Гісторыя Беларусі: даведачна-інфармацыйны дапаможнік
Мінск 1994
— пачатак перадач першай шырокавяшчальнай радыестанцыі імя Саўнаркама БССР.
— I Усебеларускі краязнаўчы з’езд (у Мінску).
— пастанова ЦВК і СНК БССР аб увядзенні ў рэспубліцы ўсеагульнага абавязковага навучання дзяцей ва ўзросте ад 8 да 11 гадоў.
— стварэнне таварыства культурнай сувязі БССР з замежжам.
— дзейнасць беларускага літаратурнагааб’яднання 'Узвышша’.
— пачатак дзейнасці ў Мінску Дзяржаўнага яўрэйскага тэатра БССР.
— 1я Беларуская акадэмічная канферэнцыя па пытаннях рэформы беларускага правапісу і азбукі (у Мінску).
— адкрыцце ў Віцебску Беларускага дзяржаўнага драматычнага тэатра (БДТ2).
— дзейнасць Усебеларускага аб’яднання мастакоў і скульптараў.
— заснаванне ў Мінску дзяржаўнага сімфанічнага аркестра БССР.
— дзейнасць у Мінску беларускага лі
171
1928 ?.,<'«* ЛЛіЬ—
ВЕРАСЕНЬ
1932 г., МАй
1923г,
13 КАСТРЫЧНІКА
1928 1930 гг.
таратурнага аб’яднання ‘Полымя’.
— стварэняе кінастудыі ‘Савецкая Беларусь’ (у Ленінградзе)
— пастанова ЦВК і СНК БССР аб рэарганізацыі Інбелкульта ў Беларускую Акадэмію навук (БелАН).
— дзейнасць у Мівску Беларускай дзярждўнай капэлы.
II
Г’:' ТОЎСК1 — беларускі гісторык і грамадскі дзеяч.
ЎСЕВАЛАД (АКАРАВ’ 4 У 1921 — і 926 гг. наркам асветы
(1«і§1 — 1931) БССР. Прафесар, дэкан, намеснік
рэктара БДУ. 3 1926г. — старшыня Інбелкульта; у 1929— 1931 гг. — прэзідэнт Беларускай Акадэміі Навук. Аўтар шматлікіх прац па гісторыі Беларусі, сярод якіх ‘Кароткі нарыс гісторыі Беларусі’. У студзені 1931 г. выключаны з партыі і абвінавачаны ў ‘нацыяналухілізме'. Скончыў жыцце самагубствам. Рэабілітаваны.
НЕКРАШЭВІЧ — беларускі моЬазнавец. 3 1922 г. — СЦЯПАН М’ХАЙЛАВІЧ старшыня Інбелкульта. У 1929 г. — (188 3 —■ 1937) віцэпрэзідэнт АН БССР, старшыня
арфаграфгягзй камісіі і камісіі па стварэнню слоўніка жывой народнай мовы. Аўтар прац у галіне беларускага правапісу, распрацоўкі навуковай тэрміналогіі. Выдаў ‘Беларускарасійскі’ (1925) і ‘Расійскабеларускі’ (1928) слоўнікі. Арыштаваны ў 1930 г., расстраляны ў 1937 г. Рэабілітаваны ў 1957, 1988 гг.
ЯНКА КУПАЛА — беларускі пісьменнік, паэт; адзін з (сапр. — І.Д. Луцэвіф заснавальнікаў беларускай літара(1882 — 1942) тўрнай мовы. Народны паэт БССР
(1925). Акадэмік АН БССР (1928).Удзельнічаўу стварэнні БДУ, АН БСС.Р, нацыянальнага тэатра. Першы зборнік вершаў ‘Жалейка’ (1908). Аўтар шматлікіх вершаў, п’ес (‘Паўлінка’, ‘Тутэйшыя’),
публіцыстычных і літаратурнакрытычных артыкулаў, перакладаў. Загінуў пры нявысветленых абставінах у Маскве.
