Гісторыя Беларусі
кароткі нарыс (у 5-ці частках). Частка V
Памер: 188с.
Мінск 1994
w, ьматлівія даліцейскавышукальныя оілы * дразД8ЯЛ6ЙНІ воДся саталітаў., йэіай гэтых адспвдыцый безумоўда быдо яа толькі, хаданяв прадіўнікг раоправіцда s партыаапаш, ала і больш важкі намзр — выканаць гітлзраўокія длаяы аа рэзкаму сварачанню ладокога даіэндыялу Евларусі (на 75 драцзнтаў). Гэты жудасды плаа заходнікі отаранна і мзтадычна выкояіалі яа працДгу ўсіх трох гадоў сьайго панаваяня на беларускай .зямлі. Безумоўяа, яяы яа цураліоя таг.о, яаб барацьбу лартызан, і педдольшчняаў выяарыотаць у якаоці. падо,гавы ддя рэалізацыі сваёй мэты, аб яым адкрыта заяўляла кіраўяіцтва гітдараўскага рэйха. Таму і гінулі ў додымі баларуокід гарады ,і вёскх. Гряму овэту в.ядома, вто трагі.чш лёо Хатыяі раздзялілі 627 вёоак рзодубдікі, 158' з якіх і. ла с.ёяяядіяі дзень пе здолелі паўстаць б руін і подалу, даяолькі былі іДіачаны разам з хх внхарамі.
Модш з упэўяанасца рцвярджаць, што каб не шрокае народнаа оупраціўденяа, то вдніяі злачыяотваў. ьорага былі б куда .больш зяачяымі і дудасяымі. У гады аауяацыі дартыэаны вцзваділі і. данірадявалх зваш 60 працантаў тэрыторыі Бзларуох,. зяішчылх і паранілі больш 50 тыо. варокых едлдау, афіцзраў і дх лаыагашх. .Сваёй важнвйшай нэтай яяы лічыл: выратаваняа мірнагя яаоельніцтва, абарояу ваовлвных дуякхау, захаваяна маёмаоці ладаей.
,. Адяачасова з ўзброанай дартызаяскай барацьбой у гарадах і іншых наоаленых дунктах разгортвалаол даддольная антыфашыоцвая дэ.айнаоць. Патрыёты, якія іам заотадіоя, нягладэячы на хэрор і. іншыя захада акудадтаў, не сварыліся. ворагу. Явы оабаціравалі гаодадарчаэканамі.чяыя, лалдтачныя і. .ваааяыя мералрыамотвы захопнікаў, здзяйонялі вдатлікі.я дывароіі. Гэвд яапрамак оарацьбы з вораг.ам абумоўліваўся і тымі прычыкамі, вдо з выпадку розаых, акалічнаоцей, яе ўсе ,вадаючы.я процідзайнічаць агрэаару маглі цакіяуць . >аё выллё і пайсці ў ляоы, каб уклдаывда ў партызаяскія оілы. Да таго а яны ўсввдамлялі ролю яалітычнага ,і сацыяльнавкаяамічяага фактару ў распдчатай вайяе: гарады і яаселзныэ дуякты — гэта варожыя гарнізояы, дуачаныя ў ход акудантаыі, уцалзлыя араддрывмотвы, чыгуначныя вузлы, гдодадарчця ўотановы, отзаразмая новая адмініотрацая і г.д. Mix іншым і трымаўшая ў свахх руках паўнату ўлады і грамадснапалітычнага жыцця рэслубдікаяская дартарганізацыя таксама
32
добра рабумвлч гы>.. Надярвдадні мупасц, іллеруоі чй к^.йяйНлаоя • ТММ, кяб былі айіяусы гакйаодіраьйлыя дартыйаыя оадіт KiJP'i. арга£і£аэз№ л?ні, раечнгуьлзійз і чаміравяллная тэхліка, распрацзьаш мея.’ сук зі. йізаьіта чя гэ® аркантавхіа спвпыалькая дірзкінза Л йі(б)Г ад SC орзвня 1941 г. яАб перахздзв на ладкольную рабсту партаргакі.зацый раьнаў, зандтых ворагам". Зьясталаоя ўзага на тов, што і партызанская барацьба давінка эяаходзіцца ў голі зроку і ввоціся пад аепасрадяым ^іраўніцтваы заканояіразань& дадйбльянх дартыйных струдтур.
