КНІГІ ОНЛАЙН

Гісторыя Беларусі: даведачна-інфармацыйны дапаможнік

Памер: 240с.

Мінск 1994

307.38 МБ

П: Як называліся ў гады вайны надзвычайныя органы ўлады на вызваленых тэрыторыях?
А: Рэвалюцыйныя камітэты (рэўкамы). У 1920 г. дзейнічаў ВаеннаРэвалюцыйны камітэт БССР (старшыня — А. Чарвякоў).
П: Назавіце кіраўнікоў Рудабельскай рэспублікі.
А: А.Салавей, Л. Адзінцоў, М. Ус і інш.
П: У чым прычыны Слуцкага паўстання?
А: У першую чаргу надзвычай вялікія для сялянаў памеры харчразверсткі; барацьба ў падтрымку і за аднаўленне ўлады БНР.
П: У якіх паветах акупіраванай тэрыторыі Беларусі ў 1918 г. асабліва моцна разгарнуўся партызанскі рух?
А: У паўдневых.
П: Члены якой партыі на сесіі Рады БНР у снежні 1919 г. адкрыта выказалі пратэст супраць польскай інтэрвенцыі?
А: Сацыялістырэвалюцыянеры (эсэры).
Борьба за советскую власть в Белорусснн. 1918 — 1920 гг.
Сборннк документов м матерналов в 2х тт. Мн., 1968 — 1971.
Гісторыя Беларускай ССР. Т. 3. Мн., 1973.
Нностранная военная ннтервенцня в Белорусснн. 1918 — 19ZV гг.
Мн. 1990.
Луцкевіч А. Польская акупацыя ў Беларусі. Вільня. 1920.
ТЭМА № 29: АДНАЎЛЕННЕ I РАЗВІЦЦЕ ГАСПАДАРКІБССР У
ПЕРЫЯД НЭПу (1921 — 1928 гг.)
1921 г„ 21 САКАВІКА
I.
— дэкрэт УЦВК *Аб замене харчовай .^ разверсткі натуральным падаткам . Пачатак новай эканамічнай палітыкі.
165
1922 г.,СТУДЗЕНЬЛЮТЫ 1922 г„ 14 — 18СНЕЖНЯ	—	дазвол свабоды гандлю і свабоды форм гаспадарання на зямлі. —	IV Усебеларускі з’езд Саветаў. Прыняцце Дэкларацыі аб неабходнасці стварэння Саюза ССР і ўваходжан
1922 г., ЗОСНЕЖНЯ	ні ў яго Беларускай ССР. — I Усесаюзны з’езд Саветаў. Прыняцце Дэкларацыі і Дагавору аб утва
1923 г., 24 МАЯ	рэнні СССР. — Дэкрэт ЦВК БССР ‘Аб адзіным сельскагаспадарчым падатку’. Натуральны падатак на новы гаспадарчы
1924 г.,ЗСАКАВІКА	год заменены грашовым. — Дэкрэт УЦВК аб перадачы БССР паветаў Віцебскай, Гомельскай і Смаленскай губерняў з пераважна
1924 г., 13 — 16CAKABIKA	беларускім насельніцтвам. — VI Надзвычайны Усебеларускі з’езд Саветаў. Заканадаўчае афармленне
1924 г„ 10 — 17ЛІПЕНЯ	‘узбуйнення’ БССР. — II сесія ЦВК БССР 6га склікання. Прыняцце закона аб новым адміністрацыйнагаспадарчым падзеле БССР (на акругі, раены і сельсаве
1924 г„ 8 ЖНІЎНЯ	ты). — пастанова ЦВК БССР аб адміністрацыйным падзеле БССР на 10 акруг,
1925 г.	100 раенаў і 1202 сельсаветы. — станаўленне сістэмы НЭПа на весцы. Дапушчэнне арэнды зямлі і найму рабочай сілы. Пашырэнне каапе
1925 г„ 12 КАСТРЫЧНІКА	ратыўнага руху. — канферэнцыя ў Берліне прыняла рашэнне аб самаліквідацыі ‘урадавых
1926 г„ ЛІСТАПАД	органаў’ БНР. — выпуск першых на Беларусі такар
1926 г„ 6СНЕЖНЯ	ных станкоў на заводзе ‘Энергія’. — пастанова Прэзідыума УЦВК аб перадачы Рэчыцкага і Гомельскага па
166
1927 г.,5 — 12KPACABIKA
1927 г., ЛІПЕНЬ
1927г„ 4ЖН1ЎНЯ
1928 г., САКАВІК
1928 г., ЖНІВЕНЬ
1928 г., ЖНІВЕНЬ
ветаў у склад БССР.
