Гісторыя Беларусі: даведачна-інфармацыйны дапаможнік
Памер: 240с.
Мінск 1994
П: У чым выявіўся ўплыў негатыўных з’яў грамадскапалітычнага жыцця на развіцце культуры ў 1970я гг. на Беларусі?
А. Як і іншыя сферы жыцця, культуру захліснула мяшчанства. У літаратуры такая з’ява тонка высмеяна Ф. ВедзьмакомЛысагорскім у паэме ‘Сказ пра Лысую гару’: ‘Быў час, быў век, была эпоха...’ У навуцы квітнелі манапалізм, сямейнасць, хутка ішоў працэс старэння кадраў. Талент адступаў перад прыстасаванствам, і гэта не скончылася ў 70я гг...
Ц: Каго з беларускіх касманаўтаў вы ведаеце?
А: Клімук Петр Ільіч (1973, 1975, 1978), Каваленак Васільевіч (1977, 1978, 1981).
Уладзімір
211
V.
Гісторыя Беларускай ССР. Т. 5. Мн., 1975.
ТЭМА № 38: БЕЛАРУСЬ У ДРУГОЙ
ПАЛОВЕ 1980х — ПАЧАТКУ 1990х гг.
1986 г., 26 КРАСАВІКА — аварыя на Чарнобыльскай АЭС, у выніку якой большасць раёнаў Гомельскай, Магілё'ўскай, часткова — Брэсцкай абласцей былі забруджаны радыенуклідамі.
1987 г., 26 — 27 СНЕЖНЯ — адбыўся першы Вальны сойм беларускіх суполак (аб’яднанняў моладзі культурнагістарычнага і краязнаўчага накірункаў).
1988 г., 19 КАСТРЫЧНІКА — утвораны аргкамітэт Беларускага народнага фронту за перабудову ‘Адраджэнне’, а таксама рэспубліканская гісторыкаасветніцкая суполка памяці ахвяр сталінізму
‘Мартыралог Беларусі’.
1988 г„ 30 КАСТРЫЧНІКА
1989 г., 24 —25 ЧЭРВЕНЯ
1989 г.,27 ЧЭРВЕНЯ
1989 г., КАСТРЫЧНІК — ЛІСТАПАД
1990 г.,27ЛІПЕНЯ
— мітынгрэквіем ‘Дзяды’ у Мінску, які быў разагнаны ўладамі.
— устаноўчы з’езд Беларускага народнага фронту.
— устаноўчы з’езд таварыства Беларускай мовы імя Ф. Скарыны.
— устаноўчая канферэнцыя Дэмакратычнай партыі Беларусі (ДПБ) і ХрысціянскаДэмакратычнага саюза Беларусі (ХДСБ). Пачатак станаўлення шматпартыйнасці на Беларусі.
— новаабраны Вярхоўны Савет БССР прыняў ‘Дэкларацыю аб дзяржаўным суверэнітэце БССР’.
212
1991 г„ 17CAKABIKA — усесзюзны рэферэндум зб лёсе Саюзз ССР. У БССР зз ззхзвзнне Саюзз прзгзлзсзвалз 82,7% зд усіх, хто прыняў удзел у рэферэндуме.
1991 г„ КРАСАВІК — мзсзвыя дэмзнстрзцыі ў Мінску і іншых гзрздзх Белзрусі, выкліка
1991 г., 19 — 21 ЖНІЎНЯ ныя ‘пзўлзўскім’ пзвышэннем цэн. — утвзрэнне Дзяржаўнага кзмітэтз пз нздзвычзйнзму стзновішчу (ДКНС), увядзенне нздзвычзйнзгз стзновішчЗ ў СССР (спроба дзяржзўнзгз перавароту).
1991 г., 25 ЖНІЎНЯ — нздзвычзйнзя сесія Вярхоўнзгз Саветз БССР. Нздзнне кзнстытуцыйнзгз стзтусз Дэклзрзцыі зб дзяр
жаўным суверэнітэце БССР, рзшэннс аб часовым прыпыненні дзей нзсці КПБ — КПСС нз Белзрусі.
