Гісторыя Беларусі: даведачна-інфармацыйны дапаможнік
Памер: 240с.
Мінск 1994
197
акругі Літва, паўднёвыя — да рэйхскамісарыята Ўкраіна, усходнія — у зону армейскага тылу.
П: Калі былі створаны першыя партызанскія атрады на Беларусі? Хто іх узначальваў?
А. У канцы чэрвеня пачатку ліпеня 1941 г. Узначальвалі іх пераважна былыя партыйныя і савецкія кіраўнікі.
П: Што характэрна для першага этапу партызанскага руху?
А: Для псрыяду з чэрвеня 1941 г. да сярэдзіны 1942 г. характэрны арганізацыйная неаформленасць, наяўнасць мноства т.зв. ‘дзікіх’ (якія нікому не падпарадкаваліся) атрадаў. Гэта этап выпрацоўкі форм і метадаў партызанскай барацьбы.
П. Якія найбольш яскравыя рысы аграрнай палітыкі нямецкіх акупацыйных улад?
А: Напачатку дзеля выгады рабавання сельскага насельніцтва былі захаваны формы грамадскай (калектыўнай) гаспадаркі. 3 прычыны правалу спадзяванняў на ‘бліцкрыг’, пашырэння партызанскага руху і пошуку сацыяльнай апоры на весцы з вясны 1942 г. пачалося адступленне ад такой палітыкі і летам 1943 г. сяляне атрымалі права прыватнай уласнасці на зямлю.
Акула К. Дорогамн борьбы //Неман. 1993. № 2.
Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне: Энцыклапедыя. Мн., 1990.
Туронак Ю. Беларусь пад нямецкай акупацыяй. Мн., 1993.
ТЭМА № 35: ВЫЗВАЛЕННЕ БЕЛАРУСІ АД
НЯМЕЦКАФАШЫСЦКІХ ЗАХОПНІКАЎ
1943 г.
ВЕРАСЕНЬ 23 ВЕРАСНЯ — пачатак вызвалення Беларусі. — вызвалены першы раённы цэнтр
26 ЛІСТАПАДА БССР — Камарын. — вызвалены першы абласны цэнтр БССР — Гомель.
198
1944 г.
СТУДЗЕНЬ — люты — вызваленне Калінкавіч, Мазыра, Рагачова. Завяршэнне асеннезімняга наступлення Чырвонай Арміі.
19ЧЭРВЕНЯ — пачатак трэцяга этапа ‘РЭЙКАВАЙ ВАЙНЫ’.
23 ЧЭРВЕНЯ — пачатак Беларускай аперацыі <‘БАГРАЦІЕН’).
3 — 4 ЛІПЕНЯ — вызваленнс Мінска. Завяршэнне 1га этапа Беларускай апсрацыі.
28 ЛІПЕНЯ — вызваленне Брэста. Поўнас вызваленне тэрыторыі Беларусі ад нямецкафашысцкіх захопнікаў.
29 ЖНІЎНЯ — завяршэнне Беларускай аперацыі. II.
БАГРАМЯН І.Х. 1м Прыбалтыйскім, РАКАСОЎСКІ К.К. — камандуючыя франтамі, якія вызвалялі Беларусь.
2м Беларускім, ЗАХАРАУ Г.Ф.
2м Беларускім, ЧАРНЯХОЎСКІ
3м Беларускім КУПРЫЯНАВАН.Ф. — маці 5ці сыноў, якія загінулі ў барацьбе з нямецкафашысцкімі за— хопнікамі, малодшы з іх — Петр —
удастоены звання Героя Савецкага Саюза. Стала правобразам манумента Маці, пастаўленага ў г. Жодзіна.
РАК П.М. — камандзір экіпзжа танка, які вызначыўся пры вызваленні Барысава 30 чэрвсня 1944 г. Гсрой Савецкага Саюза.
СМІРНОЎ Ю.В. — распяты фашыстамі на сцянс бліндажа, ён не выдаў ворагу ваеннай тайіі й. Гсрой Савецкага Саюза.