— VIII з’езд Саветаў БССР. Прыняцце новай Канстытуцыі БССР.
—	пачатак будаўніцтва Асінаўскай раеннай электрастанцыі (БелДРЭС) — буйнейшай у 1920 — 1930я гг. на Беларусі.
—	пастанова ЦВК і СНК БССР аб узбуйненні раёнаў і скасаванні ў сувязі з гэтым 17 раенаў БССР.
—	увод у дзеянне ў Рэчыцы запалкавай фабрыкі ‘Дняпро’.
—	пачатак будаўніцтва ў Гомелі завода сельскагаспадарчых машын (Томсельмаш’).
—	пуск у Клішэвічах першага завода сілікатнай цэглы.
II.
КРЫНІЦКІ — першы сакратар ЦК КПБ (1924 — АЛЯКСАНДР ІВАНАВІЧ 1927 гг.), член ЦК і Бюро ЦК (1894 — 1937) КП(б)Бу 1924 — 1927 гг., член ЦВК БССРу 1925— 1927 гг„ з мая 1927 г. — на працы ў ЦК ВКП(б). Значна паспрыяў правядзенню індустрыялізацыі і культурных пераўтварэнняў у БССР. Расстраляны. Рэабілітаваны.
АДАМОВІЧ — партыйны дзяржаўны дзеяч. СтарІОСІФ АДЯКСАНДРАВІЧ шыня СНК БССР (1924 — 1927 гг.). (1896 — 1937) Народны камісар па ваенных справах, намеснік Старшыні ЦВК БССР з 1920 г. 3 1927 г. — на працы ў Маскве. Актыўны праваднік палітыкі беларусізацыі. Загінуў у выніку рэпрэсій. Рэабілітаваны.
БАЛІЦКІ — з кастрычніка 1922 г. — намеснік, АНТОН ВАСІЛЬЕВІЧ а злютага 1926 г. — народны камі(1891 — 1937) cap асветы БССР. Член Інбелкульта, адзін з арганізатараў Акадэміі навук БССР. У жніўні 1929 г. вызвалены ад абавязкаў наркама асветы. Абвінавачаны ў ‘нацыяналдэмакратызме’. Расстраляны ў кастрычніку 1937 г. Рэабілітаваны.
167
ПРЫШЧЭПАУ — народны камісар земляробства ДЗМІТРЫЙ ФІЛІМОНАВІЧ	БССР (1924 — 1929 гг.), адначасо
(1896 — 1940)	ва з 1929 г. намеснік старшыні Дзя
ржплана БССР. Член КП(б)Б з 1918 г. Арыштаваны ў 1930 г. Прыхільнік развіцця фермерскай сельскагаспадарчай вытворчасці ў выглядзе хутароў і дробных адрубкаў. Рэпрэсіраваны. Памер у турэмнай бальніцы г. Мінска. Рэабілітаваны.
III.
НЭП	— эканамічная палітыка савецкай
(новая эканамічная палітыка) дзяржавы з пачатку 20х гг., пасля заканчэння грамадзянскай вайны і інтэрвенцыі. Абапіралася на прынцыпы выкарыстання таварнаграшовых (рыначных) адносін і матэрыяльнай зацікаўленасці ў выніках сваей дзейнасці. У гады НЭПа дазваляўся прыватны гандаль, арэнда прамысловых прадпрыемстваў, ствараліся розныя кааператывы, калектыўныя гаспадаркі, харчразверстка заменена харчпадаткам. 3 канца 20х гг. гэтая палітыка была згорнута ў сувязі са ‘сталінскай мадэллю’ развіцця грамадства.