1991 г., ВЕРАСЕНЬ — СНЕЖАНЬ — ззцверджзнз новзя нззвз нзшзй дзяржзвы: Рэспублікз Белзрусь, з тзксзмз новыя дзяржаўныя сімвалы — белчырвонзбелы сцяг і герб ‘‘Пзгоня’.
1991 г„ 8 СНЕЖНЯ — кірзўнікі Белзрусі, Рзсіі і Ўкрзіны пздпісзлі ў Віскулях (Белзвежскзя пушчз) пзгздненне зб ствзрэнні Сздружнзсці Неззлежных Дзяржзў (СНД).
1991 г., ЮСНЕЖНЯ — Вярхоўны Сзвет Рэспублікі Беларусь ратыфікаваў пзгздненне пра ствзрэнне Садружнзсці Незалежных Дзяржаў (СНД) і прыняў рашэнне аб дэнансацыі Сзюзнага дагавору 1922 года.
1994 г., 15 САКАВІКА — прынята Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь. II.
ШУШКЕВІЧ С.С. — нарадзіўся ў 1934 г. у сям’і вядомага беларускага пісьменніка, у 1956 г.
213
закончыў БДУ, пасля — аспірантуру. 3 1959 г. на працы ў сферы навукі і вышэйшай адукацыі (пачаў малодшым навуковым супрацоўнікам Інстытута фізікі АН БССР, a потым стаў прафесарам, доктарам навук, прарэктарам БДУ). Аўтар QaS4HiKa ‘Асновы Радыёэлектронікі’, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі. 3 1989 г. уключыўся ў палітычную дзейнасць, быў абраны народным дэпутатам СССР і дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР (з 1990 г — першы намеснік Старшыні ВС), стварыў ‘Дэпутацкі клуб’. Пасля жнівеньскіх падзей 1991 г. і адстаўкі М. Дземянцея Старшыня Вярхоўнага Савета РБ (да студзеня 1994 г.).
ГРЫБ М.І. _ нарадзіўся ў 1938 г. у в. Савічы су
часных Дзятлаўскага рна Гродзенскай вобласці. У 1967 г. закончыў
НЫ *ак^ль™ВДУ• $ 195$г — нарозныхпасадахуміліцыі. у *985 г' УзнчаліЎ упраўленне ўнутраных спраў Віцебскага аблвыканкама. Генераллейтэнант міліцыі ў запасе. 1990 — 1993 г.г. —старшыня Камісіі Вярхоўнага Савета па пытаннях нацыянальнай бяспекі, абароны і барацьбы са злачыннасцю. 28 студзеня 1994 г. абраны Старшыней Вярхоўнага Савета РБ.
КЕБІЧ В.Ф. _ ] 936 г. нараджэння, беларус. 3
1958 г. па 1980 г. працаваў на вытворчасці: прайшоў шлях ад інжынератэхнолага Мінскага завода аўтаматычных ліній да генеральнага дырэктара Мінскага станкабудаўнічага завода. 3 1980 г. — у апараце ЦК Кампартыі Беларусі. Перамены 1985 г., якія запатрабавалі кампетэнтных кіраўнікоў народнай гаспадаркі, вызначылі яго на пасаду намесніка старшыні Савета Міністраў рэспублікі. 3 красавіка 1990 г. В.Ф. Кебіч — старшыня Савета Міністраў РБ.
СЛЮНЬКОЎ М.М. — у 1960я г. узначальваў адміністра
цыю Мінскага завода запасных частак, Мінскага трактарнага завода. У 1970я гг. — на выбарных партыйных пасадах, у Дзяржплане СССР.
3 сярэдзіны 1980х — на чале ЦК КПБ. ‘Праславіўся’ сваімі намаганнямі па замоўчванню вынікаў і пагрозы для насельніцтва аварыі на Чарнобыльскай АЭС.
САКАЛОЎ Я.Я.
