Гісторыя Беларусі: даведачна-інфармацыйны дапаможнік
Памер: 240с.
Мінск 1994
БЕЛАРУСКІ — адна з 105 створаных у СССР тэры
ЭКАНАМІЧНЫ РАЁН тарыяльнаэканамічных адзінак (як
вынік рэарганізацыі кіраўніцтва прамысловасцю ў 1957 г.).
САЎНАРГАС (Савет — орган, створаны ў 1957 г. для кіраўнароднай гаспадаркі) ніцтва прадпрыемствамі прамысло
васці і будаўніцтва ў межах БЕЛАРУСКАГА ЭКАНАМІЧНАГА РАЁ
НА.
СЯМІГОДКА — перыяд у планаванні (1959 —
1965 гг., 7 гадоў, адкуль і назва).
Узнікла ў выніку перагляду шостага пяцігадовага плана. Яго апошнія гады (1959 — 1960 гг.) былі далучаны да наступнай пяцігодкі. Тагачасная практыка выявіла беспадстаўнасць такога доўгатэрміновага планавання.
РУХ ЗА КАМУНІСТЫЧ — адна з формаў сацыялістычнага спаНЫЯ АДНОСІНЫ борніцтва, народжаная феноменам
ДА ПРАЦЫ даверу пэўных слаеў працоўных да
мерапрыемстваў палітычнага кіраўніцтва. Была шырока распаўсюджана на прадпрыемствах Беларусі ў 1960я — пачатку
205
1970х гг. У гэтай форме меркавалася спалучэнне барацьбы за дасягненне высокіх вытворчых паказчыкаў з актыўным удзелам спаборнічаўшых у грамадскім жыцці, з імкненнем да павышэння свайго культурнага ўзроўню. Цссна звязаная з самага пачатку з ідэалагічнай дактрынай, яна, як і многія іншыя формы, была моцна зафармалізавана, і разам з гэтай дактрынай адышла ў нябыт.
МЕЛІЯРАЦЫЯ — адзін з распаўсюджаных сродкаў
паляпшэння сельскагаспадарчых угоддзяў. Да сярэдзіны 1960х гг.
на Беларусі арыентаваліся пераважна на асушэнне, вынікам чаго сталі ў шэрагу раёнаў пыльныя буры. 3 канца 1960х гг. больш увагі ў рэспубліцы надавалася зваротнаму водарэгуляванню, стварэнню лесаахоўных палос і г.д. Аднак шэрагэкалагічных праблем застаецца нявырашаным да гэтага часу. Акрамя таго, паза межы Беларусі праз стокавыя сістэмы выкідваецца велізарная колькасць пітной вады.
ХІМІЗАЦЫЯ — адна з доўгатэрміновых задач, вы
значаных у сярэдзіне 1960х гг., шляхам вырашэння якой меркавалася павысіць эфектыўнасць сельскагаспадарчай вытворчасці. 3 1965 г. па 1985 г. колькасць уносімых у глсбу штучных угнаенняў павялічылася амаль у 20 разоў. Як вынік новыя экалагічныя праблемы.
IV.
П: У чым прычына марудных тэмпаў аднаўлення сельскай гаспадаркі Беларусі ў другой палове 40х — пачатку 50х гг.?
A. 1) Велізарныя страты, панесеныя вескай пад час вайны.
. „ ^ Ацміністрацыйназагадныя метады кіраўніцтва (што, дзе, калі і ў які тэрмін ссяць і г.д.), а таксама звязаная з гэтым поўная адсутнасць матэрыяльнай зацікаўленасці сельскіх працаўнікоў не толькі ў развіцці грамадскай, але і ўласнай падсобнай гаспадаркі.
3) Няўвага да матэрыяльнатэхнічнага забеспячэння вескі. Ажыццяўленне за яе кошт буйных праграм капітальнага будауніцтва.
4) Калектывізацыя ў заходніх абласцях Беларусі.
П. Якія новыя галіны прамысловасці з’явіліся на Бедарусі ў пасляваенныя гады?
А. Аўтамабіле і трактарабудаванне, радыётэхнічная, нафтахімічная, вытворчасць калійных угнаенняў, дакладнае прыборабудаванне і
206
інш.
П: У чым выявілася замаруджваннетэмпаў эканамічнл а і сацыяльнага развіцця Беларусі на пачатку 60х гг.? Якія яго прычыны?
А: Спыніўся рост прадукцыйнасці працы, упалі тэмпы росту валавай прадукцыі прамысловасці, асабліва тавараў масавага спажывання. Істотна зменшылася вытворчасць мяса, малака, збожжавых, што адразу ж адбілася на забеспячэнні насельніцтва прадуктамі харчавання. У спалучэнні з павышэннем цэн на мяса і малако, а таксама пераглядам тарыфных сетак гэта выклікала масавыя выступленні, забастоўкі на шэрагу прадпрысмстваў рэспублікі. Прычыны: значны перакос у бок вытворчасці сродкаў вытворчасці, распыленне капітальных укладанняў, заідэалагізаванасць эканомікі, а ў цэлым — крызіс адміністрацыйназагадных метадаў кіраўніцтва.