199
‘БАГРАЦІЁН’
ВІЦЕБСКААРШАНСКАЯ
АПЕРАЦЫЯ
ВІЦЕБСКІ ‘КАЦЕЛ’
МАГІЛЁЎСКАЯ
АПЕРАЦЫЯ
БАБРУЙСКАЯ
АПЕРАЦЫЯ
БАБРУЙСКІ ‘КАЦЕЛ’
МІНСКАЯ АПЕРАЦЫЯ
МІНСКІ ‘КАЦЕЛ’
ВІЛЬНЮСКАЯ, БЕЛАСТОЦКАЯ, ЛЮБЛІНБРЭСЦКАЯ, ШАЎЛЯЙСКАЯі КАЎНАСКАЯ АПЕРАЦЫІ
ш.
— кодавая назва летняй (1944 г.) стратэгічнай наступальнай аперацыі Чырвонай Арміі (Беларуская аперацыя, 23.06. — 29.08.1944).
— састаўная частка 1га этапа Беларускай аперацыі (23 — 28 чэрвеня 1944 г.).
— акружэнне войскамі 3га Беларускага і 1 га Прыбалтыйскага франтоў у хоДзе ВІЦЕБСКААРШАНСКАЙ АПЕРАЦЫІ 5ці нямецкіх аперацый пад Віцебскам.
— наступальная аперацыя войскаў 2га Беларускага фронту (23 — 28 чэрвеня 1944 г.), састаўная частка 1га этапа Беларускай аперацыі.
— састаўная частка 1 га этапа Беларускай аперацыі, праведзеная 24 — 29 чэрвеня 1944 г.
— акружэнне войскамі правага крыла 1 га Беларускага фронту ў ходзе БАБРУЙСКАЙ АПЕРАЦЫІ 6ці нямецкіх дывізій пад Бабруйскам.
— завяршальная частка 1 га этапа Беларускай аперацыі, праведзеная 29 чэрвеня — 4 ліпеня 1944 г.
— акружэнне войскамі 1га, 2га і 3га Беларускіх франтоў у ходзе МІНСКАЙ АПЕРАЦЫІ 105тысячнай групіроўкі нямецкіх войскаў пад Мінскам.
— састаўныя часткі 2га этапа Беларускай наступальнай аперацыі (5 ліпеня — 29 жніўня 1944 г.).
200
‘НАРМАНДЫЯНЕМАН’ — назва французскага знішчальнага авіяпалка, які летам 1944г. удзельнічаў у аперацыі ‘Баграціен’.
‘БЕЛАРУСКАЯ ' — вайсковае фарміраванне, створанае
КРАЁВАЯ АБАРОНА’ ў сакавіку 1944 г. марыянетачным
(‘БКА’) урадам ‘БЕЛАРУСКАЙ ЦЭНТРА
ЛЬНАЙ РАДАЙ’ на акупіраванай тэрыторыі Беларусі для барацьбы з партызанамі і войскамі Чырвонай Арміі.
IV.
П: Што сімвалізуюць 4 штыкіабеліскі Кургана Славы, узведзенага ля шашы МінскМасква?
А: 4 франты — удзельнікі вызвалення Беларусі.
П: Якую кодавую назву насіла Беларуская аперацыя 1944?
А: ‘Баграціён’. Вядомы палкаводзец П. Баграціён, армія пад кіраўніцтвам якога ў кампанію 1812 г. дыслацыравалася на Беларусі. Умеў нападаць там, дзе вораг не чакаў.
П: Які з раённых цэнтраў БССР стаў першым, вызваленым у 1943 г. ?
А: Камарын, 23 верасня.
' V.
Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне: Энцыклапедыя. Мн., 1990.
Туронак Ю. Беларусь пад нямецкай акупацыяй. Мн., 1993.
ТЭМА № 36: БССР У ПАСЛЯВАЕННЫ
ПЕРЫЯД: САЦЫЯЛЬНА
ЭКАНАМІЧНАЕ РАЗВІЦЦЕ I ГРА
МАДСКАПАЛІТЫЧНАЕ ЖЫЦЦЕ (сяр. 40х— першая пал. 80х гг.)
