Гісторыя Беларусі: даведачна-інфармацыйны дапаможнік
Мінск 1994
1909 — 1916 гг. ларусі. — выданне ‘ПолоцкоВнтебской старнны’ — зборніка дакументаў, навуковых прац і артыкулаў па гісто
1910— 1918 гг. рыі Беларусі. — дзейнасць у Віцебску настаўніцкага
1910 г. інстытута. — аднаўленне дзейнасці ў Вільні ПаўночнаЗаходняга аддзела Рускага
1910 г. геаграфічнага таварыства. — выдадзена ‘Кароткая гісторыя Бела
1910— 1916гг. русі’ В. Ластоўскага. — дзейнасць у Вільні Беларускага му
1911 г. зычнадраматычнага гуртка. — адкрыцце Мінскай балотнай доследнай станцыі — першай у Расіі навуковай установы па культуры балот.
126
1911 г. — адкрыцце ў г. Віцебску аддзялення Маскоўскага археалагічнага інстытута.
1912 —1915 гг. — дзейнасць у г. Мінску гарадскога музея.
1912 — 1915 гг. — дзейнасць у г. Мінску Таварыства аматараў прыродазнаўства, этнаграфіі і археалогіі.
1913 г. — першая пастаноўка камедыі Я. Купалы ‘Паўлінка’.
1913 г. — выданне газеты ‘Беларус’.
1913 г. — выданне зборніка вершаў М. Багдановіча ‘Вянок’.
1914 г. — заснаванне ў г. Мінску настаўніцкага інстытута.
1916 г. — выданне ў г. Петраградзе беларускай грамадскай і літаратурнай rase™ ‘Дзянніца’.
1917 г. — адкрыцце ў Мінску Першага тава
рыства беларускай драмы і камедыі.
II.
ЯНКА КУПАЛА — беларускі паэт, драматург, публі(Луцэвіч Іван Дамінікавіч) цыст; заснавальнік сучаснай бела(1882 — 1942) рускай літаратуры і беларускай літа
ратурнай мовы. Супрацоўнік газеты ‘Наша ніва’, рэдактар ‘Нашай нівы’ у 1914— 1916гт. Удакастрычніцкі час выдаў зборнікі: ‘Жалейка’ (1908), Тусляр’ (1910), ‘Шляхам жыцця’ (1913), паэмы ‘Курган’, ‘Бандароўна’, ‘Яна і я’, ‘Нікому’, ‘Зімою’, ‘За што’, ‘Адплата кахання’, ‘Магіла льва’, ‘Сон на кургане’; драматычныя творы: ‘Паўлінка’, ‘Раскіданае гняздо’, ‘Прымакі’.
ЯКУБ КОЛАС — беларускі паэт, драматург, крытык, (Міцкевіч публіцыст, вучоны, педагог, засна
Канстанцін Міхайлавіч) вальнік сучаснай беларускай літа
(1882 — 1956) ратуры і беларускай літаратурнай
мовы. Працаваў у газеце ‘Наша ніва’. У дакастрычніцкі час выйшлі яго зборнікі: паэзіі ‘Песні жальбы’, прозы ‘Апавяданні’, ‘Родныя з’явы’; паэмы ‘Новая зямля’ (1911 — 1923), ‘Сымонмузыка’
127
(1911 — 1925). Аўтар падручніка ‘Другое чытаннедля дзяцейбеларусаў’ (1909 г.).
БАГДАНОВІЧ — беларўскі паэт, перакладчык, крыМАКСІМ АДАМАВІЧ тык і гісторык літаратуры. Адзін з (1891 — 1917) найбольш актыўных прадстаўнікоў
маладога пакалення беларускіх дэмакратычных пісьменнікаў. Выдаў зборнік вершаў ‘Вянок’, паэмы ‘Максім і Магдалена’, ‘Страцімлебедзь’ і інш.
