Гісторыя Беларусі
кароткі нарыс (у 5-ці частках). Частка V
Памер: 188с.
Мінск 1994
ты, камсамольцы, беопартыйныя, прадогаўнікі оавацкай інтэлігвяцыі, вавняаолужачыя і другія патрыёты.
У першыя масяцы акулацыі ўзнікла патрыятычяаб пздполлз ў . міноку, у стварэнні якога вялікув ролю адыгралі отарыя камуністы А.Ф.Арвдт, К.лі.Баранаў, .«.І.Думбра, 1.1.йтусевіч, Л.Н.Адэіндоў, С.л.Амальянкк, А.Ф.Ороік, С.В.Сержановіч, М.І.Талдачоў і інш. Да каііца 1941 u па няпоўяых зваотках у горадзв і деваколлі дзайнічала больы за 50 аргаяізацый і 'руп, якія ўзніклі семастойна ў розных частках горада. На ініцыятыва прыбыўшага яа заданню ЦК К11.(б)Б давааннага сакратара Заслаўскага РК Кй(б)Б і.К.К₈валёва, нкі аб’нднаў г.адпольныя групы ,і арганізацыі, бкў створаны ійнскі падпольны гарком лі1(б)Б — кіруючы орган пад
22
полля. Мінокія датрыёты вялі пелітачьую работу снрод населькіцтва, ратдвалі ад фашыоцяага. палону воднаў Чырзонай Арміі, аргаяізоўвалх сабатаЕ, дыверріі., стваралі ўзброаядыя групы, здабывалі зброю. ііадполыцчыкі Мідсаа падтрымлізалі сувязі з. падполлам другіх іарадоў і зёсак рэсзуйгаі, з партызанскімі атрадамі.
У адрознагше ад мінсяа ў ^агілёяе, Віцебску і Гомалі партыйныя сргаяы даодвлі уагадзя аставіць для ладйальнай работы час?ку кемувістаў і бвспартыйяых, бсльш арганізаваяа лрайшоў перахсд за налагагьнае птановівча ў другіх гарадах і васеланнх луяніах гэтьх абласцай, а таксама йалескай. Одаўнай старонкад ў гіатсрыю йатраягдаяага паддслля ўвадала дзвйнасць К.С.&слонааа і яго сяброў на чыгукачяам вузле г. Орвы. Актыўауа ролв ў срганізацыі ааднсльнай барацьбы ў йаіілёэз адыграў пакінуты для Кйдагальяай арацы настаўнік й.Г.лэттэ. Відную родю ў арганізацыі Еабрулсхаіа дадполля адыгралі лры&ў&н на заданяю іД< ^Я(б)Б д. .лечяшонал, ваеняасдуззчыя З.і.Лівеадаў, С.З.Крамаеў Я.м.Сцярланаў і іні. ймат бкло зроблена са стзарэнню ў 1341 г. яадпслая ў ^азыш, іСалідаазічал, Гуравз, Зльсху.
Грэба адааачлць, атс паргьзазсві рух і яадпольная барацьба разгортваліся ў суровнх зыпрайаваннях деряшх «есядаў вайны. Затраётаа вельмі захіьала адсутнасдь водату барацьбц, яеабхрднай аадрахгоўкі і тэхшчных сдааў, кто прыводзіла да неадраўдзльнвд страг.
Яартызааы і задвйлья^ві судрадьяастаділі ворагу далнмкяы натрыятясм, гарачуа лкбоў да Радзіхы, сэаа н?данне да хаяца. вшгавдь свой ававйзак. Дзякусты іэтаду цвёрда^ дадмурку оіла і мзц дартазана >аК барацьбн вастаяааа ўзрастела.
