Гісторыя Беларусі: даведачна-інфармацыйны дапаможнік
Мінск 1994
РКП(б) як часткі мясцовых партыйных арга
нізацый у розных гарадах РСФСР. Складаліся, пераважна, з бежанцаў беларусаў — членаў РКП(б). Першая секцыя ўзнікла ў Петраградзе (красавік 1918 г.). Потым былі ўтвораны ў Маскве, Саратаве, Казані і на Беларусі. Распушчаны ў студзені 1919 г. Члены секцый удзельнічалі ў стварэнні БССР. ЛІТОЎСКАБЕЛАРУСКАЯ — штучнае дзяржаўнае ўтварэнне на САВЕЦКАЯ САЦЫЯЛІС тэрыторыі Віленскай, Мінскай і часТЫЧНАЯ РЭСПУБЛІКА так Ковенскай і Гродзенскай губер(ЛІТБЕЛ) няў у часы інтэрвенцыі і грамадзян
скай вайны. Створана ў лютым 1919 г. шляхам зліцця БССР з ЛітССР. Фактычна ліквідавана ў ліпені 1919 г., калі ЦК РКП(б) прыняў рашэнне аб роспуску кіруючых органаў Літбел.
158
БЕЛАРУСКАЯ САЦЫЯЛДЭМАКРАТЫЧНАЯ ПАРТЫЯ (БСДП), БЕЛАРУСКАЯ САЦЫЯЛДЭМАКРАТЫЧНАЯ PA604 АЯ ПАРТЫЯ (БСДРП), БЕЛАРУСКАЯ ПАРТЫЯ САЦЫЯЛІСТАЎРЭВАЛЮЦЫЯНЕРАЎ (БПСР), БЕЛАРУСКАЯ ПАРТЫЯ САЦЫЯЛІСТАЎФЕДЭРАЛІСТАЎ (БПСФ)
— палітычныя партыі, якія ўзніклі на Беларусі пасля расколу і размежавання ў БСГ (1917 — 1918 гг.).
/V.
П: Якую тэрыторыю павінна была займаць Беларуская Народная Рэспубліка паводле II і III Устаўных грамат?
А: У гэтых граматах БНР абвяшчалася ў ‘рубяжах рассялення і лічэбнай перавагі беларускага народу’, г.зн. на тэрыторыі Магілёўшчыны, Меншчыны, Віленшчыны, Гродзеншчыны, Віцебшчыны, Смаленшчыны, Чарнігаўшчыны і сумежных частак губерняў, населеных беларусамі.
П: Як ставіліся германскія акупацыйныя ўлады да БНР? Якія дзяржавы прызналі незалежнасць БНР?
А: Германія не прызнала БНР, лічачы Беларусь ‘часткай Савецкай Расіі’. Да 1921 г. БНР была афіцыйна прызнана Украінскай Радай, Літвой, Латвіяй, Эстоніяй, Фінляндыяй, Польшчай, Грузіяй, Чэхіяй.
П: Колькі членаў уваходзіла ў першы ўрад Беларусі? Якім быў яго склад па нацыянальнай і партыйнай прыналежнасці?
А: 15 членаў (14 народных сакратароў і ўпраўляючы справамі сакратарыята). Сярод іх было 11 беларусаў, 2 яўрэі, 1 украінец і 1 велікарус. У асноўным яны належалі да Трамады’ і партыі эсэраў (БПСР).
П: Калі Менск стаў сталіцай БССР?
А: 5 студзеня 1919 г.
П: Ці прадугледжваліся ў 1й Устаўной Грамаце правы беларускага народа на поўнае самавызначэнне, а нацыянальных меншасцей — на нацыянальнаперсанальную аўтаномію?
А: Так.
159
П: У якой з Устаўных грамат былі абвешчаны дэмакратычныя правы і вольнасці (сходаў, друку, сумлення, недатыкальнасць асобы і г.д.)?
А:У другой.