ЦЕТКА (Пашкевіч Алаіза Сцягіанаўна) (1876— 1916)
— беларуская паэжа, празаік, рэвалюцыянерка (удзельнічала ў беларускім нацыянальнавызвален
ч“м руху), адна з заснавальнікаў ЬСГ, член яе ЦК, рэдактар часопіса для моладзі ‘Лучынка’. Працавала ў трупе 1. Буйніцкага. Аўтар першых кніжак для дзяцей на беларускай мове.
ЗМІТРОК БЯДУЛЯ (Плаўнік Самуіл Яфімавіч) (1866— 1941)
— беларускі пісьменнік, публіцыст. Працаваў сакратаром газеты ‘Наша
ніва’, актыўна ўдзельнічаў у беларускім культурным і грамадскім жыцці. Першы зборнік ‘Абразкі’ надрукаваў у1913 г.
ЦІШКА ГАРТНЫ (Жылуновіч Зміцер Хведаравіч) (1887 — 1937)
— беларускі празаік, паэт, драматург, публіцыст, крытык і грамадскі дзеяч. Прымаў удзел у рэвалюцыі
1905 — 1907 гг. Літаратурную дзейнасць пачаў на старонках ‘Нашай нівы'. У 1916 г. працаваў рэдактарам газеты ‘Дзянніца’ у Петраградзе.
АЛЕСЬ ГАРУН (Прушынскі Аляксандр Уладзіміравіч) (1887— 1920) ГАРЭЦКІ МАКСІМ ІВАНАВІЧ (1893— 1939)
— беларускі паэтрэвалюцыянер.
КАРУСЬ КАГАНЕЦ (Кастравіцкі
Казімір Карлавіч) (1868 1918)
беларускі пісьменнік, літаратуразнавец. Друкавацца пачаў у 1912 г.
Першы зборнік апавяданняў ‘Рунь’ (1914 г.).
— беларускі пісьменнік, паэт, драматург, мастак і скульптар. Алзін з арганізатараў БСГ. У вершах адлю
строўваў нацыянальныя праблемы
, * J J MM,«ixiiiwivi!W^ л *1|/<4VJ1VJuD1 j
пстарычную тэматыку. Аўтар вядомага вадэвілю ‘Модны шляхцюк’.
128
ЯДВІПН Ш. — беларускі пісьменнік, паэт. Адзін з (Лявіцкі Антон Іванавіч) пачынальнікаў беларускай прозы.
(1868 — 1922) Аўтар зборніка* Бярозка’ (1912),
‘Васількі’ (1914). Супрацоўнічаў з газетамі ‘Наша доля’ і ‘Наша
ніва’.
ЭШМАХШЫПІЛА — беларускі выдавец і мовазнавец. ЗбіБРАНІСЛАЎ ІГНАТАВІЧ раў матэрыялы па гісторыі, этнагра(1859 — 1934) фіі, фальклору Беларусі. Ініцыятар
стварэння і фактычны кіраўнік беларускай выдавецкай суполкі ‘Загляне сонца і ў наша аконца’. Садзейнічаў лігаратурнаму станаўленню Я. Купалы, рэдагаваў яго першы зборнік ‘Жалейка’.
ЛУЦКЕВІЧ — выдатны беларускі публіцыст, літа
АНТОН ІВАНАВІЧ ратурны крытык, палітычны і дзяр(1884 — 1940) жаўны дзеяч. Адзін з ідыелагаў і кі
раўнікоў БСГ і беларускага нацыянальнавызваленчага руху. Рэдактар газет ‘Наша доля’ і ‘Наша ніва’.
ЛУЦКЕВІЧ '— беларускі археолаг, гісторык, этног
1BAH ІВАНАВІЧ раф і грамадскі дзеяч. Уваходзіў у (1881 — 1919) рэдакцыі газет ‘Наша доля’ і ‘Hama ніва’. Ініцыятар стварэння Беларускага музея ў Вільні. Адзін з арганізатараў і член ЦК БСГ, прымаў актыўны ўдзел у беларускім
нацыянальным адраджэнні.
ЛАСТОЎСКІ — гісторык, публіцыст, літаратуразнаВАЦЛАЎ ЮСТЫНАВІЧ вец, грамадскі і палітычны дзеяч.
