Запісы 39 дыск у дадатку

Запісы 39

дыск у дадатку
205.84 МБ
да мяне, і айцец стаў мне гаварыць пра працу ў Радыё й агулам пра Ватыкан і Рым. Ён пытаўся, ці я ведаю беларускую мову. Я сказаў, што закончыў беларускі ліцэй у Бельску. I Тамушанскі кажа: “To прыяжджай”. Пасьля пару месяцаў я прыехаў сюды, у Рым. Помню, што гэта было 13 чэрвеня 1983 г. Ну й з гэтага часу я пачаў працаваць у рэдакцыі. Тады былі толькі айцец Тамушанскі й айцец Маскалік. Літаральна пару месяцаў перад маім прыездам пакінула працу ў рэдакцыі Вольга Браско, украінка. Перайшла ва Украінскую рэдакцыю. Калі я прыйшоў, перадачы былі пяць разоў на тыдзень. Літоўцы ў нас забралі суботу й нядзелю. Але калі мяне прынялі на працу, дырэкцыя сказала, што паколькі нас трое, суботу яны нам мусяць зьвярнуць. Так што пасьля нейкага часу, магчыма праз два-тры месяцы, мы ўжо мелі шэсьць праграмаў на тыдзень. Яны доўжыліся тады 14 хвілінаў. Гэта былі іншыя часы: не было інтэрнэту, не было так вялікага доступу да масмэдыяў, і зьмест праграмаў быў іншы. Тады быў Савецкі Саюз, і Беларусь была падсавецкая, таму мы больш увагі зьвярталі ў сваіх праграмах на рэлігійнае жыцьцё ў Беларусі. Тут вельмі дапаможнымі былі апрацаваньні айца Льва Гарошкі, асабліва ягоныя камэнтары да нядзельных Эвангельляў і на вялікія сьвяты. Таксама дасылаў скрыпты доктар Віктар Сянкевіч з Гішпаніі, які потым перасяліўся ў Каліфорнію.
У нас быў такі прынцып — штодня якісьці цыкль. Напрыклад, у нядзелю было тлумачэньне Эвангельля дня. У панядзелак я пісаў пра гісторыю Сьвятой Зямлі, пра яе месцы культу і г. д. Знайшоў такія
апрацаваньні ў нашых архівах. Праграмы да 1989 г. былі асабліва зьвернутыя на рэлігійныя тэмы, бо Ватыканскае радыё — гэта радыё Папы. Трэба было гаварыць пра штодзённую дзейнасьць Святога Айца, пра ягоныя аўдыенцыі ці пра разважаньні Папы перад малітвай “Анёл Панскі” ды іншае. Гэта займала каля 30 адсоткаў часу.
Прыйшоў 1989 год, і адбыліся калясальныя зьмены: мы пачалі мець супрацоўнікаў зь Беларусі. Першай супрацоўніцай была Алеся Ўнукоўская, якая цяпер у Нью-Ёрку. Яна давала вельмі добрыя рэпартажы на 2-3 хвіліны пра жыцьцё каталікоў і праваслаўных на Беларусі. Беларусь стала адкрытай краінай, мы маглі нават паехаць туды. Я сам быў на і-м кангрэсе беларусістаў у 1991 г. I маё выступленьне было два разы перадаванае на беларускім тэлебачаньні. Маю пры сабе беларускія газэты й тыднёвікі, якія пісалі, што ў Ватыкане гавораць пабеларуску, а ў беларускім парлямэнце — па-расейску. Я даў беларускім СМІ шмат інтэрв’ю.
Н. Г.: Вы выдавалі тут бюлетэнь “Хрысьціянскія навіны”. Раскажыце, калі ласка, пра яго.
Я. М.: Гэтая думка нарадзілася пасьля 1989 г. Мы працавалі, але было шмат вольнага часу. Зь Беларусі тады мне прысылалі магчыма з 30 розных бюлетэняў. Пачала ўзьнікаць думка: а магчыма, і мы пачнём нешта выдаваць? Так склалася, што ў 1989 г. прыехалі ў Рым два студэнты з Полыпчы — Юрка Ляшчынскі (цяпер ён праграмны дырэктар Радыё Рацыя) і Мікола Ваўранюк, журналіст “Нівы” й супрацоўнік Радыё Рацыя. Яны прыехалі недзе на шэсьць месяцаў і нам дапамагалі ў праграме. А па вечарах мы доўга размаўлялі, што рабіць. “Давай будзем выдаваць бюлетэнь”, — хтосьці з нас сказаў. Такўтраіхі пачалі: першы, другі,трэці нумар. Я паслаўгэтыя бюлетэні ў розныя куткі сьвету да беларусаў. Вельмі хутка прыйшлі добрыя рэцэнзіі ня толькі, напрыклад, з Радыё “Свабода”, але нават і з самой Беларусі. Быў такі ўздым. Але неяк вельмі супраць гэтага паставіўся Тамушанскі. Таму я мусіў рабіць усё цішком, каб ён ня бачыў.
Н. Г.: А матэрыял Вы адкуль бралі?
Я.М.: Матэрыял я шукаў усюды. У “Божым шляхам” шукаў, многа дапамагаў прафэсар Антон Мірановіч зь Беластоку, ужо ўспомнены др. Сянкевіч, час ад часу айцец Аляксандар Надсан. Сам пісаў шмат, асабліва пра дзейнасьць Папы й пра падзеі ў Ватыкане. He было кампутару, толькі простая кірылічная машынка. Калі ўжо запоўніў зьмест бюлетэню, трэба было пайсьці на другі паверх і зрабіць копіі, потым кожны лісток асобна трэба было скласьці й заклеіць ды выслаць на той ці іншы адрас. Наклад быў 250 асобнікаў. Дасылаў яго спачатку на 170 адрасоў, а потым на болып за 200. Я нават дасылаў яго да Барадуліна, і ў беларускія міністэрствы. Шмат на Беларусь высылаў.
Трэба пахваліцца, што прымалі добра. Але ўжо недзе ў 1994 г. я спыніў выдаваць бюлетэнь.
Н. Г.: Раскажыце, калі ласка, пра Тамушанскага. Мы даволі мала пра яго ведаем. Што ён за чалавек быў, чым займаўся?
Я. М.: Як я ведаю, ён называўся Ёзэф Робэрт Патры. Ня ведаю, у якім годзе зьмяніў прозьвішча на Тамушанскі. Ен вучыўся ў духоўнай сэмінарыі айцоў базыльянаў у Таронта, у Канадзе, потым жыў у манастыры. Пасьля нейкага часу ён меў кантакты зь сьвятаром Янкам Тарасэвічам, і той яго ўгаварыў, каб пакінуў манастыр і стаў дыяцэзіяльным сьвятаром. У выніку празь нейкі час Тамушанскі прыехаўу Лёндан, дзе вучыўся ва ўнівэрсытэце. Разам з вучобай пачаў працаваць у лёнданскім беларускім цэнтры разам з айцамі Надсанам, Сіповічам, Г арошкам і г. д. Тады ў Л ёндане было даволі шмат беларускіх каталіцкіх сьвятароў, а ў Рыме не было нікога, акрамя Татарыновіча. Калі Татарыновіч адышоў ад справаў, прыехаў на ягонае месца ў 1970 г. архімандрыт Гарошка й стаў кіраўніком праграмы. А сьледам зьявіўся недзе ў 1974 г. і айцец Тамушанскі, каб дапамагаць Гарошку. Тады было іх трое: Тамушанскі, Маскалік і Гарошка. Архімандрыт Леў Гарошка — гэта быў волат беларускі, строгі, добра ведаў беларускую мову, бо ў самой Беларусі выкладаў яе ў розных школах. Але ён хварэў на сэрца. Паехаў у Парыж, зрабіў апэрацыю й памёр на апэрацыйным стале. Пахавалі яго ў Лёндане, дзе нядаўна пахавалі айцоў Надсана й Маскаліка.
Такім чынам, з 1978 г. Тамушанскі стаў кіраўніком беларускай праграмы Ватыканскага радыё. Айцец Тамушанскі гаварыў, што ягоныя дзяды паходзяць недзе з-пад Наваградку. Ягоная маці была немка. Таму ён вельмі добра гаварыў па-нямецку. А бацька — амэрыканец. Тамушанскі любіў езьдзіць па Эўропе й да арабскіх краінаў, асабліва ў Туніс. За маіх часоў, у канцы 1980-х гг., ён часта браў на два-тры дні білет і гатэль ды ляцеў. Ягонае сэрца было там. Ён мне ня раз казаў, што як закончыць працу на радыё, паедзе жыць у арабскую краіну. На жаль, не атрымалася. Айцец Тамушанскі часта езьдзіў у Лёндан, заўсёды сьвяткаваў там свае “ўрачыстасьці”: 3 чэрвеня — сьвятога Робэрта і 3 сьнежня — гадавіну свайго сьвятарства. I ў 1996 г. паехаў сьвяткаваць 33-ю гадавіну свайго рукапалажэньня ў сьвятарства ў Лёндан і там дрэнна пачуўся. Але вяртаўся сюды ў Рым. Раніцай наступнага дня прыехаў на працу на радыё, а тут людзі бачаць, што ён дрэнна сябе адчувае й завезьлі яго ў больніцу. Наступнага дня, іо-га сьнежня, звоняць адтуль, што памёр. Тады айцец Надсан прыехаў і служыў хаўтурную літургію ў Русікуме. Было шмат народу на пахаваньні, шмат прыбыло людзей з нашага радыё, уключна з праграмным дырэктарам, айцом Фэдэрыкам Ламбардзі. Пахавалі Тамушанскага на рымскіх могілках Порта Пія. Там ватыканская
Ўсходняя Кангрэгацыя мае свой участак. Праўда, ён малы — тры на чатыры мэтры, дык мы як паехалі шукаць магілу Тамушанскага, ледзь знайшлі яе. Там ужо быў пахаваны ўкраінскі япіскап, якаясьці ўкраінская манашка, і Тамушынскі быў трэці зь імі. Адзін над другім пахаваныя. А недалёка ад яго ляжаў і заснавальнік беларускай праграмы айцец Пётра Татарыновіч. Я бываў на магіле Татарыновіча шмат разоў, асабліва на 25 Сакавіка, у дзень абвешчаньня БНР. Тэрмін яе арэнды скончыўся, і цяпер сваякі кс. Пятра хочуць перапахаваць яго ў Полыпчы.
Колішняя наша маленькая суполка — айцец Маскалік, я, Марыя Пецюкевіч, дачка славутага Марыяна Пецюкевіча, муж Марыі й іхняя маленькая дачушка Анджэліка — рэгулярна езьдзілі на могілкі, дзе маліліся за душу айца Татарыновіча й за Беларусь. Затым вярталіся да сп. Пецюкевічаў на абед.
Н, Г.: Вы праваслаўны й працуеце на каталіцкім радыё, гэта ня ёсьць перашкодаю?Як тут да гэтага ставяцца?
Я. М.: Ніколі нічога дрэннага мне не казалі, усё было добра. Для маёй Беларусі — гэта, магчыма, было б праблемай, але ня тут. Я нават з Папам Рымскім неаднойчы сустракаўся, разоў зь дзесяць. 3 усімі, гэта значыць са сьв. Янам Паўлам II, Бэнэдыктам XVI і Францішкам. I ніколі пытаньне веравызнаньня не ўзьнікала. Першы раз была аўдыенцыя з нагоды 35-годзьдзя Беларускай рэдакцыі. I магчыма зь пяць хвілінаў я гутарыў з Папам, якому расказаў пра гісторыю нашай праграмы, яе зьмест. Сьвяты Айцец на заканчэньне ўдзяліў сваё блаславеньне.
Тэма нумару: Італійская мазаіка
Месца на мапе
Натальля Гардзіенка
Менск
ЦАРКВА, ЗБУДАВАНАЯ БЕЛАРУСАМ, У ФЛЯРЭНЦЫІ
Зь беларускіх славутасьцяў у Флярэнцыі шырокай публіцы вядомае хіба што пахаваньне ў базыліцы Санта Крочэ аўтара знакамітага палянэзу “Разьвітаньне з Радзімай” Міхала Клеафаса Агінскага. Аднак зусім недалёка ад цэнтру гораду на вуліцы Льва X (Via Leone Decimo, 8) знаходзіцца храм, пабудаваны выхадцам зь Беларусі, — царква Раства Хрыстова й Сьв. Мікалая Цудатворца, што была першым расейскім праваслаўным будынкам на тэрыторыі Італіі.
Ініцыятарам стварэньня храму стаў нараджэнец Жабінкаўшчыны айцец Уладзімер Лявіцкі, сын вясковага сьвятара зь Вялікіх Сяхновічаў Івана Лявіцкага. Будучы заснавальнік царквы ў Флярэнцыі нарадзіўся ў 1842 (ці 1843) г., закончыў Літоўскую духоўную сэмінарыю й Пецярбурскую духоўную акадэмію. За год да сканчэньня апошняй, у 1866 г., ажаніўся з Надзеяй Васільевай, дачкой заснавальніка й настаяцеля Аляксандра-Неўскага храму ў Парыжы протаярэя Іосіфа Васільева. Ужо праз год Уладзімер Лявіцкі стаў сьвятаром, і маладая пара паехала ў падарожжа па Эўропе, кіруючыся да першага месца прызначэньня навасьпечанага айца — у Ніцу. Тут Лявіцкі служыў цягам 11 гадоў, пакуль у 1878 г. ня быў прызначаны ў Флярэнцыю.
Сям’я Лявіцкіх часта падарожнічала: праяжджала празь Вену, Варшаву, Берасьце ў родныя Сяхновічы. Гэтыя падарожжы разам з асноўнымі сямейнымі падзеямі Ўладзімер Лявіцкі занатоўваў у адмысловай “Храналёгіі летніх знаходжаньняў”. Сьвятар наогул багата пісаў. Публікаваўся на старонках часопісу “Церковный вестнйк”, выдаў уласную кнігу пад назвай “Современные стремленйя папства” (Санкт-Пецярбург, 1908), а таксама пакінуў падрабязны “Журнал будаўніцтва храма” — таго самага, флярэнтыйскага.