23
ТЭ^ 24. ЕЕЛАРУСЬ У ПЕРШЫЯ ДЗА ГАДЫ АЙУІШШІ
Вучзбзыя днтанзі; I. Развіццо партызанскаге руху. Актывізацыя бааввх дзеянняў царіызад. 2. Уамацненве дадпольвай барацьбы. 3. Палітычныя, эванамічдыя і ваанныя захады акупагааў. Палттмка гвяацыду. 4. Калабараніы. Ббларуская яародная сама~ домач. Бвларуокая самаахова.
Паоля акупацыі нямвцвімі войскамі тгрйтррыі рзолублікі ў ма,огхх S9 раёяах пачалаоя барацьба наззльніодва оупраць хахопніваў. Вялао? яна ў амнх розвастайнкх формах — ад аеврканання мерадрыемстваў акудацыйных улад да ў.зброаяага судрадіўленея. Найбольв адчувальнымі для взрмахта, і даліцэйспіх сіл .былі дзаяняі ўзброввых паргызанскіх атрадаў і груд. Яны сзвдчдлі аб яатуральным хданавях бзларускага народа бачыдь сзаю Радзхму сзабоднай ад іяаазеыных за'оляікаў. Нзльга не адзначыць, іім на Боларуоі маўся дазолі. бадатц волнг яаркхзанскіх дзвянйяў, накоплвны ў далёкі.м і блхзкім міяулкм. Да таго а многія вайскоўцы, што траділі ў акругэннз ў пача^ку ваадя, альбо вырваліся з вароаага палояу, таксама отанавіліся аа шлях узбровнай партызанокай барацьбы.
У ліку двршых, самастойна ўзнікшых, быў. Дінбкі партызанокі етрад дад камандаванввм В.,З.Кар®э» яхі налічваў каля 60, чалаввк. На т.эрыторыі Яастрычніцкаге раёна Паласкай. вобласді актыўна дзейдічаў атрад “Чырзоны Кастрычнік". Яго діраўнікі Ц.П. Бумаккоў і Ф.І.Даўлоўскі 6 жнхўня 1941 г. оіалі першымх дартызанамі.Гвроячі Савецкага Саюза дерыяду Вялхкай Айчыннай вайны. На Міншчынв, у вёсцк Ээгалла (Лвбанокх раён) баявув дартызанокую групу стварыў Дз. Хаміцэвіч. У Чадніцкіы раёнв узбро.внную бараць.бу судраць акудааіаў узначаліў Ц.Я.Ермаковіч. 3 ліку рабочых і службоўцаў Пудацьокай аартоняай фабрыні ў Сурахскім раёнв быў створааы атрад, на чалв доога отаў М.П. Шмыроў, люб.оўна названы ў народзе "бацькам Мінавм". На аснрва былых знішчальных батальёааў дартыззнокія атрады ўзніклі ў Парйчцкім, Лвльчыцкім, Ельокім, Лоеўокім, Рагачоўскім, йхаўскім і івшых раёнах Бвларуоі. Уояг.о ў другой даловв 1941 г. оамаотойва ўввівла каля 60 дартыяааокіх адгінак. Як даказаў далвйш жош« барацьбы, яны аказаліся самымі трывалымі і бовздольвымі.
Большув частку дартызэнозіх фарміраванняў склалх тыя, што былі вргаяіяаваш да лівхх дартыйваоаввцкіх уотаноў. Дад іх
"²⁴~ кіраўніцтвам ва ўоходніх раёвах рэсдубдікх драводзіліол спвцыяльныя, інотруктакываотаўлвнні, стварадіся. кароткятэрміворыя куроы і дадрыхтоўчыя цэнтры. Явы дэзйяічалі ў «аг.ілёвв, Ліёэна, Віцебоку, Гомзлі, шазыры, Полацву, Браноку і іншыд населзных луяктах. Выдікая гэтай работы было тое,. што ва ліденьвзрасень у цзнтралі зазавым парадку too сфарміравана. звыш 430 партызанскіх атрадаў і арганізацыйвых груп, у ядіх налічвалася болып 8300 чалавзк* I хоць яа ўса з іх змаглі выданаць ластаўленыя задачц, уоё ж значдая частка адолала дрыйоді яа масца дыолакацыі і отань арганізацыйяш» ядром для многіх бовздольнах дартызаяокіх фарміраванняў.
