Надзвінне
Выдавец: Полацкае кніжнае выдавецтва
Памер: 263с.
Полацк 2010
-79-
Нарадзілася Насця 16 чэрвеня 1916 года ў сялянскай сям’і. 3 дзяцінства разам з братамі і сястрой дапамагала бацькам у хатняй гаспадарцы, прывучылася да сялянскай працы. Тры класы закончыла ў роднай вёсцы, а потым - ветрынскую сямігодку.
Вайна змяніла і ўклад жьшця, і планы камсамольскага важака раёна. Браты Сцяпан і Канстанцін папоўнілі рады Чырвонай Арміі. Праводзіла іх толькі маці: бацькі ўжо не было ў жывых. Насця была выклікана ў абласны цэнтр, а адтуль накіравана ў распараджэнне ЦК ВЛКСМ. У лютым 42-га года па распараджэнні ЦК камсамолка Жаўнерка праз, так званыя, «Суражскія вароты» аказалася ў тыле ворага. Абставіны склаліся так, што два тыдні давялося працаваць у перасовачным шпіталі 4-й ударнай арміі, а потым яна была накіравана ў партызанскі атрад Міная Шмырова. У гэты атрад перабазіраваўся з 8 сакавіка 42-га года Віцебскі падпольны абкам камсамола. 3 гэтай даты і лічыцца Анастасія Жаўнерка партызанкай. I з гэтай даты яна - адказны арганізатар Віцебскага падпольнага абкама па Полацкай зоне. А галоўны абавязак яе - стварыць на акупаванай тэрыторыі камсамольскія арганізацыі і аказаць дапамогу ў падборы членаў бюро райкамаў у Полацкім, Расонскім, Асвейскім, Верхнядзвінскім, Ветрынскім раёнах і ў г. Полацку. Сваім запаветным куточкам любіла яна называць родную Полаччыну. I прайшла па ёй партызанка Жаўнерка, у асноўным ноччу і пешшу, сотні небяспечных кіламетраў, пабывала ва ўсіх партызанскіх брыгадах і атрадах. Тут, на Полаччыне, стала ў 1942 годзе камуністам, тут ледзь не загінула. Тут сустрэла ў канцы 1943 года сваё каханне. Яе абраннікам стаў прысланы з-за лініі фронту І.Ф.Янін.
На пасадзе арганізатара, а з 30 ліпеня 1943 года на паса-дзе сакратара Віцебскага падпольнага абкама камсамола, навед-вала народных мсціўцаў і мясцовых жыхароў, знаёміла іх са ста-новішчам на франтах, распаўсюджвала зводкі Савінфармбюро, збірала ў давераных людзей разведданыя аб варожых гарнізонах, удзельнічала ў праводзімых камсамольскіх сходах і канферэнцыях. Так, напрыклад, падрыхтавала і правяла яна 5 красавіка 1943 года міжраённую камсамольскую канферэнцыю ў Клясціцах, на якой прысутнічалі прадстаўнікі шасці раёнаў вобласці. У 1983 годзе на
-80 -
ўрачыстай сустрэчы, прысвечанай 40-годдзю гэтай канферэнцыі, Анастасія Парфёнаўна ў сваім выступленні расказала пра тыя далёкія гераічныя гады барацьбы з акупантамі.
У тыле ворага ей удалося стварьшь 40 падпольных кам-самольскіх арганізацый, у тым ліку і ў варожым гарнізоне Ветрына. У партызанскіх брыгадах ствараліся не толькі камсамольскія арга-нізацыі, а былі нават камсамольска-маладзёжныя атрады, як, на-прыклад, атрад «КІМ» брыгады Д.В.Цябута. У атрадах працавалі гурткі па падрыхтоўцы снайпераў, кулямётчыкаў і іншых ваенных спецыялістаў. Пяць разоў адважная актывістка Жаўнсрка пераходзіла лінію фронту. Галоўная яе зброя - гэта праўдзівае слова. Але былі выпадкі, калі прыходзілася браць у рукі аўтамат і разам з партызанамі адбіваць атакі фашыстаў. Усё пабачыла, усё вытрымала... А сваю першую баяваю ўзнагароду - медаль «Партызану Айчыннай вайны 1-й ступені» - атрымала ў сакавіку 1943 года.