1944 г., CAKAB1K — стварэнне Народнага камісарыята
(з 1946 г. — міністэрства) замежных спраў.
1945 г., ЧЭРВЕНЬ — дэлегацыя БССР на чале з К.В. Ki
201
сялевым падпісала статут ААН (ратыфікаваны 30.08.1945).
1945 г„ ЖНІВЕНЬ — дагавор паміж СССР і Польшчай аб савецкапольскай дзяржаўнай граніцы; ад БССР да Польшчы перададзены 7 раёнаў Беластоцкай вобласці разам з Беластокам і 3 раены Брэсцкай вобласці.
1946 г., ВЕРАСЕНЬ — Вярхоўны Савет БССР прыняў закон ‘Аб пяцігадовым плане аднаўлення народнай гаспадаркі Белару
скай ССР на 1976 — 1950 гг.’. Планавалася не толькі дасягнуць даваеннага ўзроўню, але і перавысіць яго ў значных памерах.
1947 г„ КАСТРЫЧНІК — Мінскі аўтамабільны завод выпусціў першыя аўтасамасвалы МАЗ205.
1947г.,СНЕЖАНЬ — адмена картачнай сістэмы, грашовая рэформа ў СССР.
1948 г., СНЕЖАНЬ — 1949 г., ЛЮТЫ 1949 г. — пачатак суцэльнай калектывізацыі ў Заходніх абласцях Беларусі. — стварэнне БеларускаАмерыканскага з’адзіночання (ЗША).
1950 г„ ЛІСТАПАД — пачатак серыйнага выпуску тракта
1951 г. раў на Мінскім трактарным заводзе. — зацверджаны новы дзяржаўны сцяг БССР (атрыбутыўнае афармленне дзяржаўнасці БССР, выкліканае ўваходам рэспублікі ў склад ААН).
1952 г. — першая тралейбусная лінія ў Мінску.
1954 г. — скасаваны 5 абласцей (Баранавіцкая, Бабруйская, Пінская, Палеская, Полацкая). — уступленне БССР у міжнародную арганізацыю працы (МАП) і ў Арганізацыю па пытаннях асветы, навукі і культуры (ЮНЕСКА).
1957 г. — выпуск першага беларускага пракату на Магілёўскім металургічным заводзе.
202
1958 г. — стварэнне Савета Народнай гаспадаркі БССР. — выпуск першых аўтамабіляў на Беларускім аўтамабільным заводзе ў Жодзіна (БелАЗ).
1960 г. — з’яўленне на Беларусі новага віду транспарту: трубаправоднага (газаправод ‘Дашава — Мінск’). — скасавана Маладзечанская вобласць.
1961 г. — выпуск першых мінскіх халадзільні
1963 г. каў. — увод у дзеянне буйных прадпрыемстваў нафтаперапрацоўкі (Полацк) і хімічнай прамысловасці (1я чарга азотнатукавага завода ў Гродна, Салігорскага калійнага камбіната).
1965 г. — вяртанне ад саўнаргасаў да міністэрстваў. Падключэнне Рэчыцкага нафтаправода да магістралі 'Дружба’.
1961 — 1965 гг. — асабістыя гаспадаркі сельскіх жыхароў забяспечвалі 60% жывёлагадоўчай прадукцыі.
1968г„ ЛІСТАПАД — спецыяльная заява ЦК КПБ аб поўнай падтрымцы ‘мерапрыемстваў’ Савецкага ўрада ў Чэхаславакіі.
1969 г. — прыняты новы статут сельгасарцелі, які замацаваў правы калгаснікаў на гарантаваную аплату працы і пенсіі па старасці.
КАНЕЦ 1960х гг. — пачатак стварэння буйных адкормачных комплексаў у жывёлагадоўлі.
1972 г., 10CAKABIKA — аварыя ў цэху футляраў Мінскага радыёзавода (загінула больш 100 чал., каля 250 паранена).
1978 г„ КРАСАВІК — прынята новая канстытуцыя БССР (‘развітога сацыялізму’).