Харавдэрва, што адначасова з прадэоам узяікввння ўзброанных атрадаў і груп разгортвалаоя ўзброеная барацьба. Судраць вора,га оваёй адтыўяаодв ў другой далова 1941 г. асабліва вызяачалі оя атрады і групы (апрача дералічаяых вышэй), да чала якіх отаялі М.П.Ганчароў (Беласточчына), М.М.Бяляўскі .(Тураўокі ра> ён), і.С.Фодасвяняа (Гомельокі раён), М.І.Дукоўскі (Краоная Слабада), А.К.йэльмахП.П.вІакарэнка, (Багудэўскі раён), J.A. Ярош (Барысаўокі раён). І.З.Ізох (Клічаўскі раён),. В.І.Нічыпаровіч, Ы.Ф.Каралёў, Р.М.Сталяроў — на Міншчына і іяя.
Дзайааоць дартызая выклікала ў праціўвіка оур’ёзяув закла> почанаоць. Геяераа Вагнар, надрыклад, даввдамляу начальяіку генеральцага штаба оухадутных оіл Гармаяіі Ф.Гальдэру, пто груда армій "Цэятр" ве яожа бадь яалажяым чыяам забяодачаяа ўсім яеабходяым "непасрэдяа драз свой раёя з выдадяу разбурэння дарі'ызавамі чыгуаачных шляхоў". Каб лакоцчыць з дэейнаоц« "ляоных баядытаў", як нашвалі дартызая гітлераўцы, у лхданіжніўні 19*1 г. была здзейснена дершая буйвамаштабная каряая адарацыя лад на.ззай "Прылацкія балоты". У выніяу. яв дравядззявя карнікі знішчылі 13788 чалаэвк у аояоўным мірных жыхароў, анружэдцаў, уохх тых, хто быў заоддозраны ў ладтрымцы партязая. Нйрлвдзячы ва раамах адзрацыі і яв жороткасць, каряіяі нв даоягнулі дэўвага дсодвху.
3 наотупленнвм зхмовых сцвх х ў оувааі з адсутваоцю взаб~ ходвай колькасді. зброі, бовзаласаў, црадуктаў харчамвяя, цёплай вопраткі і цздыкаызнтаў, аэраг втрадаў і груц чаоова сакаліквідаваўся, ці дерайяоў на даўлвгальяае отановіяча, м^ дотым з дрыходам вдововай цядлцні зноў узявда. за збров. Ала каля 200 дартызанскіх атрадаў і груп яраадгвалі ўзброявув
45
барацьбу з эахопяікеці. Здягам часу яяы нфсогЛ ў буйныя пар«ыаазскія фараіраваннх, йкіч вакопШ зеечныя отратй зррагу ў зкзой оіла і кхаііг
Станоўчы ўкыў а« рагзівдё даргазанскаД барацьбы келе і&сксўская бітва. Разгро& намцаў у садн оталіцы ССС? яскрава свздчыў, што дланы "маленкавай вайны" цахпвааы, што вайна будзз драцяглай, і агрэсар урэгда будзе разгрсшзны. А гвта ўпэўнеааодь у сваю чаргу ўояляла апднмізм гым. паірыётад, ет.о амагадіся на акуааванай фашыстаді ізрыгррні, у тым лхку і ў. Баларуоі: рады ўзброенных дедгароў шырыліся і ўАйЦоўвадіся, іх удары па ворагу стенавіліся ўсз больш эдчудалыымі і заачныуі.
