Гісторыя Беларусі: даведачна-інфармацыйны дапаможнік
Мінск 1994
1917 па 31 снежня 1918 г. Старшыня Прэзідыума са студзеня 1918 г. — А. Мяснікоў. Ліквідаваны ў сувязі са стварэннем Часовага рэвалюцыйнага рабочасялянскага ўрада БССР.
1ы ЎСЕБЕЛАРУСКІ З’ЕЗД — з’езд прадстаўнікоў розных бела(КАНГРЭС) рускіх партый і палітычных аргані
зацый. Прысутнічалі 1872 дэлегаты, з якіх 1167 — з правам рашаючага голасу. З’езд прызнаў савецкую ўладу і выказаўся за самавызначэнне Беларусі. Распушчаны па рашэнцю СНК Заходняй вобласці і фронту. 18 снежня створана Рада Усебеларускага з’езда на чале з Я. Лесікам. Абраны Выканаўчы Камітэт Рады (узначальваў Я. Серада).
‘КАМІТЭТ — арганізацыя, створаная адразу пасВЫРАТАВАННЯ РАДЗІМЫ ля кастрычніцкага паўстання ў ПеI РЭВАЛЮЦЫГ траградзе ў супрацьвагу бальшавіцкім Саветам, да якіх перайшла ўлада. У Мінску дзейнічаў ‘Камітэт выратавання рэвалюцыі’, які ў лістападзе 1917 г. быў распушчаны Ваеннарэвалюцыйным камітэтам (ВРК) Мінска.
ДОЎБАРМУСНІЦКАГА — антысавецкае выступленне 1га поМЯЦЕЖ 1918 г. льскага корпуса, сфарміраванага ў
152
ліпені 1917 г., на чале з І.Р. ДоўбарМусніцкім. Агульная колькасць корпуса дасягала 25 тыс. чалавек. У студзені 1918 г. корпус пачаў наступленне на Магілеў і Мінск, заняў Рагачоў, Жлобін, a 20 лютага — Мінск. У маі 1918 г. немцы расфарміравалі корпус.
IV.
П: Колькі часу прайшло ад перамогі Кастрычніцкага паўстання ў Петраградзе да абвяшчэння Савецкай улады ў Мінску? Хто тады ўзначальваў Мінскі Савет?
А: Некалькі гадзін. К. Ландар.
II: Назавіце орган Саветаў дэпутатаў Заходняга фронту, які дзейнічаў на Беларусі ў канцы 1917 — 1918 гт. Як называўся яго выканаўчы орган?
А: Аблвыкамзах (Абласны Выканаўчы камітэт Заходняй вобласці і фронту). Савет народных камісараў (СНК).
П: Аб стварэнні якога органа мясцовай улады была прынята рэзалюцыя на 1м Усебеларускім з’ездзе? Чаму быў разагнаны гэты з’езд?
А: Усебеларускага Савета сялянскіх, рабочых і салдацкіх дэпутатаў. Старшыня СНК Заходняй вобласці і фронту К. Ландар палічыў, што дэлегаты з’езда пад уздзсяннсм ‘нацыяналістычных элементаў абвясцілі ў краі новую ўладу.
П: За дасягненне якіх мэтаў вігказваліся ўдзельнікі I Усебеларускага з’езда?
А: За самастойную Беларускую рэспубліку ў федэратыўнай сувязі з Расіяй.
П: Які дэвіз быў прыняты на Ш з’ездзе БСГ у кастрычніку 1917 г.?
А: ‘Працоўная бедната ўсіх народаў, злучайся’.
П: Каму належала ўлада ў Мінску ў перыяд з 28 кастрычніка (10 лістапада) да 4 (17) лісгапада 1917 г.?
А; ‘Ка’ ггэту выратавзння рэвадюцыі’.
II: На аснове якой партыі восенню 1917 г. узнікла Беларуская сацыялдэмакратычная рабочая партыя (БСДРП)?
А: БСГ.
