Беларусы у генетычнай прасторы
антрапалогія этнасу
Аляксей Мікуліч
Выдавец: Тэхналогія
Памер: 138с.
Мінск 2005
Генатыпаскапія назіранне за спадчыннай канстытуцыяй арганізма.
* Гэты невялікі слоўнічак змяшчае тлумачэнні некаторых тэрмінаў, пераважна з генетыкі і антрапалогіі, якія могуць быць незразумелыя спецыялістам іншых галінаў навукі.
122 • СЛОЎНІК СПЕЦЫЯЛЬНЫХ ТЭРМІНАЎ
Генафонд сукупнасць спадчыннай інфармацыі, зашыфраванай у генетычных структурах папуляцыі.
Генетычны маркёр локус храмасомы, які вызначае канкрэтную фенатыповую прыкмету.
Геном сукупнасць генетычнага матэрыялу, які змяшчаецца ў гаплоідным (адзінарным) наборы храмасом пэўнага віду арганізмаў.
Гетэразігота арганізм, у генатыпе якога гомалагічныя храмасомы нясуць розныя формы (алелі) канкрэтнага гена.
Гомазігота — арганізм, у генатыпе якога гомалагічныя храмасомы маюць аднолькавыя формы пэўнага гена.
Гомалагічныя храмасомы — парныя храмасомы, у якіх аднолькавыя локусы размешчаныя ў аднолькавай лінейнай паслядоўнасці.
Дактыласкапія вывучэнне ўзораў, якія ўтвараюцца лініямі скуры на пальцах рук з мэтай ідэнтыфікацыі асобы.
Дамінантнасць здольнасць алеля паўнавартаснапраяўляццаў фенатыпе незалежна ад таго, знаходзіцца ён у гомазіготным ці ў гетэразіготным стане; у другім выпадку ён прыгнятае дзеянне рэцэсіўнага алеля.
ДНК (дэзоксірыбануклеінавая кіслата) біяпалімер, сінтэзаваны з нуклеатыдаў; спадчыннае рэчыва храмасом.
Доліхацэфалы доўгагаловыя; людзі, у якіх стасунак шырыні галавы да яе даўжыні меншы за 0,76.
Дымарфізм наяўнасць у асобін адной папуляцыі дзвюх формаў, якія адрозніваюцца морфафізіялагічнымі прыкметамі.
Дыплоід асобіна (або клетка) з падвойным наборам гомалагічных храмасом.
Дэрматагліфіка навука пра скурныя малюнкі далоняў рук і падэшваў ног у чалавека.
Ізаантыгенныя прыкметы розныя формы антыгенных сістэмаў (АВО, рэзус, MNS ды інш.).
Ізагенлінія лінія, якая звязвае на геаграфічнай карце папуляцыі з аднолькавай канцэнтрацыяй генаў.
Імавернасць лікавая харакгарыстыка магчымасці прысутнасці якойнебудзь прыкметы ці канкрэтнага гена ў даследванай папуляцыі.
Імунаглабуліны складаныя бялкі, якія бяруць удзел у стварэнні проціінфекцыйнай аховы (імунітэту) арганізма.
Інбрыдынгскрыжаванне блізкароднасньк асобінаў у межах адной папуляцыі.
Інвалюцыя змяншэнне, выраджэнне папуляцыі пад уплывам неспрыяльных умоваў.
Карэляцыя узаемазалежнасць у зменлівасці марфалагічных, фізіялагічных, біяхімічных прыкметаў арганізмаў.
СЛОЎШК СПЕЦЫЯЛЬНЫХ ТЭРМІНАЎ • 123
Клінальная зменлівасць паступовае павелічэнне або змяншэнне (колькасны градыент) якойнебудзь прыкметы, уласцівасці ўнутры папуляцыі; адно з выяўленняў унутрывідавой геаграфічнай зменлівасці.
Краніялогія раздзел антрапалогіі, які вывучае індывідуальныя і групавыя варыяцыі памераў, формы чэрапа і яго асобных частак.
Локус месца знаходжання (лакалізацыя) пэўнага гена ў храмасоме або на генетычнай карце храмасомы.
Латэральны размешчаны збоку ад сярэдзіннай лініі цела; бакавы.
Мерыдыянальная зменлівасць генагеаі'рафічная зменлівасць па мерыдыяне, г. зн. у кірунку “поўдзеньпоўнач”.
Меёз дзяленне клеткавага ядра, якое папярэднічае ўтварэнню полавых клетак і звязанае з памяншэннем ліку храмасом у 2 разы.