САВЕТ НАРОДНАЙ — першыя агульнагаспадарчыя органы ГАСПАДАРКІ (СНГ)	Савецкай дзяржавы. У задачы СНГ
БССР уваходзіла ажыццяўленне агульнага кіраўніцтва прамысловасцю рэспублікі, кантроль за дзейнасцю прамысловых прадпрыемстваў, выпускам прадукцыі і г.д У 1923 г. СНГ БССР перайменаваны ў Вышэйшы Савет Народнай Гаспадаркі (ВСНГ) рэспублікі. Існаваў да 1932 г.
‘УЗБУЙНЕННЕ’ БССР — вяртанне да БССР часткі тэрыторый РСФСР з большасцю беларускага насельніцтва ў 1924 і 1926 гг. 1е
‘узбуйненне’ БССР адбылося ў сакавіку 1924г. за кошт далучэння да Беларусі паветаў Віцебскай, Гомельскай і Смаленскай губерняў з пераважнай большасцю ў іх беларускага насельніцтва. 2е ‘узбуйненне’ БССР адбылося ў снежні 1926 г., калі да Беларусібыў далучаны Гомельскі і Рэчыцкі паветы былой Гомельскай губерні.
АДМІНІСТРАЦЫЙНА — праводзілася паступова на працягу ТЭРЫТАРЫЯЛЬНАЯ	1924 — 1938 гг. Згодна з пастановай
РЭФОРМА (на БЕЛАРУСІ) СНК БССР ад 20 жніўня 1924 г., уся тэрыторыя БССР была падзелена замест былых губерняў і паве
168
12. Зак. 5224.
таў на 10 акруг і 100 раёнаў. У снежні 1926 г. Рзчыцкі і Гомсльскі паветы пераўтвораны ў акругі. У чэрвені 1927 г. скасаваны 4 акругі, у 1935 г. створаны 4 новыя акругі. У лютым 1938 г. усе акругі ліквідаваны ў сувязі з увядзеннем абласнога падзелу БССР.
КАНСТЫТУЦЫІ БССР — асноўныя законы БССР, якія зама(1919 і 1927 гг.)	цоўвалі грамадскі і дзяржаўны лад і
абавязкі грамадзян. Першая Канстытуцыя БССР прынята ў лютым 1919 г. на I Усебеларускім з’ездзе Саветаў. Другая Канстытуцыя БССР прынята ў красавіку 1927 г. VIII Усебеларускім з’ездам Саветаў. Паводле Канстытуцыі, вышэйшы орган дзяржаўнай улады рэспублікі — Усебеларускі з’езд Саветаў.
‘ПРЫШЧЭПАЎШЧЫНА’ — умоўная назва палітыкі ў галіне сельскай гаспадаркі Беларусі ў 20я гады. З’явілася ўпершыню ў канцы 20х гадоў, паходзіць ад імя наркама земляробства БССР Д. Прышчэпава, якога абвінавачвалі ў насаджэнні хутароў, кулацкіх гаспадарак, супраціўленні калектывізацыі.
IV.
П: Чаму эканамічная палітыка Савецкай дзяржавы ў 20я гг. называецца ‘новай’? Калі пачалося яе правядзенне?
А: ‘Новай’ яна называецца ў адрозненне ад палітыкі ‘ваеннага камунізму’, якая праводзілася ў гады грамадзянскай вайны. У сакавіку 1921 г. (паводле рашэння X з’езда ВКП(б)).
П: Яшчэў маі 1923 г. ЦК ВКП(б) вырашыў далучыцьда БССР сумежныя раёны РСФСР з большасцю беларускага насельніцтва. Як у выніку першага ‘узбуйнення’ павялічылася плошча і колькасць насельніцтва Беларусі?
