі выкладзены каласы.
        Гучыць мелодыя песні “Ты не захадзі, жаркае сонца”. Вядучая — дзяўчына ў беларускім народным адзенні выходзіць на авансцэну. Вядучая.
        Вось і лета сышло,
        Адспявалі калоссі, Цяжка мне заўважаць, Як з’яўляецца восень. Непрыкметна зусім — Прыплыве павуцінкай, Гляне жоўтым лістком 3пад зялёнай хусцінкі.
        Зачаруе агнём
        Маладзенькай рабіны,
    
    164
    
         На адлёце крылом
         Памахае бусліным.
         А пасля, а пасля...
         Ліст апошні сарвецца,
         Ды нс знаю чаму
         Ты мне, восень, па сэрцу?
    Вядучая.
         Восснь! Я думаю, памыляюцца тыя, хто бачыць у воссні толькі адно заміраннс жыцця. Здаецца, гэта нс так. Жыццё ў гэту пару не замірае, бо закладваецца аснова будучага ўраджаю. Нездарма кажа беларуская прыказка: “Прыйшоў багач — кідай рагач, бяры сявеньку — сей памаленьку”.
         Вось і мы сягоння, восеньскім днём, сабраліся тут, каб адзначыць свята Багач. Ад Іллі мы збіралі ўраджай, спраўляючы зажынкі, дажынкі і вось, нарэшце — Багач.
         Хлеб — усяму галава! Ён адыгрываў ролю не толькі як найпсршы прадукт харчавання, але і як носьбіт чарадзейнай сілы, здольны забяспечыць ураджай і захаваць яго. Увогуле сяляне з вялікай павагай адносіліся да хлеба. І зараз нам цяжка ўявіць наш стол без духмянага бохана, розных булак і пірагоў. Ды ці мала яшчэ існуе страў з мукі?
         А вы якія ведаеце стравы, дзе галоўным кампанентам з’яўлясцца мука? Зараз мы з вамі правядзём невялікую гульнюаўкцыён. Будзем называць стравы. Хто назаве апошнім — атрымае прыз.
         (/дзе гульняаўкцыён. Кожнаму ўдзельніку даецца прызабаранак.) Вядучая.
         Малайцы! А зараз таго, хто атрымаў абаранак, запрашаю да сябс на сцэну. Станьце, калі ласка, за каласамі па два бакі, разбіўшыся на дзвс аднолькавыя каманды. Давайце паспрабуем уявіць, што мы знаходзімся на багачовым фэсце, куды з’схаліся людзі з розных вёсак. Адна каманда з адной вёскі (вуліцы), другая — з другой. Так, на фэсце жыхары вёскі (называе назву) і жыхары другой вёскі (называе назву).
         (Гучыць музыка.)
    Вядучая.
         Як кажа беларуская прыказка, “He радзіцца хлеб без працы”. Доўгі шлях цяжкай работы трэба пераадолець, каб духмяны хлеб ляжаў у нас на стале.
         Зараз я хачу вас запрасіць у падарожжа па жніўных палях. Пачынаецца жніво з зажынак, калі гурт выходзійь на поле, каб зжаць першы сноп. І вось ваша першае заданне: хутка сабраць сноп з каласоў, якія вы бачыцс на нашай імправізаванай ніве.
         Удзельнікі каманд становяцца ў чаргу адзін за адным. Першыя ўдзельнікі каманд падбягаюць да сваёй паласы, бяруць па аднаму каласу, вяртаюцца на сваё мссца, перадаюць колас наступным
    