Мікраэвалюцыя паступовая змена частот генаў у папуляцыі на працягу некалькіх паслядоўных генерацый.
Мітахондрыя арганоід клетак эўкарыётаў, які забяспечвае арганізм энергіяй.
Мітоз дзяленне ядра саматычнай клеткі без памяншэння ліку храмасом.
Морфатып комплекс марфалагічных прыкметаў арганізма, які вызначае яго фізічныя і фізіялагічныя асаблівасці.
Нуклеатыды манамеры (складовыя часткі) нуклеінавых кіслот, у прыватнасці дэзоксірыбануклеінавай кіслаты — носьбіта спадчыннай інфармацыі.
Онтагенез індывідуальнае развіццё арганізма ад яго зараджэння да смерці.
Панміксія выпадковае, свабоднае скрыжаванне ў папуляцыі асобінаў з рознььмі генатыпамі.
Плеятрапія дзеянне аднаго і таго ж гена на розныя прыкметы.
Полімарфізм існаванне ў межах адной папуляцыі некалькіх генетычна і марфалагічна адрозных групаў.
Посгнатальны перыяд перыяд онтагенезу пасля нараджэння.
Прэмарбідны стан стан арганізма ці папуляцыі на мяжы паміж здароўем і хваробай, які можа перайсці ў выразную паталагічную форму або вярнуцца да нормы.
Прэнатальны перыяд перыяд онтагенезу перад нараджэннем,
Рэзусфактар антыген, які прысутнічае ў эрытрацытах большасці людзей (ад 85 да 99 % залежна ад расы); абумоўлівае сумяшчальнасць і несумяшчальнасць крыві розных індывідаў (пры пераліванні, цяжарнасці).
Рэндамізаваная выбарка выпадковая выбарка, на фармаванне якой даследчык не ўплывае.
Рэпрадукцыйная кагорта група асобінаў, якая забяспечвае ўзнаўленне папуляцыі.
Рэпрэзентацыйная выбарка статыстычна дастатковая паводле колькасці частка папуляцыі, якая адлюстроўвае яе асаблівасці.
124 • СЛОЎНІК СПЕЦЫЯЛЬНЫХ ТЭРМІНАЎ
Рэцэсіўнасць — адсутнасць праяўлення ў фенатыпе алеля, які знаходзіцца ў гетэразіготным стане; дзеянне яго прыгнятаецца дамінантным алелем.
Сералогія раздзел імуналогіі, які вывучае рэакцыі антыгена (мікроба, віруса, чужароднага бялку) з антыцеламі крывяной сыроваткі.
Скрынінг масавае абследванне насельніцтва для выяўлення асобаў з якімінебудзь захворваннямі або нармальнымі прыкметамі.
Фенагеаграфія раздзел генетыкі, які вывучае геаграфічнае размеркаванне прыкмет (фенаў).
Фенатып сукупнасць прыкметаў арганізма (асаблівасцяў будовы і жыццядзейнасці), абумоўленых узаемадзеяннем генатыпу з навакольным асяроддзем.
Фенетыка раздзел генетыкі, які даследуе механізмы генегычнага кантролю фармавання фенаў.
Філагенез працэс гістарычнага развіцця асобных відаў, сістэмных групаў жывой прыроды.
Храмасомы самаўзнаўляльныя структуры клеткавага ядра, якія змяшчаюць спадчыннае рэчыва (ДНК) і бялкі.
Шлюбная асартацыйнасцьвыбар шлюбнагапартнёрапафізічных і псіхічных якасцях.
Эўкарыёты арганізмы, клеткі якіх змяшчаюць аформленае ядро ды іншыя арганоіды, абмежаваныя мембранамі.
СПІС
ПУБЛІКАЦЫЙ АЎТАРА
1. Цветовая слепота у жнтелей Гомельской областн // Матер. науч.практ. конф. врачейокулнстов Гомельской обл. Гомель, 1967. С. 48.
2. Распределенне групп н резуспрннадлежностн кровн у населенпя Белорусснн // Пленум учен. совета БелНЙН гематологнн н перелнвання кровн: Тез. докл. Мн., 1967. С. 1112. (Соавт.: МвановЛ.В., Шуваева Б.А.)
3. Антропологня н генетнка сельского населення БССР // Здравоохраненне Белорусснн. 1970. № 11. С. 6266.
