Гісторыя Беларусі: даведачна-інфармацыйны дапаможнік
Памер: 240с.
Мінск 1994
П: Якія асноўныя праграмныя мэты дзейнасці БСРГ?
А: У праграму БСРГ (прынята ў чэрвені 1926 г.) уваходзілі патрабаванні самавызначэння Заходняй Беларусі, аб’яднання ўсіх беларускіх земляў, сялянскарабочага ўрада, ліквідацыі асадніцтва, нацыянальнай роўнасці і навучання на роднай мове, дэмакратычных свабод.
П: Назавіце некаторыя беларускія палітычныя партыі, арганізацыі, якія стаялі на пазіцыях нацыянальнага вызвалення беларускага на
190
рода.
А: БСДП, БСРГ, ‘Змаганне’, БХД.
П: Чым было выклікана выступленне нарачанскіх рыбакоў у 1935 г.?
А: Прычынай выступлення з’явілася забарона польскімі ўладамі свабоднай лоўлі рыбы на возеры Нарач.
П: У студзені 1936 г. у час суда над рэвалюцыйнымі дзеячамі камсамолецпадпольшчык страляў у правакатара і сам быў цяжка паранены. Назавіце яго імя.
А: Прытыцкі С.В.
Борьба трудяіцнхся Западной Белорусснн за соцнальное н нацнональное освобожденне н воссоеднненне с БССР. Документы н матерналы. Т. 1 — 2. Мн., 1962 — 1972.
Гісторыя Беларускай ССР. Т. 4. Мн., 1975.
Мятла П. Аб Таварыстве беларускай школы і ягобарацьбе. Мн., 1932.
Полуян В., Полуян 14. Революцнонное н нацнональноосвободнтельноедвнженне в Западной Белорусснн в 1920 — 1939 гг. Мн., 1962.
Палуян У. Беларуская сялянскарабочая грамада. Мн., 1967.
Полуян Н.В. Западная Белоруссня в пернод экономнческого крнзнса 1929 — 1933 гг. Мн„ 1991.
Сорокнн А.А. Аграрный вопрос в Западной Белорусснн (1920 — 1939 гг.). Мн., 1968.
ТЭМА № 33: АБАРОНЧЫЯ БАІ ЧЫРВОНАЙ
АРМІІ НА ТЭРЫТОРЫІ
БЕЛАРУСІ ЛЕТАМ 1941 г.
/.
1941 г.
22 ЧЭРВЕНЯ — напад фашысцкай Германіі на СССР.
22 ЧЭРВЕНЯ — — абарона Брэсцкай крэпасці.
КАНЕЦЛІПЕНЯ 25 — 28 ЧЭРВЕНЯ — абарона Мінска.
29 ЧЭРВЕНЯ — першая дырэктыва СНК СССР і
ЦК ВКП(б) аб формах і метадах
191
ПАЧАТАК ЛІПЕНЯ
5— 11 ЛІПЕНЯ
3 —26ЛІПЕНЯ
12 — 19ЖНІУНЯ
ПАЎЛАЎ Д.Р.
дзеянняў на захопленай нямецкімі войскамі тэрыторыі і прыфрантавых абласцях.
— стварэнне савецкім камандаваннем новай лініі абароны па Зах. Дзвіне і Дняпры. Арышт камандуючага Заходнім фронтам Д.Р. Паўлава (расстраляны).
— абарона Віцебска.
— абарона Магілёва.
— абарона Гомеля. Да пачатку верасня 1941 г. уся тэрыторыя Беларусі была акупіравана нямецкафашысцкімі войскамі.
II.
— Герой Савецкага Саюза, удзельнік вайны ў Іспаніі 1936 — 1937 гг., баеў на ХалхінГоле (1939), сав.
фінскай вайны 1939 — 1940 гг. 3 чэрвеня 1940 г.. — камандуючы Заходняй Асобай Ваеннай акругай (з 22чэрвеня 1941 г. —Заходняга фронту). Ілжываабвінавачаны, 27ліпеня 1941 г. асуджаны і расстра
ляны.
ГАЎРЫЛАЎ П.М.
КІЖАВАТАЎ А.М.