ЯКУБ КОЛАС — беларускі пісьменнік, паэт. Разам з (сапр. — К.М. Міцкевіч) Я. Купалам заснавальнік новай бе(1882 — 1956) ларускай літаратуры і беларускай
літаратурнай мовы. Народны паэт БССР (1928). Выкладаў у БДУ,
172
працаваў у Інбелкульце. 3 1929 г. віцэпрэзідэнт АН БССР. Аўтар класічных твораў беларускай літаратуры — паэмы 'Новая зямля’ (апубл. у 1923 г.) і трылогіі ‘На ростанях’. У творчай спадчыне, акрамя вершаў і празаічных твораў, яшчэ мноства публіцыстычных, літаратурнакрытычных твораў, перакладаў. Аўтар падручніка ‘Методыка роднае мовы’ (1926).
ЧУРКІН — беларускі савецкі кампазітар і фаль
МІКАЛАЙ МІКАЛАЕВІЧ кларыст. Народнн артыст БССР (1869 — 1964) (1949). Сабраў больш за 3000 мело
дый песень, танцаў розных народаў (у тым ліку ібеларускага). Адзін з першых беларускіх прафесійных кампазітараў, пачынальнік дзіцячай музыкі. Аўтар опер (у тым ліку ‘Вызваленне працы’), муі зычных камедый, сімфанічных твораў.
ПІЧЭТА ЎЛАДЗІМІР ІВАНАВІЧ (1878 — 1947)
— гісторык. Акадэмік АН БССР (1928) У 1921 — 1929 гг. першы рэктар БДУ і адначасова прафесар у ім (да
1930 г.). Аўтар шматлікіх прац па гісторыі Расіі, Беларусі, Украіны, Польшчы, а таксама па крыніцазнаўству, краязнаўству, гісторыі права. Напісаў Тісторыю Беларусі’ (ч. 1. Мн., 1924).
ГАЛУБОК УЛАДЗІСЛАУ ЮСІФАВІЧ (сапр. — Голубеў) (1882— 1937)
— беларускіакцер, рэжысер, мастак, тэатральны дзеяч. Адзін з заснавальнікаў беларуСкага савецкага тэатра. Народны артыст БССР (1928).
Напісаў каля 40 драм і камедый (‘Пінская мадонна’, Танка’, ‘Суд’ і інш.). У 1920г. стварыў тэатр, які называлітрупай Галубка (БДТ3). Вядомы і як жывапісецпейзажыст.
М. ЗАРЭЦКІ
А. ГУРЛО
У. ГАЛУБОК
М. ЧАРОТ і інш.
А. ДУДАР
Я. ПУШЧА
А. АЛЕКСАНДРОВІЧ
М. ЧАРОТ
К. КРАШВА
— члены літаратурнага аб’яднання ‘Полымя’.
К. ЧОРНЫ
3. БЯДУЛЯ П. БРОЎКА і інш.
А. МАРЫКС
— заснавальнікі і члены літаратурнага аб’яднання ‘Маладняк’.
— мастакі, скульптары, якія працавалі
173
3. АЗГУР
А. БЕМБЕЛЬ
А. ГЛЕБАЎ і інш.
У. УЛАДАМІРСКІ
У. КРЫЛОВІЧ
Л. РЖЭЦКАЯ і інш.
А. ТУРАНКОЎ
Р. ПУКСТ
М. АЛАДАЎ
Н. САКАЛОЎСКІ і інш.
на Беларусі ў 20я гг
— акцёры БССР (20я гг.).
— кампазітары Беларускай ССР 20х гг.
III.
ІНСТЫТУТ БЕЛАРУСКАЙ — навуковадаследчая ўстанова КУЛЬТУРЫ БССР .Заснаваны ў Мінску 30 сту
дзеня 1922 г. на базе Навуковатэрміналагічнай камісіі Наркамасвсты БССР. Спачатку меў гумзнітзрную і прыродззнзўчую секцыі. 3 1927 г. у яго структуру ўвзходзілі двз зддзслы, мноствз кзфедр і кзмісій. Супрзцоўнікі Інбслкульта працавалі ў розных галінах навуковых ведаў (гісторыя, мовазнаўства, этнаграфія, біялогія і г.д.). Рэарганізаваны з 1929 г. у Беларускую Акадэмію Навук.