4. Аналіз антрапалагічнага саставу беларусаў па даных размеркавання груп крыві // Весці АН БССР. Сер. біял. навук. 1970. № 6. С. 6265.
5. Antropological analysis of the composition from blood group distribution data of Bielorussia//Genetics Abstracts (London). 1971. G6256.
6. Геаграфія некаторых спадчынных прыкмет беларускага насельніцтва // Весці АН БССР. Сер. грамад. навук. 1971. № 2. С. 109114.
7. Прнмененне спектрофотометра для определення цвета волос головы человека //Всесоюзная научная сессня, посвяіценная нтогам полевых археологнческнх н этнографнческнх нсследованнй 1970 г. Тбнлнсн, 1971. С. 33.
8. Спектрофотометрпческое нзученне цвета волос н окраска радужнны у населенмя БССР //Вопр. антропологнн. М., 1971. Вып. 38. С. 108117.
9. Частоты генов н фенотнпов трех снстем кровн у людей пожнлого возраста //1 Белорусская конференцня геронтологов: Тез. докл. Мн., 1971.
10. Удзел беларускіх антраполагаў у правядзенні Міжнароднай біялагічнай праграмы // Весці All БССР. Сер. біял. навук. 1971. № 3. С. 111.
11. Усесаюзная навуковая сесія, прысвечаная вынікам палявых археалагічных і этнаграфічных даследаванняў 1970 г. // Весці АН БССР. Сер. грамад. навук. 1971. № 5. С. 124125. (Суаўт.: Гуркоў У.С., Сабаленка Э.Р.)
12. Цветовая слепота у сельскнх жлтелей Белорусснн // Вопр. антропологлл. М., 1972. Вып.41.С. 7276.
13. Географлческое распределенле наследственных прлзнаков в Белорусслл: Автореф. длс.... канд. блол. наук. М., 1972. 22 с.
14. Новые антропологлческле матерлалы к проблеме этногенеза белорусского народа. М.: Наука, 1973. 20 с. (Соавт.: Салйвон М.Н.. Тегако Л.Н.)
15. New anthropological data to the problems of the ethnogenesis of Bielorussian people. Chicago Press, 1973. 18 p. (Суаўт.: Salivon I.I., Tegako LI.)
126 • СПІС ПУБЛІКАЦЫЙ АЎТАРА
16. Географня наследственных прнзнаков человека на террнторнн БССР в связн с вопросамн этногенеза// Этногенез белорусов: Тез. докл. конф. Мн., 1973. С. 4549.
17 Чувствнтельность к PTC населення БССР // Весці АН БССР. Сер. біял. навук. 1974. № І.С. 124125.
18. Генетнкоантропологнческая характернстнка малых популяцнй Белорусснн // йтогн нсследованнй по МБП в БССР: Матер. обьеднн. сесснн. Мн., 1974. 2931.
19. О некоторых закономерностях формнровання геногеографнческой структуры современного населення // Методологнческне основы теорнн преобразовання бносферы: Тез. совеш. Свердловск, 1975. С. 1819.
20. йсследованне сывороточного антнгена Gm (1) у сельского населення Белорусснн//ЗдравоохраненнеБелорусснн. 1976. № 1. С. 4446. (Соавт.: РадюкевйчЛ.З.)
21. Некоторые морфофнзнологнческне особенностн людей пожнлого возраста // Здравоохраненне Белорусснн. 1976. № 6. С. 8182.
22. К проблеме комплексного генетнкоантропологнческого нзучення человека // Тез. докл. III сьезда Белорусского обва генетнков н селекцнонеров. Горкн. 1976. С. 9798.
23. Очеркн по антропологнн Белорусснн. Мн.: Наука н техннка, 1976. 266 с. (Соавт.: Салйвон М.М., Тегако Л.Н.)
24. Некоторые особенностн уровня артернального давлення в завнснмостн от пола н возраста // Здравоохраненне Белоруссмн. 1977. № 5. С. 84.
25. Полнморфнзм населення БССР по факторам резус (CDE) // Матер. III Всесоюз. сьезда генетнков н селекцнонеров. Л., 1977. С. 4950.
26. Распределенне тнпов гаптоглобнна у населення Внтебской обл. // Весці АН БССР. Сер. біял. навук. 1978. № 1. С. 4852. (Соавт.: Радюкевйч Л.З.)
27. Генетнкоантропологнческнй полнморфнзм современного населення Белорусснн // Тез. докл. XIV Междунар. генетнческого конгресса. М., 1978. 183 с.
КНІГІ ОНЛАЙН