    165
    
    удзельнікам і становяцца апошнімі ў чарзс. Другія падхопліваюць з поля яшчэ па аднаму каласку. Ужо здвума і вяртаюцца, псрадаючы 2 каласы наступнаму і г. д., пакуль усс каласы з поля нс будуць сабраны. Апошнія ўдзсльнікі падбягаюцьда стала з сявенькай, бяруць па стужцы і завязваюць свас снапы. Падрыхтаваліся? Пачалі!
         (Ідзе гульня. Угэты час гучыць вясёлая беларуская музыка.) Вядучая.
         Спрытнейшай аказалася каманда з вёскі (называе). Давайнс павіншусм яс з першым выпрабаваннем і першай псрамогай. А снапкі папрашу паставіць на авансцэну каля посуда з зсрнсм.
         (Гучыць лірычная мелодыя, якая чулася з пачатку праграмы.) Вядучая.
         Пасля зажынак пачыналася жніво, якое вядзе нас да дажынак. Дажынкі — гэта сапраўднас свята. Пакуль жнеі дажыналі жыта, дзяўчаты плялі вянок з каласоў і палявых квстак. Вянок надзявалі на галаву самай прыгожай дзяўчынс і, узяўшы апошні дажынкавы сноп, с песнямі вярталіся ў вёску.
         Каціўся вянок з поля,
         Прасіўся снапокда пакоя:
         “Я ў полі настаяўся,
         Мяне ветрык намахаўся,
         Адожджык накрапіўся,
         Я на бок каласом нахіліўся”.
         Дакаціўся вянок з поля,
         Дапрасіўся снапокда пакоя.
         Зараз я запрашаю да сябе па тры прадстаўнікі з кожнай вёскі. Кожнаму трэба ўзяць у рукі па стужцы і па маёй камандзе, пераходзячы з месца на месца і не выпускаючы з рук стужкі, заплесці касу вянку. Гатовы? Пачалі!
         (Гучыць вясёлая беларуская музыка. дзе гульня.)
    Вядучая.
         Ну вось мы і ўбачылі, як хутка пляцецца ўпрыгажэнне для нашага вянка. І першай спляла касу вёска ... (называе). А вянок гэты пакладзем паміж снапкамі (на авансцэне).
         (Гучыць лірычная мелодыя.)
    Вядучая.
         Адспявалі дажынкі. Сабраўшы з палёў ураджай, мы вас запрашаем на свята Багач. Багачом народ называс гэта свята таму, што яно супадае з заканчэннем уборкі хлеба — нашага галоўнага багацця. Ураджай сабраны і абмалочаны. Хлсб трэба звесці з току ў свіран. Чым мы зараз і зоймемся.
         Станьцс ў дзвс лініі ад “току” да “свірана” тварамі да каманды вёскісаперніцы. Вы павінны хутка перадаць зерне ў жменях па ланцугу 166
    
    
    адзін аднаму да нашага “свірана”. Але ўвага! Hi адно зярнятка нс павінна апынуцца надоле! Гатовы? Пачалі!
         (Гучыць вясёлая беларуская музыка. дзе гульня.)
    Вядучая.
         Як мы бачым, прадстаўнікі вёскі... (называе) больш пільныя і хуткія. Павіншуем іх апладысментамі. А зараз адпачніцс і парайцеся, якія вы ведасце пссні пра хлеб, жыта, жніво, каб падрыхтавацца да наступнага конкурсу.
    Вядучая.
         Як казала раней, на Багачовы фэст збірасцца люд з розных вёсак. Сваякі едуць да сваякоў, родныя да родных, знаёмыя да знаёмых. Пачынаюцца вясёлыя гульні з песнямі, жартамі, танцамі і загадкамі. Я таксама хачу вам загадаць загадкі:
         Было жоўтым, вырасла зялёным, сонца пацалавала — зноў жоўтым стала. (Жыта)
         На коліку сем саколікаў, кожны ў капотачцы. (Авёс)
         Задраўшы чупрыну, ляцеў у адрыну. (Ячмень)
         Тысячу браткоў адным поясам падперазаны. (Сноп)
         У каго вусы даўжэй, чым у пана? (Ячмень)
         Пад ліпавым кустом мяцеліца мяцс. (Мукусеюць на сіта)
         (Тым, хто адгадвае, вядучая дае прыз.)
    Вядучая.
         А ці любіце вы спяваць? А песень шмат ведаеце? Зараз мы паглядзім, якая каманда больш ведае песень. Спявасм па аднаму куплету. Адна каманда, потым другая. Глсдачы, таксама нс спіце ў шапку, a падказвайце і спяваць дапамагайцс.
         (дзе конкурс песень, вызначаецца пераможца.)
    Вядучая.
         На сённяшнім свяце пераможцамі сталі жыхары вёскі... (называе вёску). Яны па праву атрымліваюць прыз.
         (Гучыць лейтматыў свята.)
    Вядучая.
         Вясна прыгожа кветкамі, а восень пірагамі. А якос свята без каравая? Ды і грэх нам сягоння нс пакаштаваць духмянага каравая.
         (Вядучая выносіць каравай.)
    Вядучая.
         Радуюць сэрца
         Збожжа і травы.
         Дзень мой прамснны,
         Дзень мой ласкавы!
         Водар хваёвы,
         Сіняе неба,
         Кожнае ранне
    
    167
    
         Рады я мебу.
         Ах, як прывабна сн выглядае...