П: Калі Народны сакратарыят БНР зацвердзіў дзяржаўную пячатку рэспублікі з выявай ‘Пагоні’?
А: У красавіку 1918 г.
П: 3 прадстаўнікоў якіх арганізацый быў створаны Часовы ўрад БССР?
А: 3 усіх 19ці членаў урада ўсяго 7 чалавек прадстаўлялі беларускія секцыі РКП(б), якія былі ініцыятарамі абвяшчэння БССР, a 12 — ад групы Заходняй Камуны (у мінулым — праціўнікі стварэння БССР).
П: Праз які час БССР была прызнана ўрадам РСФСР?
А: Толькі праз месяц. Старшыня ЦВК РСФСР Я. Свярдлоў абвясціў пастанову аб прызнанні незалежнасці БССР на 1 Усебеларускім з’ездзе Саветаў (2 лютага 1919 г.).
П: Чым былі выкліканы змены ва ўрадзе БССР у студзенілютым 1919 г.?
А: Пратэстам 6 наркамаў (Жылуновіч, Дыла, Фальскі, Чарвякоў, Шантыр, Качанюк) супраць гвалтоўнага далучэння трох губерняў БССР да Расіі, роспуску бсларускіх секцый РКП(б), недапушчэння ў рэспубліцы беларускай прэсы, а таксама супраць стварэння Літбел.
П: У чым галоўная прычына стварэння Літбел?
А: У першую чаргу гэта прычына міжнароднапалітычнага характару: супольнае змаганне савецкіх улад з Літоўскай Тарыбай (урадам) і Беларускай Радай, а таксама абарона РСФСР ад наступу сіл ‘міжнароднага імперыялізму’.
П: Ці страціла БССР сваю дзяржаўнасць і незалежнасць у лютым 1919 г.?
А: Так. На тэрыторыі створанай Літбел не было самастойных беларускіх устаноў, не выходзіла беларуская прэса, ва ўрад Літбел не ўвайшлі беларусы.
V. '
Гісторыя Беларускай ССР. Т. 3. Мн., 1973.
Варонка Я. Беларускі рух ад 1917 да 1920 году. Кароткі агляд. Коўна. 1920.
Калубовіч А. ‘Айцы’ БССР і іхны лёс. Варшава, 1988.
Круталевіч В.А. Станаўленне дзяржаўнасці (да 70годдзя БССР). Мн., 1989.
160
По воле народа. Нз нстормн образовання БССР н КПБ. Документы н матермалы. Мн., 1988.
Сндоревнч А. Антон Луцкевнч // Неман, 1990. № 7.
Сідарэвіч А. 3 думкай аб незалежнасці // Полымя, 1991. №4.
Сташкевнч Н.С. Прнговор революцнн: крушенне антясоветского двнження в Белорусснн, 1917 — 1925 гг. Мн., 1985.
Цвнкевнч А. Краткнй очерк возннкновення Белорусской Народной Республнкн. Кнев, 1918.
ТЭМА № 28: БЕЛАРУСЬ У ГАДЫ ВАЕННАЙ
1918 г. ІНТЭРВЕНЦЫІ I ГРАМАДЗЯНСКАЙ ВАЙНЫ (1918 — 1920 гг.)
10— 14KPACABIKA — II з’езд Саветаў Заходняй вобласці ў Смаленску. Прыняцце рашэння аб стварэнні Заходняй вобласці ў складзе Віцебскай, Магілеўскай і Смаленскай губерняў з цэнтрам у Смале
КАСТРЫЧНІК — ЛІСТАПАД ІЗЛІСТАПАДА — нску. — вызваленне ад нямецкіх акупантаў Магілева, Полацка і Бабруйска. ЦВК РСФСР ануляваў Брэсцкі мір
ЮСНЕЖНЯ ны дагавор. — вызваленне Мінска ад нямецкіх аку
1918 — 1920 гг. пантаў. — існаванне ‘ Рудабельскай рэспублі
1919г.