П: Ці былі падрыхтаваны камісіямі ’ га Усебеларускага з’езда рэзалюцыі аб правах і абавязках грамадзян, аб мясцовай уладзе на Беларусі?
^: Тэк. .
П: Якія дзеянні прадіірымаў на Беларусі корпус ДоўбарМусніцкага.
153
(з 18 лютага 1918 31 СТУДЗЕНЯ
21 ЛЮТАГА
<9 САКАВІКА
25САКАВІКА
А: Ім разганяліся мясцовыя Саветы, сялянскія камітэты, раззбройваліся салдаты і г.д.
Варонка Я. Беларускі рух ад 1917 да 1920 году. Коўна. 1920.
Гісторыя Беларускай ССР. Т. 3. Мн., 1973.
Ігнаценка І.М., Івашын І.Р. Кастрычнік у Беларусі. Мн., 1967.
Кастрычнік на Беларусі. Зборнік артыкулаў і дакументаў. Мн., 1927. Луцкевіч А.Задваццацьпяцьгадоў (1903 — 1928). Вільня, 1928. Мн 1991.
ТЭМА № 27: АБВЯШЧЭННЕ БНР I
СТВАРЭННЕ БССР
1918 г.
г. даты падаюцца паводле новага стылю).
— дэкрэт СНК РСФСР аб утварэнні Беларускага нацыянальнага камісарыята (Белнацкама) — аддзела Наркамнаца РСФСР.
— стварэнне ў Мінску (ад імя Рады Усебеларускага з’езда) Народнага Сакратарыята Беларусі (старшыня Я. Варонка) — першага ўрада БелаРУСІ
— выканаўчы камітэт Рады Усебеларускага з’езда выдаў 1ю Ўстаўную грамату да народаў Беларусі.
— прыняцце Выканкамам Рады Ўсебеларускага з’езда ІІй Устаўной граматы да народаў Беларусі, у якой фактычна была абвешчана Беларуская Народная Рэспубліка (БНР).
— перайменаванне Рады Усебеларускага з’езда ў Раду БНР (старшыня — Я. Серада).
— прыняцце Радаю БНР Шй Устаў
2021 ЛЮТАГА
>8 CAKAB1KA
154
ной граматы. Абвяшчэнне незалежнасці Беларускай Народнай Рэспублікі.
ПАЧАТАК КРАСАВІКА — утварэнне ў Петраградзе першай беларускай секцыі РКП(б).
25 КРАСАВІКА — Радаю БНР на закрытым пасяджэнні прынята тэлеграма германскаму імператару са словамі падзякі за ‘асвабаджэнне Беларусі’. Раскол у Беларускай Сацыялістычнай Грамадзе.
8 КАСТРЫЧНІКА — Народны Сакратарыят ператвораны ў Раду Народных міністраў (прэм’ерміністр — А. Луцкевіч).
21 — 23СНЕЖНЯ — канферэнцыя беларускіх секцый РКП(б) у Маскве, якая прыняла пастанову аб стварэнні Рабочасялянскага ўрада і абвяшчэнні БССР.
30 — 31 СНЕЖНЯ — VI ПаўночнаЗаходняя абласная канферэнцыя РКП(б) у Смаленску. Прынята рэзалюцыя аб неабходнас
ці абвяшчэння ‘самастойнай Сацыялістычнай Рэспублікі Беларусь’. Канферэнцыя аб’явіла сябе I з’ездам КП(б)Б.
31 СНЕЖНЯ — стварэнне Часовага рэвалюцыйнага рабочасялянскага ўрада Беларусі на чале з 3. Жылуновічам.
1919 г.
1СТУДЗЕНЯ — апублікаванне ‘Маніфеста Часовага рабочасялянскага савсцкага ўрада Беларусі’ аб абвяшчэнні ‘Беларускай Савецкай Незалежнай Рэспублікі’ (у Смаленску).
СТУДЗЕНЬ — спыненне дзейнасці Аблвыкамзаха і ліквідацыя Заходняй Камуны.