ТЭМА № 37: АДУКАЦЫЯ, НАВУКА I КУЛЬ
1943 г. ТУРА БЕЛАРУСІ Ў сяр. 40х — ' першай палове 80х гг. XX ст. 7. — аднавілі сваю працу ў эвакуацыі Бе
1944 г. ларуская дзяржаўная кансерваторыя і Белдзяржуніверсітэт. — БДУ вяртаецца ў Мінск, аднаўляюць працу педінстытуты, тэатры, створаны Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вай
1945 г. ны. — адкрыццё Беларускага тэатральна
1948 г. мастацкага інстытута. Аднавілі сваю дзейнасць у Мінску АН БССР і Белдзяржкансерваторыя. — адкрыццё Мінскага педагагічнага ін
31949/50 стытута замежных моў. — навучальнага года пачаўся масавы пераход да ўсеагульнай сямігадовай
У1950/51 адукацыі. — навучальным годзе ў БССР налічвалася 29 ВНУ. 3 гэтага ж года можна
207
было адмаўляцца на Беларусі ад вывучэння беларускай мовы.
1954 г. — адкрыццё Беларускага інстытута механізацыі сельскай гаспадаркі. Адкрыцце манумента Перамогі ў Мінску.
1955 г. — стварэнне ў Мінску Інстытута фізікі АН БССР. Пачатак фундаменталь
1956 г. ных даследаванняў на Беларусі. — пачаў працаваць тэлевізійны цэнтр у Мінску.
1957 г. — адкрыццё Дзяржаўнага мастацкага музея БССР.
1959 г. — адкрыццё ў Мінску Дзяржаўнага цырка БССР.
1962 г. — на Беларусі пачаў працаваць атамны рэактар. — стварэнне Саюза кінематаграфістаў БССР.
1964 г. — адкрыццё Мінскага радыетэхнічнага інстытута.
1967 г. 1969 г. — святкаванне 900годдзя Мінска. — адкрыццё Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта. — адкрыццё мемарыяльнага комплексу ‘Хатынь’ і Кургана Славы пад Мінскам.
1971 г. — пачаў сваю працу Дзяржаўны тэатр музычнай камедыі БССР.
1972 г. — у Лондане адкрыты Беларуская бібліятэка і музей імя Францішка Скарыны. Пісьмо I. Мележа ў ЦК
КПБ. Стварэнне выдавецтва ‘Мастацкая літаратура’, на якое ўскладалася задача выпуску літаратуры на беларўскай мове.
1974 г„ КРАСАВІК — Пленум ЦК КПБ. Прынята пастанова ‘Аб далейшым павышэнні
дзейснасці і ідэйнапалітычнай работы ў святле рашэнняў XXIV з’езда КПСС’. Падвергліся разгромнай крытыцы артыкулы і дзейнасць асобных дзеячоў культуры і на
208
вукі Беларусі, якія былі названы ‘нацыяналістамі’.
1974 г., ЧЭРВЕНЬ — гораду Мінску прысвоена званне ТорадГерой’. — Беларуская студыя тэлебачання па
1978 г. чала каляровыя перадачы. — адкрыццё Гродзенскага дзяржаўна
1980 г. га ўніверсітэта. — у Мінску запалсны агонь 22х Алімпійскіх гульняў. II.
АЗГУР 3.1. — вядомы беларускіскульптар,адзін з аўтараў манумента Перамогі ў
БЫКАЎ В.У. Мінску. — вядомы беларускі пісьменнік пасляваеннага часу. Аўтар аповесцей і раманаў ‘Жураўліны крык’, ‘Трэцяя
ракета , Сотнікаў’, ‘Абеліск’, ‘Воўчая зграя’, ‘Пайсці і невярнуцца’ і інш. Галоўная тэма чалавек на вайне. У Беларускім тэатры оперы і балета па матывах яго аповесці ‘Альпійская балада’ (1964) пастаўлены балет пад такой жа назвай (муз. Я. Глебава). Творы В. Быкава перакладзены на дзесяткі моў свету.
КРАПІВА (АТРАХОВІЧ) К.К. — народны пісьменнік БССР і акадэмік АН БССР. Выйшлі яго п’есы: у 1945 г. — ‘Мілы чалавек’ (высмей
ваюцца прыстасаванцы), у 1958 г. — ‘Людзі і д’яблы’ (на матэрыяле партызанскай барацьбы высвятляецца праблема асабістага і грамадскага абавязку). У 1974 г. сатырычная камедыя ‘Брама нсўміручасці’ была ўдастоена дзяржаўнай прэміі БССР. Аўтар шматлікіх навуко
вых прац. КУЛЯШОЎ А.А. — вядомы беларускі паэт. За паэму ‘Сцяг брыгады’ быў удастоены
ЖЭБРАК А.Р. Сталінскай прэміі. — вядомы беларускі генетык і селекцыянер. 3 1940 г. акадэмік АН БССР. У складзе дэлегацыі БССР
падпісаў статут ААН у 1945 г. Кароткі час узначальваў АН БССР (першая палова 1947 г.). Апублікаваў у замежным друку артыкул з крытыкай поглядаў Т. Лысенкі, за штобыў абвінавачаны ў антыпат
14. Зак. 5224.