11СТУДЗЕНЯ — дэкрэт СНК аб увядзенні харчовай
2J СТУДЗЕНЯ разверсткі (харчразверсткі). — пастанова Часовага рабочасялянскага ўрада Беларусі аб стварэнні ваеннарэвалюцыйнага Савета рэспублікі (ВРС).
11. Зак. 5224.
161
19 ЛЮТАГА 24 — 29 САКАВІКА 14МАЯ — стварэнне Заходняга фронту. — Стракапытаўскі мяцеж у Гомелі. — пастанова Палітбюро ЦК КП(б) Літвы і Беларусі аб стварэнні парты
1 ЧЭРВЕНЯ занскіх атрадаў у тыле акупантаў. дэкрэт ЦВК ‘Аб аб’яднанні Расіі, Украіны, Латвіі, Літвы і Беларусі для барацьбы з ‘сусветным імперыя
9 — 10 ЛІПЕНЯ лізмам’. стварэннс на з’ездзе беларускіх прадстаўнікоў Цэнтральнай беларускай Рады Гродзеншчыны і Вілен
8ЖНІЎНЯ шчыны (у Вільні). акупацыя Мінска польскімі войска
ЖНІВЕНЬ мі. пачатак дзейнасці Мінскага падпо
ЛІСТАПАД льнага камітэта. — пачатак дзейнасці ў Мінску ‘Беларускага нацыянальнага камітэта’
1920 г. (БНК).
20 СТУДЗЕНЯ — дэкрэт СНК РСФСР ‘Аб парадку
4ЛІПЕНЯ ўсеагульнай працоўнай павіннасці’. — пачатак агульнага наступлення вой
11 ЛІПЕНЯ скаў Заходняга фронту. — вызваленне Мінска ад польскіх інтэрвентаў. Стварэнне Ваеннарэвалю
ЛІПЕНЬ цыйнага Камітэта ў Мінску. вызваленне Бабруйска, Баранавічаў,
31 ЛІПЕНЯ Гродна, Пінска ад польскіх войскаў. прыняцце ‘Дэкларацыі аб абвя
1 ЖНІЎНЯ шчэнні незалежнасці БССР’. вызваленне Брэста ад польскіх аку
ВОСЕНЬ пантаў. антысавецкае выступленне фарміраванняў генерала С. БулакБалахо
ЛІСТАПАД — СНЕЖАНЬ віча. — Слуцкае паўстанне Смяцеж’).
162
1921 г.
18 САКАВІКА
заключэнне Рыжскага мірнага дагавору паміж Савецкай Расіяй, Украінай (з аднагобоку) і Польшчай (з другога), паводле якога Заходняя Беларусь адышла да Польшчы.
II.
СЛАВІНСКІ А.С. (1885— 1937)
удзельнік грамадзянскай вайны. У час нямецкай акупацыі член Мінскага падпольнага райкама РКП(б). 3 лютага 1919 г. — камісар Заходняй стралкован дывізп. У пачатку 1920 г. арганізатар партызанскага руху у Мшскан губерні.
ФА$ „ЫЦыуС Я.Ф. — удзельнік грамадзянскай вайны. 3 (1877 1929) 1918 г. у Чырвонай Арміі. У
д „ „ 1920г. — камандзіраднойзбрыгад
„ м стралкован дывізіі, арганізатар прарыву Смаргонскага умацаванага раену (ліпень 1920 г.). За вызваленне Беларусі ў 1920 г. узнагароджаны 2ма ордэнамі Чырвонага Сцяга.
л ~ удзельнік партызанскага руху ў га
(1844 — 1946) ды грамадзянскай і Вялікай Айчын
най войнаў, народны герой. У 1919 г арганізаваў і ўзначаліў партызанскі атрад (каля 300 чалавек). Узнагароджаны ордэнам Чырвонага Сцяга.