— пасля адклікання М.М. Слюнькова на павышэнне ў Маскву ўзначаліў
кампартыю рэспублікі. Сваім аўтарытарным стылем кіраўніцтва стварыў сабе апазіцыю нават сярод
214
вышэйшых партыйных функцыянераў. КПБ у час яго кіраўніцтва ўступіла ў канфрантацыю з БНФ і іншымі грамадскімі арганізацыямі і знаходзілася ў стане разлажэння.
МАЛАФЕЕЎ А.А. — апошні ў БС.СР першы сакратар ЦК
кампартыі. 21 жніўня 1991 г. у звароце да камуністаў, усіх працоўных рэспублікі ЦК КПБ адмежавалася ад ДКНС, але фактычна падтрымала яго мерапрыемствы. Дзейнасць КПБ была прыпынена 25 жніўня 1991 г. рашэннем Вярхоўнага Савета БССР (з 1993 — адноўлена). I, такім чынам, была ліквідавана ўся партыйная наменклатурная лесвіца, у тым ліку — пасада першага сакратара ЦК КПБ. ПАЗЬНЯК З.С. — гісторык, археолаг, грамадскі і палі
тычны дзеяч, сааўтар (1988) артыкула ‘Курапаты — дарога смерці’, які літаральна ўзарваў спакойную плынь грамадскапалітычнага жыцця на Беларусі. Актыўны стваральнік (разам з Ю. Хадыка, В. Вячоркам і інш.) Беларускага народнага фронту, старшыня Сойму БНФ, народны дэпутат РБ.
Кіраўнікі палітычных партый Бсларусі
АРЭШКАЎ М. — Хрысціянскадэмакратычная злучнасць.
АСТАПЕНКА А. НАВУМЕНКА В. ЕРМАЛОВІЧ М. — Нацыянальнадэмакратычная партыя.
ДАБРАВОЛЬСКІ А. — Аб’яднаная дэмакратычная партыя.
КАРПЕНКА Г., АЛПЕЕЎ А. — Партыя народнай згоды.
ЛУГІН Я. ПАЗЬНЯКЗ. ТРУСАЎ А. — Беларуская сялянская партыя. — Беларускі народны фронт. — Беларуская сацыялдэмакратычная грамада.
ЧЫКІН В. — Партыя камуністаў Беларусі. Ш.
‘ПЕРАБУДОВА’ — гэты тэрмін пачаў шырока ўжывацца партыйным і савецкім кіраўніцтвам з 1987 — 1988 гг. Курс на пера
будову разглядаўся як лагічны працяг курса на паскарэнне сацыяльнаэканамічнага развіцця, абвешчанага яшчэ Ю. Андропавым. У
215
адрозненне ад апошняга меў на мэце радыкальную эканамічную рэформу ў спалучэнні з дэмакратызацыяй грамадскапалітычнага жыцця. Гэтая рэформа прадугледжвала рэфармаванне Саюза ССР, алс з распадам апошняга яна фактычна закончылася правалам.
ІНТЭНСІФІКАЦЫЯ’ — комплексная праграма, распрацаваная на Беларусі ў 1985 г. Меркавалася спалучэнне некалькіх накірункаў: аўтаматызацыя, матэрыялаемістасць, энергаёмістасць і г.д. Аднак яе ўкараненне замарудзіла ў 1986 г. Чарнобыльская аварыя., абвальныя працэсы ў СССР канчаткова спынілі ажыццяўленне гэтай праграмы (як і шэрагу іншых праграм — ‘жылледа 2000 г.’, ‘Здароўе’ іг.д.).
ПАРТЫЯ НАРОДНАЙ — партыя цэнтра. Адстойвае ідэю ядЗГОДЫ (ПНЗ) нання розных партый і грамадскіх
рухаў і стварэння кааліцыйнага ўрада. Устаноўчы з’езд партыі быў праведзены 11 красавіка 1992 г. Аснову яе склалі былыя камуністы — прыхільнікі рэформ (у асноўным тэхнічная інтэлігенцыя, выкладчыкі вышэйшых навучальных устаноў, настаўнікі). Узначальваюць партыю: старшыня партыі — Г. Карпенка, старшыня выканкама — А. Алпееў.