Яовы ўздйм партнзансхага руху ў Бзларусі црыйадае на вясяулета 1942 г.: расце колькзоць аградау : груп, якіа аб’ядноувазда ў брнгады, "харнізояы", вавннааператыўныя груды; ззачна паляпшаецца ўзбравнце "ляоных" байцоў, удаокенэльзазвда структура партызанскіх сід. Йнк ўсё больш набываюць зайсковую пабудову. Брыгады складваліся з атрадаў, якія у сзаю чаргу дзяліліся на батальёны, роты,. ўзлоды, аддзяленні. Уэрасгела майдтэрстза камэндндх кадраў і штабоў у.сіх узроўняў, валаддзаліся цвснкя сувязі з мяоцовым населькіцтвам.
Характарнай рысай дарзышнскага руху ў £942 г. стадовіцца выэваленне, ад акуяантеў зйэчйех узрызорый і ўгзарвнне. сам партызановіх зоя, дзе гаспадарамі оіанозішчя былі самі паірыёты. Пердая такая эрна з’явхлася ў агудззпілжш 1942 г. на тэрыторыі Кастрычйіцкага раёна бдлой Еалоскай вобласцх. Кантраляваўда яз так звааы Ягарнізоя Ф.І.Лаўлоўскага” у овахм окладзе налічзаў 18 атрадаў (звыш 1.300 чал.), узбровных, адрачд вінтоваК; 70 ргайкавнмі і ручньш кулямзтамі, S3 аўішасамі, 5 харматамі і 8 мінамётеыі. “Гаряізоя" расдаўсвдоаў овсй уолыў і ва чаотку наоеланых пуактаў суседніх раёнаў — Глускага, Любаньскага, Сіарадарокскага, Кддаткевічскага. .
Цэнтрам партуванскага руху ў Магідёўскай яоблаоцх з вясвы 1942 г« стаў Клхчаўскі раёк, дза бэаіравалася дазслі буйная групоўка яартызая. 20 оакзьіва 1942 г. партызаяскія атпады А.С. Эркаўца, В.Д.Сві.отунова, ВЛ.Лівенцава, ВЛ. Сырдсва па.оля нзлрузанага, І2гадзіннага бов авалодалі раённык цэатрам Клхчаў і завяршлі аоўвав вызвалаіже раёна ад ехуяавтаў. Да красээіка ўказаныя выдіэй аграды ва ўзавмадзеянні з шэрагэм партызанзкіх груп выгналх захопнікаў таксама з мяогід яасельЕых пунктаў
26
оуоздніх Аоідовіцвага і Кіраўскага /аёгаў.
Прыкьа'ляув рол» ў дало?йж развіцці йаріцазяскага ^ ў ?»«ай зона адчграў 208н даріызанокі атрад, які ў, пачатку краоазіка дрыбыў у Клічаўокія ляод з Мінскай вобласці. Камандэір атрьда палк.оўнів В.І.Нічыцаровіч (былы яаыандэір 208Й о^ралхолей днвізіі) уотаяаліў оувязь о камаядаванязм мяоцовых атрадаў. Тады д м яго ^ідыятыве была драведзева нарада камандяага оададва гзтых атрадаў, якая прыняла рашзнвв аб’яднаць. лартазаяовія оілы КлічаўокаЙ зояы з мэтай палядшэняя каардадацыі, баяв.ога ўэавмадзояяня, узмацяання авіыўнаоці і матазакіраваяаоці Дх дзеянвяў. Камаадаванна атрада ўзяло на сяба адаратыўнав кіраўніцтва аб.’яднавымі фарміраваннямх аояы (быў створаны адаратыўаы цэнтр) і паоляхова олраўлялася з гэтым.
Клічаўсяаа ларіызаяскаа злучэкна бвдо самай буйнай грудоўкай лартйзааскіх сіл у Магілёўскай вобласці. У даддарадкаванні яю аларатыўнага цантра ў дачатку вараодя 1942 г. внехсдаілася 17 партызановіх ^традаў, яахя яалічзалі ў оваім складзв валя 3 тыо. чалав.ак. Аірады злучэвдя раопаўзедквалі слдв баявыд дзевдні на Клі.чаўскі, Ма
КНІГІ ОНЛАЙН