(1883 — 1938) Супрацоўнік рэдакцыі газеты ‘Ha
ma ніва’ (з 1909т.). У 1916 — 1917 гг. рэдактар газеты Томан’, член БСГ. Аўтар ‘Кароткай гісторыі Беларусі’ (1910). Актыўны ўдзельнік беларускага' культурнага адраджэння і нацыянальнавызваленчага
руху.
ПАЛУЯН — беларускі публіцыст, празаік і літа
СЯРГЕЙ ЕПІФАНАВІЧ ратуразнавец, адзін з пачынальні(1890 — 1910) каў беларускай прафесійнай літара
турнай крытыкі. Супрацоўнічаў у газеце ‘Наша ніва’. Адстойваў правы беларусаў на развіцце сваей мовы і культуры.
КАРСКІ — філолагславіст, заснавальнік бела
ЯЎХІМ ФЕДАРАВІЧ рускага мовазнаўства і літаратура(1860 — 1931) знаўства, этнограф і палеограф, фа
лькларыст. Аўтар капітальных даследаванняў па дыялекталогіі, гісторыі беларускай мовы, фальклору, гісторыі беларускай
9. Зак. 5224.
129
літара’гуры і інш. Яго фундаментальная трохтомная праца ‘Беларусы’ названа энцыклапедыяй беларусазнаўства. У ёй упсршынюбыла навукова абгрунтавана нацыянальная самабытнасць беларусаў як асобнага славянскага народа.
РАМАНАЎ — беларускі этнограф, фалькларыст, ЕЎДАКІМ РАМАНАВІЧ археолаг і антраполаг. Вывучаў ма(1855 — 1922) тэрыяльную і духоўную культуру
беларусаў. Асноўная праца — ‘Беларускі зборнік’ (1886 — 1912 гг.) — свосасаблівая энцыклапедыя побыту і культуры беларусаў дарэвалюцыйнага часу.
НІКІФАРОЎСКІ — беларускі этнограф і фалькларыст.
МІКАЛАЙ ЯКАЎЛЕВІЧ Апублікаваў каля 20 даследаванняў (1845 — 1910) па этнаграфіі, фальклору і гісторыі
Віцебшчыны, якія з’яўляюцца каштоўнай крыніцай па вывучэнню матэрыяльнай і духоўнай культуры бсларусаў. Сярод яго прац, надрукаваных у XX ст., ‘Нячысцікі’, ‘Беларускія песні і частушкі’, ‘Напаўпрыказкі і напаўпрымаўкі, якія ўжываюцца ў Віцебскай Беларусі’.
СЕРБАЎ І.А.
(1871 — 1942) СЕРЖПУТОЎСКІ А.К.
(1864— 1840) ДАБРАВОЛЬСКІ У.М.
(1856 1920) ДОЎНАРЗАПОЛЬСКІ МІТРАФАН ВІКТАРАВІЧ (1867 — 1934)
— беларускія этнографы і фалькларысты.
— беларускі гісторык, этнограф і фалькларыст. Апублікаваў больш за 150 навуковых прац па сацыяльнаэка
намічнай гісторыі Беларусі і Літвы, дзекабрысцкаму руху, беларускай этнаграфіі, фальклору і літаратуры. Вывучаў сямейны побыт, звычайнас права, вясельныя звычаі і абрады беларусаў. Важнейшыя працы — ‘Даследаванні і артыкулы’ (1909), ‘Нарысы па арганізацыі заходнсрускага сялянства ў XVI ст.’ (1905).
САПУНОЎ — беларускі гісторык, археограф і краАЛЯКСЕЙ ПАРФЕНАВІЧ язнавец. Удзельнік стварэння Віце(1851 — 1924) бскага царкоўнаархеалагічнга музея
і Віцебскай вучонай архіўнай камісіі. Адзін з ініцыятараў адкрыцця Віцебскага аддзялення Маскоўскага археалагічнага інстытута.
130
КУСЦІНСКІ М.Ф.
(1828— 1905) ЗАВІТНЕВІЧ У.З.
— беларускія археолагі.
(1853— 1927) ШУКЕВІЧ В.А.