БЕЛАРУСІЗАЦЫЯ — пераважны накірунак нацыяналь
най палітыкі ў БССР у 20я гг. Пачала афіцыйна праводзіцца ў межах БССР з ліпеня 1924 г. пасля прыняцця адпаведных пастаноў на ІІй сесіі ЦВК БССР і Пленумах ЦК КП (б)Б.Значна паспрыяла развіццю беларускай культуры, мовы, узмацнснню нацыянальнай свядомасці беларусаў. Штучна згорнута ў канцы 20х — пачатку 30х гг. пад выглядам барацьбы з ‘нацыяналдэмакратычнымі ўхіламі’. ‘МАЛАДНЯК’ — літаратурныя аб’яднанні празаікаў і
ПОЛЫМЯ паэтаў БССР, якія дзейнічалі ў
‘УЗВЫШША’ і інш. 20я гг.
БЕЛАРУСКІ — з 1926 г. — Беларускі першы дзяр
ДЗЯРЖАЎНЫ жаўны тэатр (БДТ1); з 1944 г. —
ДРАМАТЫЧНЫ ТЭАТР Беларускі тэатр імя Я. Купалы. Адкрыты ў Мінску 14 верасня 1920 г. Ставіліся беларускія спектаклі Паўлінка , Машэка , ‘Кастусь Каліноўскі’. У 20я гг. мастацкім кіраўніком тэатра быў Я. Міровіч.
БЕЛДЗЯРЖКІНО — (Беларускае дзяржаўнае ўпраўлен
174
не па справах кінематаграфіі і фатаграфіі). Утворана ў снежні 1924 г. 3 1925 г. пачало ўласную вытворчасць хранікальных, навучальных і навуковапапулярных фільмаў. Выпусціла мастацкі фільм ‘Лясная быль’ і інш. У 1928 г. у Ленінградзе Белдзяржкіно арганізавала студыю мастацкіх фільмаў ‘Савецкая Беларусь'.
IV.
П: Калі была створана першая ў БССР вышэйшая навучальная ўстанова? Хто быў яе першым рэктарам?
А: Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (БДУ) адчынены ў Мінску 30 кастрычніка 1921 г. Вядомы гісторыкславіст У.1. Пічэта.
П: Назавіце прозвішча выдатнага беларускага рэжысера, драматурга, аднаго з заснавальнікаў беларускага савецкага тэатра, першага ў БССР заслужанага артыста рэспублікі (1928).
А: Я. Міровіч.
П: Калі выйшаў у свет першы беларускі кінафільм і як ён называўся? Хто рэжысер гэтага фільма?
А: У 1928 г. ‘Лясная быль’. Ю.В. Тарыч.
П: Як называўся першы беларускі сімфанічны твор і хто яго аўтар?
А: Сімфаньета ‘Беларускія карцінкі’. М. Чуркін.
П: Назавіце кампазітараўстваральнікаў беларускай опернай і сімфанічнай музыкі.
А: Я. Цікоцкі, М. Чуркін, М. Аладаў.
П: У якое літаратурнае аб’яднанне пісьменнікаў Беларусі ўваходзілі Я. Купала і Я. Колас?
А: ‘Полымя’.
П: Якія былі асноўныя мэты беларусізацыі?
А: Пашырэнне сферы ўжытку беларускай мовы, развіцце беларускай культуры, вылучэнне на розныя кіруючыя пасады тых, хто валодаў беларускай мовай і інш.
П: Колькі сярэдніх школ рэспублікі (ад іх агульнай жолькасці) было пераведзена да канца 20х гг. на беларускую мову выкладання.
А:Каля80%. „
П: Колькі вышэйшых навучальных устаноў дзенічала ў БССР у сярэдзіне 20х гг.?
А: Тры.
175
V.