БЕЛАРУСКАЯ — левацэнтрысцкая партыя парламен
САЦЫЯЛДЭМАКРА цкага тыпу. Галоўная ідэя —адра
ТЫЧНАЯ джэнне нацыянальнай свядомасці
ГРАМАДА (БСДГ) і адстойванне правоў чалавека пра
цы. Выдзелілася з БНФ на пачатку сакавіка 1991 г. Ініцыятарам яе стварэння і першым старшыней Цэнтральнай Рады быў гісторык і грамадскі дзеяч Беларусі Міхась Ткачоў (памёр 31.X.1992 г.). На другім з’ездзе ў 1993 г. старшыней быў абраны А. Трусаў.
ПАРТЫЯ КАМУНІСТАЎ — аб’яднала тых, хто не адмовіўся ад БЕЛАРУСІ (ПКБ) камуністычнай ідэі. Устаноўчы з’езд
адбыўся напярэдадні стварэння
СНД. 3 ездаб явіў ПКБ праваўспрыемніцай КПБ. У партыі застало
с^ няшмат вядомых партыйных функцыянераў КПБ. На другім з’езUC (май 1993) партыя выказалася за адраджэнне СССР і ўлады саветаў, паставіла мэту — дасягненнс камуністычнага грамадства. Было абрана кіраўніцтва — сакратарыят з 7 раўнапраўных членаў. НАЦЫЯНАЛЬНАДЭМА — ставіць мэтай адраджэнне нацыянаКРATЫЧНАЯ ПАРТЫЯ льна свядомага чалавека, які мае гіБЕЛАРУСІ (НДПБ) старычную памяць і валодае роднай
216
мовай, заяўляе аб падтрымцы ўсіх форм уласнасці з прыярытэтам
прыватнай.
БЕЛАРУСКІ НАРОДНЫ — зараджаўся ў 1988 г. як апазіцыйны ФРОНТ камуністычнаму ўраду шырокі гра
мадскапалітычны рух і напачатку выступаў за перабудову, распачатую ‘лепшымі сіламі КПСС’. Устаноўчы з’езд БНФ вымушаны быў прайсці паза межамі БССР (1989г.).3часу 2газ’езда (сакавік 1991 г.) БНФ паступова набывае рысы, уласцівыя палітычнай партыі. На трэцім з’ездзе БНФ у маі 1993 г. фактычна была створана партыя БНФ з агульнымі з рухам органамі кіраўніцтва (Сойм, старшыня — 3. Пазьняк). Была прынята новая праграма, у якой адзначана, што ‘фронт — народны рух палітычнага цэнтру’.
БЕЛАРУСКАЯ — галоўнай задачай вызначае правя
СЯЛЯНСКАЯ ПАРТЫЯ дзенне зямельнай рэформы, адстой
вае разнастайнасць форм гаспадарання (фермерская, арэндная, калектыўная). Партыя парламенцкага тыпу, не ўмешваецца ні ў гаспадарчыя, ні ў асабістыя справы сваіх
членаў.
ХРЫСЦІЯНСКАДЭМАКРАТЫЧНАЯ ЗЛУЧНАСЦЬ (ХДЗ)
АБ’ЯДНАНАЯ
ДЭМАКРАТЫЧНАЯ .
ПАРТЫЯ БЕЛАРУСІ
‘Полісьсе’
— успрыемнік ХДЗ (з 1917). Ставіць мэтай яднанне ўсіх хрысціян Беларусі без уліку канфесійных адрозненняў на аснове падтрымкі беларускай дзяржаўнасці.
— вызначае вышэйшьімі прыярытэтамі Асобу і Сям’ю, правы чалавека; выступае за прэзідэнцкую ўладу. У ліпені 1993 г. заклікала стварыць шырокі грамадскі рух у падтрымку С. Шушкевіча.
КНІГІ ОНЛАЙН