НАГАНАЎ А.Ф.
ФАМІНЯ.М.
БУРДЗЯНЮК А.А.
ГАСТЭЛА М.Ф.
СКАРАБАГАТЫ Р.М. КАЛІНІН А.А.
РАМАНАЎ М.Ц.
— кіраўнікі абароны Брэсцкай крэпа. сці
— экіпаж самалёта, які здзейсніў свой подзвіг у раёне Радашковіч (самалёт быў накіраваны на вялікўю колькасць варожай баявой тэхнікі).
— генералмаёр, камандзір 172й стралковай дывізіі. Пад яго камандаваннем часці дывізіі і атрады народнага
апалчэння трымалі кругавую абарону Магілёва. Цяжка паранены трапіў у палон, закатаваны ў лагеры смерці.
ФЛЕРАУ І.А.
— камандзір Асобай эксперыментальнай батарэі рэактыўных установак (‘Кацюш’, якая 14 ліпеня 1941 г.
192
упершыню нанесла ўдар па нямецкафашысцкіх войсках на чыгуначнай станцыі Орша і пераправе цераз Днепр.
III.
‘БАРБАРОССА’ — кодавая назва плана вайны фашысц
кай Германіі супраць СССР (ад прозвішча германскага караля і імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі Фрыдрыха I Барбароссы (ХІІст.), які імкнуўся шляхам войнаў падпарадкаваць сабе суседнія дзяржавы).
‘МАЛАНКАВАЯ ВАЙНА’ — тэорыя вядз.ення агрэсіўных войкаў, створаная германскімі мілітарыстамі ў пач. XX ст. і пакладзеная ў аснову ваеннай стратэгіі ў 1й і 2й сусветных войнах. Паводле гэтай тэорыі перамога павінна быць дасягнута ў найкарацейшы тэрмін, інакш ваенны патэнцыял Германіі можа стацца недастатковым. Канкрэтнае ўвасабленне знайшла ў плане ‘БАРБАРОССА’.
‘ЦЭНТР’ — група армій нямецкафашысцкіх
войскаў, створаная з мэтай акружэння і знішчэння частак Чырвонай
Арміі на тэрыторыі Беларусі. Перастала існаваць у выніку наступальных аперацый Савецкай Арміі ў другой палове 1944 — пачатку 1945 гг.
IV.
П: Які стратэгічны напрамак лічыўся савецкім камандаваннем да пачатку вайны найбольш небяспечным?
А: ПаўднёваЗаходні (Украіна). У Кіеўскай і Адэскай ваенных акругах было сканцэнтравана 80 дывізій, у тым ліку 30 танкавых і механізаваных (у Заходняй Асобай адпаведна — 44 і 18).
П: У якім накірунку былі нанесены найбольш моцныя ўдары нямецкафашысцкіх войскаў на Беларусі?
А: На сувалкскамаладзечанскім і брэсцкабаранавіцкім з мэтай акружыць войскі Чырвонай Арміі, якія абаранялі т.зв. ‘беластоцкі выступ’ (19 дывізій з 26). У выніку пралікаў камандавання Заходняга фронту ў акружэнні засталося больш за 10 дывізій.
ГІ: Падзеі абароны якога беларускага горада апісаў пісьменнік К. Сіманаў у сваім рамане ‘Жывыя і мертвыя’?
13. Зак. 5224.
193
А: Падзеі абароны Магілёва. На Буйніцкім полі паблізу горада згодна з завяшчаннем рассеяны прах пісьменніка.
Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне: Энцыклапедыя. Мн., 1990.
Лнтвнн А.М. Как это было? // Неман. 1991. № 3.
ТЭМА № 34: АКУПАЦЫЙНЫ РЭЖЫМ
л НЯМЕЦКАФАШЫСЦКІХ ЗАХОПНІКАЎ. ПАРТЫЗАНСКІ РУХ I ПАДПОЛЬНАЯ БАРАЦЬБА НА БЕЛАРУСІ (1941 — 1944)
1941 г.