5 СТУДЗЕНЯ 15СТУДЗЕНЯ — пераезд урада БССР у Менск. — пастановаю Цэнтральнага Бюро КП(б)Б былі ліквідаваны беларускія секцыі РКП(б).
155
16 СТУДЗЕНЯ — пастанова ЦК РКП(б) аб далучэнні
да РСФСР Віцебскай, Магілёўскай і Смаленскай губерняў Беларусі.
КАНЕЦ СТУДЗЕНЯ — — змены ў складзе ўрада БССР (6 на
ПАЧАТАК ЛЮТАГА родных камісараў выйшлі з урада
Беларусі).
2 — 3 ЛЮТАГА — 1ы Усебеларускі з’езд Саветаў Бе
ларусі. Прыняцце першай Канстытуцыі БССР. Выбары ЦВК БССР (старшыня — А. Мяснікоў). Пры« ’ты Дэкларацыя аб устанаўленні федэратыўнай сувязі паміж БССР . РСФСР і Дэкларацыя аб аб’яднанні Літвы і БеларусіўадзінуюЛітоускаБеларускуюССР (Літбел).
27 ЛЮТАГА — пе< ьае аб’яднанае пасяджэнне ЦВК
CAKAB1K
Лп ССР і ЦВК БССР. Выбранне ЦВК і СНК Літбела (старшыня СНК — В. МіцкявічусКапсукас).
— лікнідацыя Белнацкама.
II.
ЖЫЛУНОВІЧ — з 1918 г. сакратар Белнацкама, рэдаДЗМІТРЫЙ ФЕДАРАВІЧ ктар ‘Дзянніцы’. Адзін з галоўных (Цішка Гартны) ініцыятараў абвяшчэння незалежна(1887 — 1937 гг.) сці ЗССР. Старшыня Часовага ўрада Савецкай Беларусі — з 1 студзеня па 3 лютага 1919 г. Затым працаваў рэдактарамчасопісз Полымя’,дырэктарамдзяржаўнага выдавецтва БССР. Паэт, празаік, драматург. Акадэмік АН БССР (1928 г.). У 1931 г. абвінавачваўся ў ‘нацыяналдэмакратызме’, выключаны з партыі. У 1936 г. арыштаваны органамі НКУС, памёр у псіхіятрычнай бальніцы. РэабілЧаваны.
ШАНТЫР — член левага крыла БСГ, потым уваФАБІЯН ПЛЯРАВІЧ ходзіў у склад РКП(б). Падтрымлі(1887 — 1920) ваў пазіцыю беларускіх секцый
РКП (б) абнеабходнасці стварэння БССР. У першым урадзе БССР — Haw камісар нацыянальных спраў (студзень 1919 г.). Вясной 1920 ■ ' яў арыштаваяы, абвінавачаны ў нацыянальнай контррэвалюцыі і расстраляны. Выступаў як празаік, паэт, публіцыст. Аўтар брашуры ‘Патрэбнасць нацыянальнага жыцця для беларусаў і самаадзначэння народу’ (1918 г.).
156
ЧАРВЯКОЎ — у студзені — маі 1918 г. камісар БелАЛЯКСАНДР РЫГОРАВІЧ нацкама. У першым урадзе БССР — (1892 — 1937) наркам асветы. Падпісаў ‘Маніфест’
абабвяшчэнні БССР. Старшыня СНК БССР (1920 — 1924 гг.). Старшыня ЦВК БССР (1920 — 1937 гг.), Актыўны прыхільнік палітыкі беларусізацыі. У чэрвені 1937 г. у час XVI з’езда КП(б)Б, не вытрымаўшы ілжывых абвінавачванняў, пакончыў жыцце самагубствам.
ЧАРНУШЭВІЧ — нрацаваў у Белнацкаме і беларусДЗМITРЫЙ СІЛЫЧ кай секцыі РКП (б) у Маскве. У Ча
(1882 — 1938) совым урадзе БССР — камісар са
цыяльнага забеспячэння. Адзін з ініцыятараў абвяшчэння БССР. Сакратар ЦВК БССР (1924 — 1927). Арыштаваны і расстраляны ў
1938 г. Рэабілітаваны.