(1852— 1912) БУЙНІЦКІ ІГНАТ ЦЯРЭНЦЬЕВІЧ (1861 — 1917)
ГАЛУБОК (Голубеў Уладзіслаў Іосіфавіч) (1882— 1942) ЧУРКІН М.М. (1869— 1964) ТЭРАЎСКІ Ў.В. (1871 — 1938)
— беларускі акцер, рэжысер, тэатральны дзеяч. Стваральнік беларускага нацыянальнага прафссійнага тэатра.
— беларускі пісьменнік, драматург, рэжысер, акцер, тэатральны дзсяч, мастак.
— беларускія кампазітары і фалькла. рысты
ГРЫНЕВІЧ А.А. (1877— 1937) РАГОЎСКІ Л.М. (1881 — 1954)
ДРАЗДОВІЧ — беларускі графік, жывапісец, скульЯЗЭП НАРЦЫЗАВІЧ птар. У канцы 10х — пачатку (1888 — 1954) 20х гг. стварыў графічную серыю
“Старажытная будоўля на Беларусі”, партрэты полацкіх князёў. 3 1908 г. супрацоўнічаў з “Нашай нівай”.
БЯЛЫНІЦКІБІРУЛЯ — беларускі жывапісецпейзажыст. ВІТОЛЬД КАЯТАНАВІЧ Член таварыства перасоўных выста(1872 — 1957) вак (1904 г.). Найбольш вядомыя па
лотны, створаныя ў пачатку
XX ст. — ‘Вечныя снягі’, ‘Веснавы дзень’, ‘Восень’, ‘Вясна’ і інш. У .
1908 г. яму было прысвоена званне акадэміка жывапісу.
РУШЧЫЦ — жывапісец, графік, тэатральны дэ
ФЕРДЫНАНД ЭДУАРДАВІЧ каратар, педагог. У некаторых яго (1870 — 1936) твйрах адметны ўплыў стылю ‘ма
дэрн’. Аўтар шматлікіх эмацыянальна выразных пейзажаў. Сацыяльныя матывы гучаць у ранніх творах ‘У свет’, ‘Эмігранты’. Аформіў шэраг спектакляў у Вільні.
131
пэн ЮДАЛЬ МОЎШАВІЧ (1854 — і 957)
ЖУКОЎСКІС.Ю. (1857 1944)
ВЕЙСЕНГОФ Г.У. (1859 1922/ СТАБРОЎСКІ К.А. (1869— 1929) БОГУШСЕСТРАНЦЭВІЧС.С. (1869 — 1927) КАМЕНСКІ А.І. (1860— 1933) КРУГЕРЯ.М. (1869 1940) АЛЬПЯРОВІЧ Л.А. (1874 — 1913) КРАСНАПОЛЬСКІ А.М. КАМБУРАУ П.Г. КІБАРДЗІН Ц. МІЛЬЯНОЎСКІ Ў. ГУР’ЕЎ С. ШАБУНЕЎСКІ С. СТРУЕЎ В.
УВЯДЗЕНСКІ К.А. ГАЙДУКЕВІЧ С.С. САЛАНЕВІЧ Л. ШМІДТ Г.К. СКРЫНЧАНКА Д.
— жывапісец, педагог. Выкладаў у сваёй школемайстэрні ў Віцебску.
Працаваў у жанры пейзажа , тэматычнай карціны: ‘Жабрак’, ‘Вуліца ў Віцебску’, ‘Партрэт М. Шагала і інш.
— мастакі, якія працавалі на Беларусі ў пачатку XX ст.
— архітэктары, якія працавалі на Беларусі ў канцы XIX — пачатку XX ст.
— публіцысты, журналісты, выдаўцы, якія з вялікадзяржаўных шавіністычных пазіцый вялі барацьбу супраць беларускага адраджэння і нацыянальнавызваленчага руху.
ШАВІНІЗМ
III.
■— крайне агрэсіўная форма нацыяналізму, пропаведзь нацыянальнай
132
АСІМІЛЯЦЫЯ
КАНФЕСІЯ
КНІГІ ОНЛАЙН