22 ЧЭРВЕНЯ — КАНЕЦ ЖНІЎНЯ 29ЧЭРВЕНЯ — акупацыя Беларусі нямецкафашысцкімі войскамі. — першая дырэктыва СНК СССР і ЦК ВКП(б) аб формах і метадах дзеянняў на захопленай нямецкімі
войскамі тэрыторыі. Пачатак арганізацыйнага афармлення парты
занскага руху. 22 КАСТРЫЧНІКА — стварэнне БЕЛАРУСКАЙ НАРОДНАЙ САМАПОМАЧЫ (БНС).
1942 г.
30МАЯ — пастанова аб арганізацыі Цэнтральнага штаба партызанскага руху (ЦШПР).
КАСТРЫЧНІК — пачатак дзейнасці Беларускага штаба партызанскага руху (БШПР).
і 943 г.
ЗЖНІЎНЯ 22 ЧЭРВЕНЯ — пачатак ‘РЭЙКАВАЙ ВАЙНЫ’. — арганізацыя ‘САЮЗА БЕЛАРУСКАЙ МОЛАДЗГ (‘СБМ’).
194
27 ЧЭРВЕНЯ
19 ВЕРАСНЯ — ПАЧАТАК ЛІСТАПАДА ВЕРАСЕНЬ 1943 — ЛІПЕНЬ 1944 г.
22 ВЕРАСНЯ СНЕЖАНЬ
1944 г.
19 — 20 ЧЭРВЕНЯ — ЛІПЕНЬ
27 ЧЭРВЕНЯ
— стварэнне БЕЛАРУСКАЙ РАДЫ ДАВЕРУ.
— другі этап ‘РЭЙКАВАЙ ВАЙНЫ’ ('КАНЦЭРТ’).
— вызваленне Беларусі.
— забойства В. Кубэ.
— стварэнне БЕЛАРУСКАЙ ЦЭНТРАЛЬНАЙ РАДЫ (БЦР).
— трэці этап ‘РЭЙКАВАЙ ВАЙНЫ’.
— другі Усебеларускі кангрэс, скліканы БЦР (у Мінску).
II.
КУБЭ ВІЛЬГЕЛЬМ — з ліпеня 1941 г. узначальваў акупа
цыйную адміністрацыю Генеральнай аругі Беларусь. Імкнуўся дзейнічаць не толькі шляхам тэрору, але найперш праз наладжванне супрацоўніцтва з пэўнымі коламі насельніцтва Беларусі. Загінуў ад выбуху міны 22. 09.1943. За гэты акт члены мінскага падполля Мазанік А.Р., Осіпава М.Б. і Траян Н.В. атрымалі званне Герояў Савецкага Саюза.
АСТРОЎСКІ РАДАСЛАЎ — у мінулым пачынальнік беларускага нацыянальнага руху, са снежня 1943 г. прэзідэнт ‘БЕЛАРУСКАЙ ЦЭНТРАЛЬНАЙ РАДЫ’ (‘БЦР’). Пасля вайны ў эміграцыі.
ІВАНОЎСКІ ВАЦЛАЎ — дзеяч беларускага найыянальнаг руху на пач. XX ст. У лістападзе 1941 г. прызначаны бургамістрам Мінска. Загінуў 7 снежня 1943 г.
МАШЭРАЎ П.М.
пры загадкавых абставінах.
— адзін з арганізатараў падпольнага і
партызанскага руху, на пачатак вайны выкладчык фізікі і матэматыкі, стварыў Расонскае партыйнакамсамольскае падполле, з кра
195
савіка 1942 г. — камандзір партызанскагаатрада, з сакавіка 1943г.— камісар партызанскай брыгады. Герой Савецкага Саюза. Пасля вайны на камсамольскай і партыйнай рабоце (1965 — 1980 — першы
сакратар ЦК КПБ). ПАНАМАРЭНКА П.К. — першы сакратар ЦК КП(б)Б (1938 — 1947), кіраўнік ЦШПР.
КАЛІНІН П.З. — сакратар ЦК КП(б)Б, узначальваў БШПР.
ШМЫРОЎ М.П. ('бацька Мінай’) — стваральнік аднаго з першых партызанскіх атрадаў на Беларусі. Камандзір 1й Беларускай партызанскай брыгады.