ВАРОНКА ЯЗЭГІ (1891 — 1952)
— старшыня першага ўрада Беларускай Народнай Рэспублікі— Народ
нага сакратарыята, адначасова народны сакратар міжнародных спраў. 3 кастрычніка 1918 г. уваходзіў у Раду народных міністраў. 3 1923 г. — у ЗША. Аўтар кнігі ‘Беларускі
рух ад 1917 да 1920 г.’.
СЕРАДА ЯНКА (1879 — ?)
КРЫЧЭЎСКІ ПЕТРА
(1879— 1928)
— старшыня выканаўчага Камітэта Рады Усебеларускага з’езда (са снежня 1917 г.). Быў старшыней Рады БНР і яе Прэзідыума (да кастрычніка 1918 г.). Арыштаваны ў 1930 г. Рэабілітаваны.
— член Рады Усебеларускага з’езда. У Народным сакратарыяце Беларусі — народны сакратар кантролю,
затым гандлю. 3 кастрычніка 1918 г. — сакратар Рады народных міністраў. Старшыня Народнай Рады БНР (снежань 1919 — люты 1920 гг.). 3 1923 г. — у Чэхаславакіі. Да 1928 г. узначальваў Раду БН Р (у эміграцыі).
<1/.
НАРОДНЫ
САКРАТАРЫЯТ
БЕЛАРУСІ
"сршы ўрад Беларусі. Створаны ў дютым 1918 г. у Мінску. У яго склад зайшлі 14 народных сакратароў
(старшыня — юрыст Я. Варокха). 3 ліпеня 1918 г. узначальваў Р. Скірмунт. У кастрычніку 1918 г. перайменаваны ў Раду (Савет)
157
народных міністраў БНР.
БЕЛАРУСКАЯ — дзяржаўнае ўтварэнне, фактычна
НАРОДНАЯ РЭСПУБЛІКА абвешчанае 9 сакавіка ў ІІй Устаў< ЬН Р) ной грамаце. Незалежнасць БНР
абвешчана 25 сакавіка на пасяджэнні яе Рады (падаўляючай большасцю галасоў) і ў ІІІй Устаўной грамаце. Ініцыятары стварэння — члены БСГ (Луцкевіч А., Лесік Я. і інш.). Урад БНР (Народны сакратарыят і Рада) абвяшчаў поўную незалежнасць Беларусі ад Расіі, адмену дэкрэтаў СНК Заходняй вобласці, дэмакратычныя свабоды. У кастрычніку 1925 г. прынята рашэнне аб самаліквідацыі органаў БНР.
I, II, III УСТАУНЫЯ — асноўныя афіцыйныя дакументы, ГРАМАТЫ выдадзеныя Выканкамам Рады Ўсе
беларускага з’езда і Рады БНР, у якіх былі абвешчаны ідэі незалсжнасці Беларусі, формы арганізацыі ўлады, а таксама правы і свабоды ўсіх народаў Беларусі. Прыняты ў лютым — сакавіку 1918 г.
БЕЛАРУСКІ — адзін з аддзелаў Наркамнаца
НАЦЫЯНАЛЬНЫ РСФСР. Створаны ў студзені 1918 г.
КАМІСАРЫЯТ Першы камісар — А. Чарвякоў. Меў
(БЕЛНАЦКАМ) аддзелы: культурнаасветніцкі; агі
тацыйнапалітычны, бежанскі і інш. Друкаваны орган — газета ‘Дзянніца’. Яго прадстаўнікі ўваходзілі ў склад Часовага ўрада БССР. Ліквідаваны ў сакавіку 1919 г. у сувязі з утварэннем БССР і Літбсл.
БЕЛАРУСКІЯ СЕКЦЫІ — арганізацыі, якія існавалі ў 1918 г.
КНІГІ ОНЛАЙН