209
рыятызме. Стаў ахвярай узмацнення пазіцый лысенкаўцаў. Змог аднавіць сваю навуковую дзейнасць пасля смерці Сталіна пры падтрымцы В.Ф. Купрэвіча.
КУПРЭВІЧ В.Ф. — беларускі батанік. 3 1952 г. па
1969 г. прэзідэнт АН БССР. Прыкладаў шмат намаганняў для аднаўлення даследаванняў у галіне генетыкі і цыталогіі (зараз існуе адпаведны інстытут), для станаўлення фундаментальнай навукі на Беларусі.
ЯРУГІН М.П. — матэматык. У 1952 1956 гг. узнача
льваў Ленінградскае аддзяленне матэматычнага інстытута AH СССР;
быў запрошаны на Беларусь, дзе ўзначаліў кафедру Белдзяржуніверсітэта. 3 1959 г. па 1977 г. — дырэктар інстытута матэматыкі АН БССР.
КРЫЛОЎ У.І. — быў запрошаны для працы ў наву
ковых установах БССР. Стаў пачынальнікам вядомай школы па вылічальнай матэматыцы на Беларусі. Яго падручнік па вылічальнай матэматыцы быў удастоены дзяржаўнай прэміі БССР.
МАКАЕНАК А.Я. — вядомы беларускі драматург. Яго
камедыя ‘Лявоніха на арбіце’ (1961), трагікамедыя ‘Трыбунал’
(1970) і інш. карыстаюцца шырокім поспехам як на Беларусі, так і ў тэатрах замежных краін.
БАРЫСЕВІЧ М.А. — скончыў БДУ, фізік. 3 1969 г. па
1985 г, прэзідэнт АН БССР. Лаўрэат Ленінскай дзяржаўнай прэміі СССР за даследаванні ў галіне спектраскапіі, люмінісцэнцыі і квантавай электронікі. У 1992 г. выбраны членам Еўрапейскай акадэміі навук, мастацтваў і славеснасці (яе сапраўднымі членамі да гэтага часу былі толькі 5 чалавек з былога Саюза ССР).
ПЛАТОНАУ У.П. — выдатны беларускі матэматык. У
1985 1992 гг. — прэзідэнт АН БССР.
САЕВІЧ П.В. міністр асветы БССР (1947— 1951).
Выступаў за захаванне і пашырэнце сферы ўжытку беларускай мовы. Рэпрэсіраваны як ‘югаслаўскі шпіён’.
210
III.
НАЦЫЯНАЛІСТЫЧНАЯ — пад такім сцягам у 1946 — 1947 гг.
ІДЭАЛІЗАЦЫЯ МІНУЛАГА партыйным кіраўніцтвам рэспублікі была разгорнута крытыка поглядаў на існаванне беларускай дзяржаўнасці ў дасавецкія часы, на тое, што святло культуры ішло з захаду і г.д.
ФАРМАЛІСТЫЧНЫ — так вызначалася ЦК ВКП(б) у
М A КТР 1948 Г‘ тв°РчасЧь савецкіх кампазі
НАКІРУНАК У МУЗЫЦЫ тараў Д. Шастаковіча, С. Пракоф’ева, А. Хачатурана. На Беларусі аналагічныя абвінавачванні ’™Л1СЯ ТР?ЦЬ Оперы ‘Алеся’ Я Цікоцкага (перапрацавана, г. Дзяўчына з Палесся ) і 1й сімфоніі П. Падкавырава (перапрацавана).
' IV.
П. Што садзейнічала звужэнню сферы ўжытку беларускай мовы ў пасляваенны час?
А: Найперш, рэпрэсіі канца 20х 30х гг., вайна, што знішчылі амаль увесь цвет беларускай культуры. Акрамя таго, гэта вынік дзейнасці палітычнага кіраўніцтва па ажыццяўленню ідэалагічнага пастулата аб зліцці нацый пры камунізме, недастатковага клопату оеларускай дзяржавы аб беларускай мове. Немалое значэнне меў і імклівы працэс урбанізацыі з прычыны сацыяльнакультурнага адставання вескі ад горада пры распаўсюджаным поглядзе на беларускую мову, як вясковую. Назіраўся масавы прыток насельніцтва з іншых рэгіенаў СССР у гарады Беларусі, і напярэдадні вайны горад ужо пераважна быў рускамоўным.
КНІГІ ОНЛАЙН