КАВАЛЕЎ І.К. КАЗІНЕЦ І.П. ШМЕНКЕЛЬФРЫЦ — арганізатары і кіраўнікі Мінскага падпольнага гаркама КП(б)Б. — нямецкі антыфашыст. Восенню 1941 г. стаў партызанам. Герой Савецкага Саюза. Расстраляны ў Мінску 22.02.1944 г.
НАЛЕПКАЯН — арганізатар і кіраўнік славацкага партызанскага атрада, які дзейнічаў на тэрыторыі Ўкраіны і Беларусі. Герой Савецкага Саюза. Загінуў У баі. III.
АСОБЫ БЕЛАРУСКІ ЗБОР — спецыяльныя курсы для падрыхтоўкі арганізатараў партызанскага руху, створаныя ў 1942 г. Да ліпеня
1942 г. падрыхтаваны кадры для 12 партызанскіх атрадаў, якія праз ВІЦЕБСКІЯ ‘ВАРОТЫ’ прайшлі на тэрыторыю Беларусі.
ВІЦЕБСКІЯ (СУРАЖСКІЯ) ‘ВАРОТЫ’ — 40кіламетровы пралом улініі фронту паміж Веліжам і Ўсвятамі, які ўтварыўся ў выніку наступлен
ня савецкай 4й ударнай арміі Калінінскага фронту і вызвалення прыфрантавых раёнаў беларускімі партызанамі. Існавалі з 10.02 да
28.09.1942 г. ПАРТЫЗАНСКІЯ ЗОНЫ — тэрыторыі, якія кантралявалі партызаны (на канец 1943 г. — звыш 50% даваеннай плошчы Рэспублікі).
196
ПАРТЫЗАНСКІЯ РЭЙДЫ — баявыя рэйды партызан. Праводзіліся з мэтай дэзарганізацыі тылу і
‘РЭЙКАВАЯ ВАЙНА’
актывізацыі партызанскага руху, a таксама з мэтай перадыслакацыі ў новыя раёны дзеянняў.
— спланаваная ў стратэгічным маштабе акцыя партызан па адначасовым масавым разбурэнні чыгуначных ка
мунікацый з мэтай дэзарганізацыі ваенных перавозак. Праводзілася напярэдадні буйных наступальных аперацый Чырвонай Арміі (з
‘OCT’
03.08.1943 г. па ліпень 1944 г.).
— нямецкафашысцкі план каланізацыі і германізацыі Ўсходняй Еўро
‘ОСТЛАНД’
(Рэйсхкамісарыят
пы; быў вядомы толькі вузкаму колу кіраўнікоў нацысцкай партыі.
— адміністрацыйнатэрытарыяльная адзінка, у склад якой уваходзіла
акупіраваная тэрыторыя Беларусі,
‘Остланд’) акупіраваная тэрыторыя оеларун,
у тым ліку генеральная акруга ‘ Беларусь’. 3 1 красавіка 1944г.акруга ‘Беларусь’ была падпарадкавана міністру ўсходніх земляў А. Розен
бергу. КАЛАБАРАНТЫ
— тыя,хто супрацоўнічаў з нямецкімі фашыстамі пад час другой сусветнай вайны.
— арганізацыі беларускіх калабарантаў.
БЕЛАРУСКАЯ
НАРОДНАЯ САМАПОМАЧ, САЮЗ БЕЛАРУСКАЙ МОЛАДЗІ, БЕЛАРУСКАЯ БЕЛАРУСКАЯ ЦЭНТРАЛЬНАЯ РАДА РАДА ДАВЕРУ
— марыянетачны ўрад на чале з прэ зідэнтам Р. Астроўскім, створаны ў снежні 1943 г.
IV.
П: У склад якіх адміністрацыйных адзінак, створаных на акупіраванай тэрыторыі, увайшла тэрыторыя Беларусі?
А У склад розных тэрытарыяльнаадміністрацыйных адзінак. 1 енеральная акруга Беларусь уключала толькі 1/3 тэрыторыі рэспублікі (прыкладна яе цэнтральную частку). Заходнія раены Беларусі адышлі да Ўсходняй Прусіі, паўночназаходнія — да генеральнан
КНІГІ ОНЛАЙН