БУЛАКБАЛАХОВІЧ С.Н. генералмаер, камандуючы 2га Ко(1883 — 1939) рпуса ў войску Юдзеніча. Падтрым
„ ліваў урад БНР. У 1920 г. распачаў
з ZUтысячным войскам паход за ‘вызваленне Беларусі’. Чырвоная Армія спыніла прасоўванне яго вайсковых частак на Палессі. Войска ЬулакБалаховіча вымушана было адступіць на акупіраваную палякамі тэрыторыю, дзе было раззброена. Забіты ў верасні 1939 г v Варшаве.
‘ВАЕННЫ КАМУНІЗМ’
III.
эканамічная палітыка Савецкай дзяржавы ў гады грамадзянскай вайны і ваеннай інтэрвенцыі 1918 —
163
1920 гг. Сярод галоўных мер гэтай палітыкі: нацыяналізацыя прамысловасці, цэнтралізацыя кіраўніцтва, забарона прыватнага гандлю, увядзенне харчразверсткі і г.д. 3 1921 г. замяняецца НЭПам. ХАРЧРАЗВЕРСТКА — метад нарыхтовак сельскагаспадарчых прадуктаў у перыяд грамадзянскай вайны і інтэрвенцыі. Прымянялася ў 1918 — 1920 гг. Яе сутнасць — абавязковая здача сялянамі лішкаў, а часцей, неабходных ім самім прадуктаў харчавання, ў фонд дзяржавы па цвердых цэнах. Ажыццяўлялася ў асноўным спецыяльнымі харчатрадамі. У 1921 г. заменена харчпадаткам. БУЛАКБАЛАХОВІЧА — арганізаваная ўзброеная спроба фарВЫСТУПЛЕННЕ міраванняў (‘беларускага войска’)
генерала БулакБалаховіча скінуць савецкую ўладу на Беларусі і стварыць ‘Беларускі ўрад . Атрады БулакБалаховіча восенню 1920 г. захапілі Мазыр, Пінск, Петрыкаў і інш. населеныя пункты. У канцы 1920 г. войска разгромлена, a генерал перайшоў у Польшчу. Урад БНР А. Луцкевіча парваў усялякія адносіны з БулакБалаховічам.
СЛУЦКАЕ ПАЎСТАННЕ — найбольш моцнае ўзброенае паўстанне на Случчыне, накіраванае супраць Савецкай улады. Цэлы месяц (3 27 лістапада па 28 снежня) каля 10.000 паўстанцаў утрымлівалі сваю ўладу ў 15 валасцях цяперашніх Слуцкага, Салігорскага, Капыльскага і Нясвіжскага раенаў. Войскі Чырвонай Арміі ў канцы снежня 1920 г. вымусілі Слуцкую паўстанцкую дывізію перайсці польскасавецкую лінію, дзе яна была абяззброена. ‘СТРАКАПЫТАЎСКІ — антысавецкае выступленне двух паМЯЦЕЖ’ лкоў 8й стралковай дывізіі ў Гомелі
ў сакавіку 1919 г. пад кіраўніцтвам генерала Стракапытава. 24 — 26 сакавіка мяцежнікі захапілі Гомель, Рэчыцу. Аднак 29 сакавіка часці Чырвонай Арміі ў раене ст. Васілевічы перамаглі стракапытаўцаў. Невялікая група на чале з самім Стракапытавым перайшла за лінію фронту.
‘РУДАБЕЛЬСКАЯ — назва Рудабельскай воласці Бабруй
РЭСПУБЛІКА’ скага павета, дзе ў перыяд нямецкай
(партызанская зона) і польскай акупацыі (1918
1920 гг.) захоўвалася Савецкая ўлат да. У студзені 1920 г. польскія войскі спалілі веску Рудабелку.
164
IV.
П: Хто такі В.І. Талаш?
А: Дзед Талаш — палескі селянін, адзін з арганізатараў партызанскага руху ў гады грамадзянскай вайны.
КНІГІ ОНЛАЙН
