• Газеты, часопісы і г.д.
  • Ад Каляд да Пакроваў  Пётр Гуд

    Ад Каляд да Пакроваў

    Пётр Гуд

    Выдавец: Красіка-Прынт
    Памер: 224с.
    Мінск 2000
    243.06 МБ
    
    ЕЖЕМЕСЯЧНАЯ ГАЗЕТА
    
    кто
    
    не п?тк
    
    СКУЧАТЬ
    
    СПРАШМВАЙТЕ ГАЗЕТУ В КМОСКАХ.
    
    Оформнть подпнску можно в пунктах "Белсоюзпечатн" нлн на почте.
    Подпнсной нндекс 63417
    
    
    
    
        ^Jj^^Jib iJJjfj'JJJ^J
    
    П.А.ГУД
    
    
    
    
    
    Каляд
    да Яакроваў
    
    
    
    
    
    
    
                           Мінск “КрасікаПрынт” 2000
    
    УДК 339.17 (476)
    ББК 65.9 (4 Бел) 421
          Г 93
    
    
    
    
    
    
    Серыя “Беларусь святочная” заснавана ў 2000 годзе. Рэдактарскладальнік Л.І. Жук
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
      Г 93 Гуд. П.А.
                  Ад Каляд да Пакроваў. / Пад рэд. Л.І. Жук. — Мн.: Выд. ТАА “КрасікаПрынт”, 2000. — 224 с. — (Беларусь святочная).
    
      ISBN 9854050521.
    
           У кнізе прадстаўлены шэраг творчых распрацовак гульнёвых праграм да святаў усіх каляндарных цыклаў.
            Выданне адрасавана работнікам культуры пазашкольных і школьных устаноў, а таксама масаваму чытачу.
    
    
    
                                             УДК 339.17 (476)
    ББК 65.9 (4 Бел) 421
    
    
    
    
    
    ISBN 9854050521.
    
                                © П.А.Гуд, 2000
       © ВТАА “КрасікаПрынт”, 2000
    
    
    
                Уступ
    
    
        На сучасным этапе імклівымі тэмпамі развівасцца працэс стварэння новай святочнай культуры бсларусаў, пабудаванай перш за ўсё на старадаўніх мастацкіх традыцыях нашага народа. Адраджэнню нацыянальнай культуры ў значнай ступсні садзейнічала пастанова Вярхоўнага Савета рэспублікі, якая ўключыла ў сучасны святочны каляндар бсларусаў такія святы, як Каляды і Вялікдзень.
        Але выкарыстанню народных традыцый у беларускіх святах каляндарнага цыкла псрашкаджас нездавальняючы стан метадычнага кіраўніцтва працэсам адраджэння народных традыцый і адсутнасць у культработнікаў сістэмных фальклорнаэтнаграфічных ведаў. Псраадолснню гэтага прабелу садзсйнічас навуковая, мстадычная і творчая дзсйнасць Бсларускага унівсрсітэта культуры, Бсларускага інстытута праблсм культуры, Саюза фалькларыстаў Бсларусі, абласных навуковаметадычных цэнтраў.
        У сучасным духоўным жыцці Бсларусі атрымалі распаўсюджаннс народныя святы ўсіх каляндарных цыклаў. Этнаграфічнай асаблівасцю сучасных каляндарных урачыстасцяў з’яўлясцца гістарычная псрасмнасць. Сямейнабытавы аспекту іх некалькі спрошчаны, яны набылі грамадскі характар. Структура святаў насычана элементамі тэатралізацыі.
        Аднак у працэсс адраджэння выявілася і нсгатыўная тэндэнцыя. Нярэдка святы праводзяць пераважна ў формс прадстаўленняў, дзе існус дакладны падзел на артыстаў і глсдачоў, актыўных удзельнікаў і пасіўных сузіральнікаў дзсі. Сцэнічнас ўвасаблсннс абрадаў перашкаджас развіццю масаваімправізацыйнай творчасці людзсй, выхоўвае нс стваральніка, а спажыўца культуры. Такос ўвасаблснне і трактоўка не адпавядаюць народнай традыцыі, згодна з якой усе прысутныя на свяце былі актыўнымі творнамі.
        У многіх святах і зараз пасляабрадавае гульнёвае дзеянне альбо адсутнічас ўвогулс, альбо ўвасабляецца вельмі прыблізна. Падбор гульнёвых дзеянняў часта выпадковы. Многія з іх нс адпавядаюць тэматычнай накіраванасці святаў, мясцовым традыцыям, у выніку чаго страчваецца нацыянальны характар, мясцовы каларыт, характэрныя рэгіянальныя і тэрытарыяльныя адметнасці святаў.
         3 гэтай прычыны зараз псрад дзсячамі мастацтва, работнікамі культуры пазашкольных і школьных устаноў паўстала надзённая задача — стварэннс спсцыфічнага гульнёвага комплсксу кожнага канкрэтнага
    