А: Плошча БССР павялічылася больш чым у два разы (з 52,3 да 110,5 тыс. кв.км), а насельніцтва амаль у тры разы (з 1,54 млн. да 4,2 млн.чал.).
П: Дзе была пабудавана першая ў БССР электрастанцыя? Колькі электрастанцый было ў БССР у сярэдзіне 20х гг.?
А: У Аршанскім раене (БелДРЭС). У 1926 г. на тэрытррыі Беларуй .налічвалася 23 электрастанцыі.
П: Дзе і калі быў выпушчаны першы беларускі свідравальны станрк?А: На мінскім заводзе ‘Энергія’ (цяпер імя Кастрм шіцкай рэвалюцыі) у студзені 1928 г.
J6C
П: Калі быў прыняты закон аб адміністрацыйнагаспадарчым падзеле БССР на акругі, раёны і сельсаветы?	;
А: У ліпені 1924 г. на ІІй сесіі ЦВК БССР VI склікання.
П: У якім годзе стаў найболып прыкметным разрыў цэн (так званыя ‘нажніцы цэн’) на прамысловыя тавары і сельскагаспадарчыя прадукты, у выніку якога многія сялянс не маглі купляць тавары прамысловага вырабу зза іх дарагоўлі?
А:У 1923г.
П: На колькі скараціліся да 1920 г. пасяўныя плошчы ў БССР у параўнанні з даваенным перыядам?
А: На трэць.
П: У якой акрузе БССР у 1926/27 гг. былонайбольш пашырана хутарское землекарыстанне?
А: У Віцебскай.
Актуальныя пытанні гісторыі БССР. Савсцкі перыяд. Мн., 1991.
Белорусская ССР в цнфрах. К 10летяю сушествовання БССР.
1919— 1929. Мн., 1929.
Белорусская Советская Соцналястмческая Республнка. Мн., 1927.
Беларуская ССР у 1922 — 1923 гг. Мн., 1924.
Гісторыя Беларускай ССР. Т. 3. Мн., 1973.
Страннцы нсторнн Компартнн Белорусснн. (Суждення, аргументы, факты). Мн., 1990.
ТЭМА № 30: КУЛЬТУРНАЕ БУДАЎНІЦТВА
Ў БССР У 20я гг.
1920 г., 14 ВЕРАСНЯ — адкрыцце Беларускага дзяржаўнага драматычнага тэатра ў Мінску. 3 1926 г. —БДТ1.
1921 г., 30 КАСТРЫЧНІКА — адкрыцце Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (БДУ).
1922 г., 20 ЛЮТАГА	— адкрыццс Інстытута беларускай ку
льтуры (Інбелкульт).
1922 г„ 15 ВЕРАСНЯ — дэкрэт СНК БССР аб адкрыцці ў Мінску Беларускай дзяржаўнай біблія
170
1923 г„ ЛІСТАПАД —
1928 г.,ЛІСТАПАД
1924 г., ЛІПЕНЬ
1924 г„ 17СНЕЖНЯ
1925 г., 5 ЖНІУНЯ
1925 г„ 15ЛІСТАПАДА
1926 г.бЛЮТЫ
1926 г., КРАСАВІК
1926 г„ 11 KPACAB1KA
1926 г., МАЙ —
1931 г. СНЕЖАНЬ
1926 г„ КАСТРЫЧНІК
1926 г., 14 — 20ЛІСТАПАДА
1926 Г..ЛІСТАПАД
1927г.,САКАВІК — 1932 г„ КРАСАВІК 1927 г„ КРАСАВІК
1927 г„ СНЕЖАНЬ —
тэкі.
— дзейнасць літаратурнага аб’яднання пісьменнікаў ‘Маладняк’.
— афіцыйны пачатак правядзсння беларусізацыі ў БССР.
пастанова ЦВК БССР аб стварэнні Дзяржаўнага ўпраўлення па справах кінематаграфіі і фатаграфіі (Белдзяржкіно).
пастанова ЦВК і СНК БССР зб ствзрэнні Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі.