Гісторыя Беларусі
кароткі нарыс (у 5-ці частках). Частка V
Памер: 188с.
Мінск 1994
ПСТОРЫЯ
I Белдруш
КАРОТКІ НАРЫС (У5ЦІ ЧАСТКАХ)
ЧАСТКА V
ІЮТЛ’ ГІСТОРіЯ АКАДЭМІІ НШК 5ЕЛІРУСІ
УПРЛЖНІЕ ЖАЕЛГГ," rAVOTE іШІІСТЗРСТВА АЗАРОШ РЗСііУШіілі БШВОЬ
ГІСТОРЫЯ ВЕЛАРУСІ
Кароткі нарыс (у 5ці частках )
Вучэбны дапаможнік для вайскоуцау
Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь
Частка 5
Мінск І??1
3
'ША 23. ШАРУСЬ У ПЕРШЫ Ж ЕІЛШЙ АЙ'ІЫННАЙ £ШІЖ
Вучэбныя пманні. і. Пачатак ваяны. Катастрофа заходнай йіінска. На рубяхы Бярззіны і Днядра. На Гомельскім wipaAwv. 2. йабілізацыя і эвакуацыя. 3. Устанаўденне акудавдйнаіа рэшчу. 4. Зараджэнне лартызанокага руху і падпольнай барацьбы.
На досвітку 22 чэрввня 1941 года войскі фашысцкай Гарманіі зераломна, без аб’яўлення вайды ўварваліся на тэрыторыю Савецкага Саюза. У адпаведнаоці з лланам "Барбароса" супраць СССР была кіяута магудая ваанная сіла с.амой Германіі і краін ратэлітаў — Ітэліі, Фінляндыі, Румыніі і Вангрыі.. якая налічвала І90 дывізій (да 5,5 млн. чалавек), якія малі на ўзбраанні звыш 48 тыс. гармат і мінаметаў, 4300 таякаў і штурмавых гармат, 4 980 самалётаў і каля 200 баявых караблёў. Заенныя дзаянні аачаліся на шырокім фронце ад Баранцава да Чорнага мора.
Галоўная ваеннапалітычная мэта плана "Барбароса" заключалась у поўным разгрома ССФ. Яго отратэгічнай аснолай была ідэя "маланкавай вайнып, каб яшч.э да наступлання эімы разграміць асноўныя оілы Чырвонай Арміі, сканцэнтраваяыя ў заходніх раёнах краіны, нарамокна закончыць ва^.чу і тым лікзідаваць галоўяую перашкоду на шляху да суоветяага панаваяня.
Вайна с самага дачатку для Савоцкага .Саюэа склалаоя вальмі яеодрыяльна: на ўсім фронцв ад Балтыкі ,і да Чорнага мора войскі Чырвонай Арміі неслі цяжяія страты і вымушаны былі паўсадна адстудаць. Амаль усе паслявавняыя гады яанавала думка, што такоа станоэішча склалаоя зза радтоўнасці заровзга нададу, вялізнай дераваза нямвцкай аркіі ў кывой сіле і баявой тэхніцы.ў адсутнасці. ў камавдаваяня Чырвонай Арміі неабходнага вопыгу ў лвдгеяні буйнелактабнкх баязык адарацый х г.д. У той яа час ® звяргалася ўвагі ва кудк больш значаыя і глыбвйшыя абставіны, ®ахія як ланаваннв ў храінв камавдяабкрахратычнаа сістэш, надруаанай «аральнайалітычнай абстааоўкі ў грамадстве, слэбад яадрыхтоўхі дзяряавы для адлору набліжаўааійя агрэсН, грубая .чралікі на дыдламатычным фрояца. Што датычыць сцвярдкэння аб раятоўнасці кададу, то ёя у саямв яовых факг^ў яе вытршлівае ніяяай кртж.і: Maoris easeuaia развадчыяі, у т^м ліяу і Р.Зорге, шатразоза падярэджвелі савацкаа кіраўкіц^ва аб кашірэтных тэрмікзх наііа
ду Германіі на ССф. Аб блізкім пачатку вашм на у ;:одзв іавар.'.лі . пюал; шогія заходнвеўрапзлскія далітычныя дзвячы і с^сші Ммсавак іі. ’. мацыі. йаддзнтрацыя нямецкіх буйных ваенньх схл каля іраьіц СССР, актнвізацыя впіёнскай дзвйнасці адкрыта сведчылі аб сур’ёзных намврах Гітлвра распачацв ваеніш лаход с,. ірачь давай драіны. Адкак yes гэта саввцкімі кіруь ux ко 7І, і перв за ўсё Сізліным, дв прымалася да ўвагі. Больш таго, 14 чзрвеня 1941 г. у цзнтральнай прэсе з’явілася вядон. , заява д’АСС, якая абвяргала як .бззпадета^ныя ўзнікнкя на захадзе чуткі аб намвры Гермачіі ў хуткім часа напэсці на wU • .йява сур’озна дэзарыентавала ях каседьніцтва краіны, так і хамандаваннз Чнрвсіай Лрдіі, асабліва штабы заходііх в^еннсіх акруг. Сталхн, які быў аагіднатызаваны недарувнасцю еавецкагерманскага дагавору 1939 г., рабіў усё, каб не даць, як ён меркаваў, ' епралакаваць Гарманхю для яападу на COUP". На выладкова, ето заходнія ваенныя акругі суотрэлі ворага непадрыхтаванымі: арт^лорыя бкла адвздзсна на вучэбнык палігоан, авінцыа гасювалася на месцах пастаяннай дьюлакацці і з’явілася добрай мішэннв для праціўніка.
ліала таксама падстаў і для існазаўшага меркаваныя аб сур’ рзнай леравазв агросара ў жквой сіла і баявой тэхніцы., Як сведчаць усшміяы марвыла Г.л.'укава, размоэа можа ісці аб якаснай йеравазе нямзцкіх узбровных сіл, а не аб колькасная. Нашфзладяі залны ў заходніх ааенных акругах налічвалася 170 Д' візііі і 2 брагадц. У іх складзе было 13 тыс. танкаў (з іх 8,8 іыс* снраўных, 14/5 з якіх былі новымі), 7,4 тас. enpav— :':<х аявых самзлзтаў ( іх 1540 новых тыпаў), 4 68 30 ствалоў арінлерыі і мінамётаў. Супраць 46 дывіэій (24 стралковых, 12 танкавых, 6 матар.чзазаных і 2 кавалерыйскіх) дывізій Ззходннй вааннай акругі вораг міяуў 50 (з іх 15 танкавых) сваіх дывізій, якія былі ўкамялбктаваны на штатам вавннага часу.
хакім чынам, аб нвадэкватпых суаднссінах ў сілах і сродках лрацілеглых бакоў .можна разважаць толькі ўмсўна. На заходнім фронце nepsuaia бала толькі на 4 дывізіі. Абароназдольнас.ць краіны с.чікалі і тагачасныя ўяўлалпі савецкага ваеянапалітычі.ага кіраўніц'г\: адносна кжікрэтных ллал'.ў і тэрміну нападу Фаямсцкай Івеманіі на ССФ: лічылаоя, што Гітлер на расяачна ва>’."у да таю чэсу, ііакуль па раопраьлі.чЗ кзпчаткоз? оа сва*мі дкчіўіг ча'я яа •чхчдзе. Адсгль вццякалі такія ішмылкі.
5
як адсутнасць у саввцкага камавдавання надзедаага плана стратэгічнай абароны, раскхданасць гойск прагранічных акруг на v вялізнай ьэрыторыі — да 4,5 тыо. кіламаураў па фронгу і на 400600 км у глыбіню. У той ка час срэдкі масавай інфармацыі 'іырока распаўоаджвалі эйфарыю шапказакідвання т сталінскага "прадбачання", штс калі вайна і пачаацца, то яна будзе ввсціся на тэрыторй агрэсара і малай крывёю , і на варокы ўдар Чырвоная Лршя здольна адказаць ’'сакруііальннм ірайным ударам". Гэшя рзцэдывы. наваі знаншлі eras адлкстраванна ў Палявым уставе РКЧА, які дзейнічаў у тол час.
йядома, што да сталінскіх пралікаў адносна рэалышх гітлераўокіх планаў вайны делучаліся і тыя абставіны, што Гарманія своачасова деравяла сваю эканоміку на ваенны лад, акыццявіла мілітарызацыіэ ўсёй краіны, далучыла да свайіо патэнцыялу эканоміку многіх краін заходяяй Ьўропы. Апрача дэталева распрацаванага плана "Барбароса", германскі вврмахт меў дзухгадовы вопыт вядзання буйнамаштабнмх ба.язых апарацый (салвцкае камандавашю яалв.кным чьаам на ўлічыла овой волыт, атрыманы ў час савецкафінокап вашш, баёў у раёна возера Хасан і pain ХэлхінГсл), загадзя правёў мабілі.зацыа і канцэнтрацыю мабількых ударшх груповак на заходніх савецкіх граніцах. Адыграла свав ролю і добра пастаўленая праціўнікам дэзінфармацыя савецкага ваеннапалітычнага кіраўніцтва.
На боездольнасці Чырвонай Арміі вальмі адмоўка сказваліся масавыя рэпрэсіі супраць ваонных кадраў, што налі месца ў канцы 50—пачатку 40х гадоў. Іх. вынікам з’явілася тое, што ў 1941 г. накамйлект камандных кадраў "олькі ў сухапутных важкавых складаў 66900 чалавек. Цапярэдадяі вайны толькх 7% камандзіраў Чырво.най Арміі малі вышэйшую ваанную адулацыю, a 37^ не прайшлі іюўнага курсу навучання нават у с.лрэдніх ваанных установах. Яд падк . ліваў маршал А.м.Васілаўскі: "5аз 37 годэ, магчыма, і не было б увоіула вайны ў 1941 г. У тым, што Гітлар вырашыў пачаць вайну ў 1'941 годзе, лялікую ролю адаграла ацэкка той стуноні раэгрому ваанных кадраў, які ў нас адбйўсл. Быў шэраг дывізій, якімі камандазалі каііітаны, та.му што ўса хто быў вйшэл, лагалоўна былі арыштбвааы. Уса гэта дало надставы і'ітлару зрабіць вй~ вад, што Чырвоная Армія "ня мас саііраўдны'х камандйіраў" і
то "калт aa такой арміі накесі'1 магу.ны ўдар, дух зе разгром будзв нелазбекны"
Налад ня ССФ гітлераўцы пачалі моцным артылврыйскім абстрэлам прыіранічных раёнаў, пасля чаго ў наступленне перайшлі оухадутныя войскі. Адначасова фашыоцкая авіяцыя бамбіла Meena размначэ.чня савецкіх войск, аэрадромы, казармы, чыгунач— ныя вузлы, гарады Гродна, Беласток, Брэот, Ваўкавыск, Барапавічы і інш. У лерцы дзень баявых дзеяняяў Ваенналаветраяыя сілы ССФ згубілі 1200 баявых оамалстаў, 708 з іх было знішчана яа Беларусі, лрычым 528 з іх непасрэдна на аэрадромох. іым самым, Ваеннапаветраныя сілы йзходннга фрояту страцілі 38% баявых мавын.
У першыя дні і месялы вайны атааовішча Чырвонам Арміі ўоё больш лагаршалаоя. Яна несла вялізныя лвдскія і матэрыяльныя страты, не агрымлівала своечасозых лалаўненняў і вымудана б:ла адступаць. У выніку хуткага прасоўвання танкавых і матарызаваных злучзнняў праціўніха вялікая колькасць саввцКіх войск трапіла ў акружэнне, здалаоя ў палон.
Аднак, нягледзячы на няроўныя ўмовы барацьбы, воіны Чырвонай Дрміі смела і мужна ўступалі ў бой з ворагам.. Гераічна змагаліся пагранічнікі, саввцкія летчыкі. У гіершыя гадзіны вайны летчыкі іі.с.Рабцаў, А.С.Данілаў, С.М.Гудзімаў,, Д.в. Кокараў таранілі варокыя самалёты. На працягу дня знішчаль— ная авіяцыя Заходняга Фронту збіла ў паватраных баях больш эа 100 нямецкіх самалетаў.
Усяму овету вядома г.ераічная абарона легендарнай Брэсцкай кпэнасці. .«ужнасць і отойкасць яе абаронцаў здзіўляла і ворага. Знаходэячыся ў поўным акрукэнні, беэ зады і ежы, прн вострам я істачы боанрыдасаў і медыкаментаў, гарнізон врэнасці амалд меояц мукна змагаўся з зорагам. Да гэтых дзёя захаваліся наддісы, што пакіцулі на сцвнах яв абаронцы: "ііалром, алв з крэпасці на пойдэем", "Я даміраю, але не здаася. Бывая, Радзіма". 20.УЦ.41 г." Сярод аоароннаў Брэсцкай крэпасці Сылі прадстаўяікі больз 30 яацыянальнасW СССР. & бассыяродны подзвіг, які быў здзвйсяваы абаронцамі Брэсцкай крздасці, ёй прысвоева газароаав зваена “лрэпасцьгарсй".
лланзм “Барбароса" арадуглвдквалаоя раптоўнвв нанясвнва некалькіх магутных удараў буяяыыі сіламі таякавых, мехаяі
7
заваных войск і авіяоді з мэта? разгрйііць і знішчыць асноўныя оілы Чырвонай Арміі. На напра.мку галоўнага ўдару яастулала група. армій “Цэнтр", якая перасекла савецкую дзяряаўную граніцу і лачала лрасоўвацца на ўсход. "Ралтоўнасць нападу на праціўніка была дасягнута на ўсім фронце танкавай групы, ~ канотатаваў камандувчы 2й танвавай групай генерал Г.Гудэрыян. — Заходней БрэотЛііоўска 24м тяякавым дорпусам захоплены ўсв мяоты праз Буг..." He леіжз отановішча склалэся ў іірысалтыд'і, дзе ў налрамку Вільнюоа лорайшла ў настулленне трэцян таннавая ірула. "Для 8н танкавая групы, — адзначау не калйндуючы гснерал Г.Гот, — з’явілася поўнай нечаканасш тое, што ўое тры маоты нраз Немак, эахоп якіх уваходзіў у задачу грулы, былі захоллены нвдашкод&аныці..." Авалодаўшы нерацравамі лраг Буг і Недшн, танкаоя арміі Гота і Гудэрыяна, войокі 4а і іНі пслявых армій рушылі ў напрамку Вільныса і шінска.пераадользаюч': судраціўленне флзнгавых злучэнняў 4й і 3й армій Заходняга фроячу. Алошнін, пад націскам пераўзыходзячых сіл лраціўніка вымушаны свді адступаць, што вельмі хутка паставіла ў складанае становіцча войскі 10й арміі, ячая знаходзглася ў Беластоцкім выотуле.
У выяіку трааных удараў. з паяетра і мэтанаяіраданай дзейна
КНІГІ ОНЛАЙН