    3
    
    свята каляндарнага цыкла. Гэта адзін з галоўных накірункаў у адраджэнні народных святаў. Пры гэтым распрацоўка пазаабрадавай гульнсвай часткі свята павінна ўлічваць як вясковыя, так і гарадскія мясцовыя гульнёвыя традыйыі.
         За апошнія гады, як паказвае аналіз, працэс развіцця масавагульнёвай часткі свята адбываецца ў двух накірунках:
         1.      Захаванне традыцыйных гульнёвых формаў беларускіх народных святаў каляндарнага цыкла.
         2.     Распрацоўка новых гульнёвых формаўтварэнняў, пабудаваных на аснове мастацкагістарычнай спадчыны.
         Разглядаючы гэты працэс, трэба адзначыць, што ён пачаўся не на голым мссцы. ЯшчэўбО—70 гады культасветработнікі рабілі першыя спробы адраджэння масавагульнёвай часткі святаў, але гэтыя псршыя намаганні насілі эпізадычны характар і ўвасабляліся час ад часу. Але і на сучасным этапс пераход ад эпізадычнасці да масавага ўкаранення народных гульнёвых формаў у святах так і нс завяршыўся, прычым з’явіўся шэраг праблем як драматургічных, так і рэжысёрскіх, праблем, якія неабходна вырашыць у бліжэйшы час.
         Першая праблема — адраджэнне рэгіянальнага гульнёвага фальклору. У многіх раёнах спажывсцкія адносіны культработнікаў да творчага працэсу прывялі да таго, што сцэнарыі, прапанаваныя рэспубліканскім і абласнымі метадычнымі цэнтрамі, без уліку мясцовых традыцый псраносяць у свае святы. Такі падыход параджае аднастайнасць, прыводзіць да уніфікацыі, творчага штампа. Аналіз сцэнарных распрацовак народных святаў паказвае, што па кожнаму са святаў каляндарнага цыкла толькі адзіндва варыянты гульняў выкарыстоўваюцца ў рэспубліцы. Таму нядзіўна, што у многіх раёнах пазаабрадавыя гульнёвыя часткі святаў падобныя адна на адну як дзве кроплі вады, і гэта становішча трэба неадкладна выпраўляць шляхам росшуку, асэнсавання і ўкаранення мясцовых гульняў і забаў, што прыдасць кожнаму святу ў кожнай мясцовасці спецыфічныя адметнасці, мясцовыя асаблівасці, значна ўзбагаціць як народную гульнятэку, так і сучасную святочную культуру.
         Другая праблема — павышэнне пазнавальнага накірунку ў гульнёвазабаўляльных праграмах народнага свята.
         Справа ўтым, што сённяшнія народныя забавы і гульні — гэта былыя абрады і рытуалы, якія страцілі магічны змест і набылі яскрава выражаны гульнёвы характар. І вельмі важна ў сучасных гульнёвазабаўляльных праграмах тлумачыць удзельнікам семантыку, г. зн. значэнне дадзеных дзей, каб удзельнікі маглі зразумець іх сэнс. Асаблівую ўвагу на падобны аспект трэба звярнуць пры апрацоўцы
    
    4
    
    сцэнарыя з тым, каб культработнікі ў далсйшым маглі ўвасобіць гэта на свяцс. Шматлікія назіранні святаўдаюйь падставу для сцвярджэння, што пазнавальны накірунак праграм распрацаваны всльмі слаба і прыблізна. Поўнае ж тлумачэнне семантыкі гульнёвай дзеі дасць магчымасць шматлікім удзельнікам зрабіць калектыўную рэакцыю, калектыўнас тлумачэнне гульні, якая адбываецца, што параджае механізм народнай комікі, стварае атмасферу весялосці.
         Трэцяя праблема сцэнарнай распрацоўкі і рэжысёрскага ўвасаблення гульнёвазабаўляльных праграм — гэта выкарыстанне ў якасні носьбітаў сцэнарнарэжысёрскага ходу праграм псрсанажаў адпаведных беларускіх абрадаў.
         Здаецца, усім вядома, што вядучымі гульнёвых праграм на Каляды могуць быць ДзедПачынальнік, Шчодра і Калядоўшчык; на Гуканне Вясны — вяснянкі і Вясна; на Вялікдзснь — валачобнікі і г..д.
         У той жа час, як паказвас практыка, у многіх раёнах культработнікі робяць неапраўданыя новаўвядзенні. Так, у Салігорску і іншых раёнах калядныя гульнёвыя праграмы праводзяць Несцерка і БабаЯга, якія не маюць ніякага дачынення да каляднага фальклору. У асобных раёнах галоўная дзеючая асоба Масленіцы — гэта герой рускага фальклору Ямеля, які арганізоўвае гульнёвыя дзеі. А ў Століне — адным з цэнтраў фальклору — культработнікі дадумаліся да таго, што ўвялі ў лік персанажаў Купалля Нсптуна, Акулу, Селядца і Локшыну!!!
         Падобныя “навацыі” наносяць вялікую шкоду развіццю народнай гульнятэкі, ушчэнт разбураюць стылявую і жанравую характарыстыкі святаў, іх пазнавальны накірунак, рэзка зніжаюць эфектыўнасць эмацыянальнага і педагагічнага ўздзеяння святаў. Таму неабходна прыняць закон аб ахове фальклору і забараніць арганізатарам свята рабіць некампетэнтныя новаўводзіны.
         Такім чынам тры праблемы паўсталі перад сучаснай святочнай культурай: адраджэнне рэгіянальнага гульнёвага фальклору, павышэнне гіазнавальнага накірунку гульнёвазабаўляльных праграм і выкарыстанне мастацкавобразных гульнёвыхтрадыцый. Толькі пры іх вырашэнні мы зможам паставіць на якасна новы ўзровень правядзенне сучасных гульнёвых дзей народнага свята, стварыць яго спецыфічны пазаабрадавы гульнёвы комплекс.
         У гэтай кнізе вы знойдзеце шэрагтворчых распрацовак гульнёвых праграм да святаў усіх каляндарных цыклаў, у якіх прымалі ўдзел студэнты кафедры рэжысуры святаў Беларускага універсітэта культуры К. Пятровіч, В. Кавалснка, У. Крачэўскі, Т. Новік, А. Хвалько, Л. Ліннік, В. Моўчан і інш. Разам з аўтарам кнігі студэнты вывучалі этнаграфічныя,
    
    5
    
    фальклорныя, гістарычныя і літаратурныя матэрыялы, рабілі фальклорнаэтнаграфічныя экспедыныі ў розныя раёны Беларусі з мэтай збору і сістэматызацыі гульнёвых форм бсларускага фальклору, праводзілі апытанні насельніцтва і назіранні правядзення сучасных святаў. Пад навуковым і мастацкім кіраўніцтвам аўтара студэнты ў кожнай праграмс вызначалі вобразнае адлюстраванне ў мастацкадэкаратыўным, пластычным і музычным вырашэннях, знаходзілі сцэнарнарэжысёрскі ход, здзяйснялі літаратурную апрайоўку сцэнарыяў, уключалі ўтэксты тлумачэнне семантыкі гульнёвых дзсй.
         Гульнёвыя праграмы, надрукаваныя ў гэтай кнізе, пабудаваны на матэрыялах розных рэгіёнаў Бсларусі, але пераважна на аснове фальклорнаэтнаграфічнай спадчыны Міншчыны. Сярод іх ёсць распрацоўкі, створаныя на аўтэнтычнай аснове, а таксама творча пераасэнсаваныя і прыстасаваныя да сучаснага свята. Вялікую цікавасць прадстаўляюць кірмашовыя забавы бсларусаў, аналагі якім у другіх народаў пакуль што нс знойдзсны.
         “Ад Каляд да Пакроваў” — псршая ў Бсларусі спроба стварэння спецыфічнага гульнёвага комплексу святаў, першы крок на шляху адраджэння нацыянальнай гульнсвай спадчыны. Таму вельмі важна, каб работнікі культуры не механічна псраносілі прапанаваныя праграмы ў структуру сваіх святаў, а дапаўнялі іх перш за ўсё мясцовымі гульнямі і забавамі, стваралі на іх асновс новыя гульнёвыя дзсі. Гэта будзе спрыяць захаванню і развінцю беларускай народнай гульнятэкі ў кожнай мясцовасці, дапаможа зрабіць нашы святы пасапраўднаму масавым народным дзеяннем.
    
    
    
                          П.А. ГУД, загадчык кафедры рэжысуры святаў Беларускага універсітэта культуры, кандыдат гістарычных навук
    
    6