Гісторыя Беларускай ССР. Т. 3. Мн., 1973.
Гісторыя беларускай савецкай літаратуры. У 2х т. Т. 1 (1917 — 1941 гг.). Мн., 1964
Гісторыя беларускага мастацтва. У 6ц: т. Мн.. 1987 — 199...
Гісгорыя беларускага тэатра. У 3х т. Мн., 1983 — 1987.
Гісторыя белару кай савецкай музыкі. Вучэбны дапаможнік. Мн., 1971.
ікторня белорусо .<•;<«но. 1924 — 1945. Мн... 1969
Культурное еірсателххдво в БССР. Мн., 1940.
Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі. У 5ці т
Мн.,1984— 1987.
і 76
ТЭМА № 31: БССР У 1928 — 1939 гг.
АФАРМЛЕННЕ ТАТАЛІТАРНАЙ КАМАНДНААДМІНІСТРАЦЫЙНАЙ СІСТЭМЫ
1928 г., СТУДЗЕНЬ 7. — пасяджэнне бюро ЦК КП(б)Б абмеркавала ход хлебанарыхтовак у рэспубліцы і заклікала да ўзмацнення барацьбы з кулацтвам.
1928 г. , ЛІСТАПАД — пленум ЦК і ЦКК КП(б)Б паставіў задачу ўзмацніць барацьбу супраць * нацыяналдэмакратызму ’.
1928 г.,Л1СТАПАД — рэарганізацыя ‘Маладняка’ у Беларускую асацыяцыю пралетарскіх пісьменнікаў і паэтаў (БелААП).
1929 г„ 1 СТУДЗЕНЯ — адкрыцце ў Мінску Беларускай Акадэміі навук (БелАН).
1929 г.,СТУДЗЕНЬ — XII з’езд КП(б)Б выказаўся за падрыхтоўку да новай масавай калектывізацыі вескі.
1929 г„ МАЙ і — IX з’езд Саветаў БССР. Прыняцце першага пяцігадовага плана развіцця народнай гаспадаркі і культуры БССР.
1929 г., ЧЭРВЕНЬ 1929 г„ ЧЭРВЕНЬ — I Усебеларускі з’езд бязбожнікаў. — пастанова Бюро ЦК КП (б) Б ‘Аб землекарыстанні’. Спецыяльная дырэктыва забзраняла хутарскую і дробнапасялковую формы землекарыстання ў рэспубліцы.
1929 г., 14 КАСТРЫЧНІКА — ‘Дзень ураджаю і калектывізацыі’
1929 г„ ЛІСТАПАД на Беларусі; арганізавана 223 новых і ўзбуйнена 99 калгасаў. — пленум ЦК ВКП (б) Б заклікаў да фарсіравання працэсу калектывізацыі і індустрыялізацыі.
177
1929 1932 г.
1930 г„ СТУДЗЕНЬ
1930 г„ КАСТРЫЧНІК
1930 г„ ЛІСТАПАД
1931 — 1932 гг.
1931 — 1932 гг.
1932 г„ ЖНІВЕНЬ
1932 г.,СНЕЖАНЬ
1933 г.,СТУДЗЕНЬ
1933 г., ЛЮТЫ
1933 г., ЖНІВЕНЬ
1933 г.
— дзейнасць аб’яднання ‘Рэвалюцыйная арганізацыя мастакоў Беларусі’.
— на пленуме ЦК КП(б)Б абмяркоўвалася пытанне аб суцэльнай калектывізацыі сельскай гаспадаркі (павінна завяршыцца да канца 1931 г.).
— распачата следства па справе сфабрыкаванага НКУС БССР 'Саюза вызвалення Беларусі’ (СВБ) і пачатак масавых рэпрэсій за прыналежнасцьда гэтай ‘нацдэмаўскай’ арганізацыі.
— створаны пры райкамах, наркамах кантрольныя камісіі і рабочасялянскія інспекцыі, якія павінны былі строга назіраць за выкананнем дырэктыў партыі.
КНІГІ ОНЛАЙН