1965— 1985 г. — рост цэн на сродкі вытворчасці для сельскай гаспадаркі ў 3,5 разы.
КАНЕЦ 1970х гг. — крызіс экстэнсіўнага развіцця пра
203
1980 г.
1981 г.
1970— 1984 гг.
мысловасці (недахоп рабочых рук).
— адкрыццё ў г. Мінску Цэнтральнага (Камароўскага) рынку.
— 480 з 742 саўгасаў былі стратнымі.
— сельскае насельніцтва паменшылася амаль у 1,5 разы. Працэс 'старэння вескі’.
/7.
КІСЯЛЕЎ К.В. — наркам (міністр) замежных спраў
БССРу 1944 — 1958 гг.
ПАНАМАРЭНКА П.К. — першы сакратар ЦК КП(б)Б у 1938 г. пачатку 1947 гг., у гады вайны — начальнік ІДэнтральнага штаба партызанскага руху, у 1944 — 1948 гг. — старшыня Савета Народных камісараў (з 1946 г. — Савета Міністраў БССР). Карыстаўся вялікім аўтарытэтам у мясцовых ‘партызанскіх’ кадраў. ГУСАРАЎ М.І. — рускі, з 20 гадоў у Кампартыі, з са
кавіка 1947 г. па чэрвень 1950 г. — першы сакратар ЦК КП(б)Б. Актывізацыя барацьбы з ‘нацыяналізмам’, ‘буржуазнымі плынямі у культуры, разгортваннесуцэльнай калектывізацыі ўЗаходніхабласцях Беларусі — гэта, менавіта, перыяд 1947 — 1950 гг.
ПАТОЛІЧАЎ М.С. — з ліпеня 1950 г. па ліпень 1956 г. —
першы сакратар ЦК КП(б)Б. Вядо. ма змова Л. Берыі супраць кіраўні
цтва рэспублікі, уласна М. Патолічава, спроба скарыстаць пэўныя кадравыя ‘пралікі’ першага сакратара і тое, што 'ён — рускі, узначальваў беларускую партыйную арганізацыю. У 1951 г. з 33 членаў урада БССР 22 былі рускімі, 1 — яўрэем, 2 — грузінамі і 8 — беларусамі.
МАЗУРАЎ К.Т, — першы беларус, які працяглы час
узначальваў ЦК Кампартыі Беларусі (з 1956 па 1965 гг.). Знаходзіўся ў пасіўнай апазіцыі да неабдуманых рэформ М. Хрушчова. 3 1965 г. — намеснік Старшыні Савета Міністраў СССР (да 1978 г.). МАШЭРАЎ П.М. — першы сакратар ЦК КП(б)Б з 1965
па 1980 гг. Яго кіраўніцтва ўвайшло ў гісторыю як ‘эпоха Машэрава’.
204
Апошняя супярэчлівая, як і сама гісторыя. Загінуў у аўтамабільнай катастрофе, што выклікала беспадстаўныя здагадкі аб яго забойстве.
ЦАНАВА Л.Ф. — узначальваў рэпрэсіўную машыну
НКУС у БССР напярэдадні вайны і ў першыя пасляваенныя гады. Застрэліўся ў 1955 г. У народзе вядомы як ‘Лаўрэнцій Другі’.
111.
КАЛЕКТЫВІЗАЦЫЯ — пераважна прымусовая замена адЎ ЗАХОДНІХ АБЛАСЦЯХ наасобнага гаспадарання калектыўБЕЛАРУСІ ным (арцелі). На першых двух эта
пах (1939 — 1941 гг. і 1944 — 1948 гг.) ствараліся толькі адзінкавыя калгасы, з 1949 г. пачалася суцэльная калектывізацыя, Яе фарсіраванне <за 2 гады — 1949 і 1950 гг. было калектывізаванабольш за 70% сялянскіх двароў) выклікала масавае супрацьдзеянне насельніцтва вескі і рэзкае зніжэнне ўсіх паказчыкаў сельскагаспадарчай вытворчасці ў гэтым рэгіёне Беларусі.
КНІГІ ОНЛАЙН