Наступіў доўгачаканы ліпень 1944 года. Родная Беларусь была вызвалена ад нямецка-фашысцкіх акупангаў. А.П.Жаўнерка у гэты час працавала ў камсамольскіх органах абласнога цэнтра, a гютым - адказным супрацоўнікам апарата Віцебскага аблвыканкама. У канцы 1944 года за баявыя заслугі ў баях з акупантамі партызанка Жаўнерка атрымала высокую ўзнагароду - ордэн Чырвонага Сцяга.
Родную вёску яна наведала толькі пасля Перамогі. Сустрэлі яе маці і сястра Клаўдзія, якая таксама змагалася з фашыстамі ў партызанскім атрадзе. Браты Сцяпан і Канстанцін з фронту не вяр-нуліся, прапалі без вестак у 1944 годзе. Насця наведала вясковыя могілкі, паклала кветкі бацьку і паведала яму, што дачка не па-сароміла георгіеўскага кавалера Першай сусветнай вайны.
ГІасля заканчэння Віцебскага педінстытута яна працавала ў школе № 18 г. Віцебска, выкладала матэматыку. Дарэчы, у кра-язнаўчым музеі гэтай школы ганаровае месца займае і фотаздымак адважнай партызанкі. Закончыла А.П.Жаўнерка і Вышэйшую пар-тыйную школу пры ЦК КПСС.
У 1962 годзе камуніст Жаўнерка была абрана старшынёй Глыбокскага райвыканкама, а з 1965 па 1973 гады яна ўзначальвала Віцебскі абласны прафсаюз работнікаў дзяржустаноў, а наступныя пяць гадоў працавала адказным сакратаром камісіі па справах ня-
- 81 -
поўнагадовых у апараце Віцебскага аблвыканкама.
«На ўсіх участках працы Жаўнерка А.ГІ. з душой адносілася да справы, чэсна і добрасумленна выконвала службовыя абавязкі... Часта бывала ў раёнах, на прадпрыемствах, у школах, прымала самы актыўны ўдзел у грамадскай рабоце, шмат рабіла па патрыятычнаму выхаванню падрастаючага пакалення...» - так у некралогу пасля яе смерці 7.7.1996 года паведамляла газета «Народнае слова».
Гаючая полацкая зямля нарадзіла і выхавала сапраўднага патрыёта, чалавека прыгожага і гераічнага лёсу. «Яе асноўная ры-са - добрасумленнасць і працавітасць. I яшчэ - адданасць сваёй Беларусі». - гаворыць аб мані яе дачка. педагог Ася Іванаўна, a старэйшая, таксама педагог, Людміла Іванаўна дадае: «Маці была цудоўным, высокароднай душы чалавекам, вельмі адказным, ад-даным абавязку. Сябравала з моладдзю, яе вельмі паважалі. Будзем спадзявацца, што яе ўнукі і праўнук вырастуць добрымі людзьмі».
У 1974 годзе, калі адкрывалі мемарыял на плошчы Перамогі ў Віцебску, ветэрану А.П.Жаўнсрка аказалі гонар запаліць агонь памяці. Яна - удзельнік Параду Перамогі ў Маскве. Актыўнасці ветэрана можна пазайздросціць: кожны год сустракалася з бая-вымі сябрамі на Кургане Дружбы ў Верхнядзвінскім раёне, даволі часта сустракалася з землякамі ў свята вызвалення Беларусі на ме-марыяльным комплексе ў вёсцы Гомель і на комплексе «Прарыў» на Ушаччыне, ладзіла сустрэчы з моладдзю, выступленні...
Радзіма высока ацаніла заслугі слаўнай дачкі Віцебшчыны: акрамя вышэй названых ордэнаў, у яе і ордэн Айчыннай вайны 2-й ступені і шэраі медалёў, у тым ліку «За адвагу», «За працоўную доблесць», «За перамогу над Германіяй».
Імя яе ўвекавечана ў музеі Ветрынскай СШ ў экспазіцыі «Імі ганарыцца школа». Такой была і застанецца ў памяці землякоў Анастасія ГІарфёнаўна Жаўнерка, патрыёт, педагог, персанальны пенсіянер рэспубліканскага значэння, капітан у адстаўцы, простая беларуская жанчына.
-82 -
Анатолнй Кнрюшнн
«Нет, не красота спасёт мйр...»
1ІНННПГШПШН1П1ШНІІПІШШПІП
Городская красавнца
Была ранняя весна. Весело бежалн ручьн. Снег отлежал своё. Он, устав за знму, легко н радостно становнлся пузырчатой воднч-кой н бежал, по-детскп радуясь тёплым лучам, туда, где ждала его шнрокая заводь располневшей рекн, его колыбелн, откуда он когда-то туманной влагой поднялся ввысь гі поплыл навстречу холодным ветрам, а затем упал на землю пуіппстымн звёздочкамп...
Я ожндал автобус на свою малую родмну, в Ушачм. Немногочнсленные пассажнры стоялн. как н я. под навесом, напомннавшнм большую птшіу с поднятымн вверх крыльямн. По её центру, от мороснвшего временамн дожднка, падал вннз свособразный маленькнй водопадпк. под которым прпннмала душ голубка. Стоя в воде, она поочерёдно подставляла под водяной поток то бока, то спннку, то грудку. Ей это гак нравнлось, что от удовольствня птнца закрывала глаза. Вокруг лужн бегал голубь. Что это самец, я определнл по перелнвчатой радужной шейке. Он пытался отогнать подружку, хлопая крыльямн, урча, как будто в его горле что-то перекатывалось, но голубка продолжала свой моцнон, не обраіцая на него ннкакого внммання. Наконец, насладнвшнсь. она отошла, отряхнулась н полетела, заблестев на выглянувшем нз-за тучн солнце влажнымн крыльямн. Её место занял голубь. Водопаднк уменьшнлся, но был еіцё достаточно актнвным.
-83-
- Ншь ты, - сказал пожнлой мужчнна, - плескаться в лужах не хотят, как летом.
- А зачем, еслн вода сама на ннх льётся, - поддержала разговор молодая женіцнна. - после знмы сейчас для птнц рай.
Подошёл автобус. Я наблюдал мз окна за ожнваюшнмн после знмней дремоты полямн. За пару остановок до Сорочнно в автобус зашёл мужчнна, а за ннм собнралась войтп женшнна, тянувшая на поводке собаку, которая упнралась нзо всех снл всемн че-тырьмя лапамн. Хозяйка прпкрнкнула на неё. Собака вннмательно посмотрела на женіцйну. но как только та сделала попытку войтй, всё повторнлось сначала. Пассажнры заулыбалнсь, воднтель также смотрел с ннтересом, слегка вздрагнвая от внутреннего смеха. Наконец женншна нзменнла тактнку н пустнла собаку впередй се-бя. Н, о чудо, собака с радостью впрыгнула в автобус, будто ждала вежллвого к себе обрашення. Все облегчённо вздохнулн.
А вот н моя деревня Ореховно. Домнк, служаіцйй дачей, прмнял меня с зпмней прохладой. Я протопмл печь, сбегал за водой, помог прннестн воды йз колодца н моей соседке - пожплой жешцйне. В полдень к ней прнехала нз города внучка-студентка. Я стоял на крыльце й вндел, как она шла, высокая, стройная. Пышные светлые волосы едва касалнсь плеч. Прохожне оглядывалнсь на городскую красавмцу. Тонко очерченные дугообразные бровн под-чёркнвалн её огромные тёмно-сннме глаза, опушённые длйннымй реснйцамн, нежный румянец лежал на іцеках, будто утренняя заря забыла растаять в лучах полуденного солнца. Полуоткрытый ротнк с пухлымн губкамн напомннал цветом спелый гранат. Я почувство-вал моіцное дыханпе самой прнроды. Словно вздымалась земля под моймй ногамн. Казалось, что вокруг запелн птнцы, а голые ветвн яблонь готовы вот-вот покрыться бело-розовымн бутонамн...
С такнм настроеннем я ушёл в дом. Ночью вндел сон, в котором я танцевал однн в большом зале, полном йзысканно оде-тых людей, н онн расступалнсь, чтобы не мешать мне скользнть по паркету на носочках, как это делают балернны. Нногда я подпрыгнвал так, что подннмался в воздух н пармл над головамн
-84 -
людей. й музыка была такая сладостно-томнтельная, что захотелось запеть, но петь я не стал, зная, что голос у меня хрнплый. Хотелось всех любнть, дарнть всем добро...
КНІГІ ОНЛАЙН