Выкоязаючы гэтыя ўказаяні, мяоцозы;, пэрюргавы ў сціслыя. тэрміна празялі работу па ўтварвйна да тврыторпі Баларуоі кіруючаг^ ларТЕййака&самольскага ладдслля^ Да доўнай акупацыі рзолублікх ў 69 раёнах ліяскай, Віцабокай., І&гідёўскаЙ, Гомзльскай, Налескай і ІІінскаЙ абяасцей &лі арганізацыйна аформлвны раёкзцл ьаддсльеая, дарторгана (райкамы, тройкі) на чале з .,акрагарамі або члвнамі бадых парторганяў. У чатырох аблдсця> Гомельскай, лагхлёўскай, Мідскай і Пінокай гаставаліся ьбласныя парторганй. Угогулв толькі для арг.анізацыйнакіруючай дзвйнасці было пахінуіа звыш І2С0 камуністаў, у тым ліку 8 сакралйроў абкомаў і £20 сакратароў гаркомаў j райкомаў лартыі. Усяго і для нелегальнай рабогк ў Беларусі за.ставалаоя гвыа 8500 камуніетаў, Кхраўніцтва кямоамолам рэспублікі ў. слаа чаргу на акупазанай іэрйісрЛ ьасяродзіла 73 оваіх кіруючых работніка, больш 1400 ячэяк, у «діх у агульнай кольдасці налічь'алася звыш 5. тыс. чалавех. Hr задушш партыйнага і кадсамсльсвага кіраўніцтва., накідухш у гнло. всрага камуяісты і камламольцы павіяяы бнлі з'явіцца тш далітычным ядроц, вакол якога ншіокыла згуртавацце ўсім овядомым і даірыятмна натхнёным оілам, каб стаарыць нялчнооюя для акудантаў умовы, паўоюдпа раопэльваць аговь яародкад барарьах аупракь прыаэльцаў і памагатых. Трэба зазначы», aro з йестауленаа мзтай лекінутыя на агупазанай тзрыторыі парійхныя і гамсамольо?^ я рэботн’кі, радавыя камуніоты і кадсямольца сйраьілі^ далоді «аспяхова, аб чым озадчаць размах, глкбіян і агульныя выаікі супрапіўлення захоляікам. . . '
Як і партызаяскія Ш'«раванні, загаддзя створанае і оамаотойва ўзцікшае падполле адразу ж дрыступіла да дывярзійяабаявой I палітычвай дзейнасці. У Шнс«у ўхо ў другой лаловз 1941 г йадйольачыкі ўэрывалі склады са вброяй і чаеянай лаёмасцю, од« і «айстгрні да рамснту баявой тахнікі, влрабу здрчавання
33~
знішчалі ьарокых чыноўяікаў, оаздат і афіцэраў. . .
У снежні, у чао налружааях беёў пад Масквой, яяы ажыццявілі дасп.яховую дывароію (Ф.Іывалёў) на чыгуначным вузлз: лынікам яа з’явілася тоа, што замаст 90100 .эшалонаў у оуткі з Мінскага вузла на фроят адпраўлялася тольді 56.
Акудацыйная адміністрац«я ў Мінсду атрымлівала зваоткі аб актыўнай дывароійнабаявой дзейнаоці падполыцчыкаў Брэота, Гродна, ійазыра, Віцабока і іншых гарадоў Беларуоі. За вараоеяькаотрычяік у Балаотоку быдо одалена тры вайсковыя сдлады, у Брэсдо. — адзін харч.овы, у Вілайцы —: склад са зброяй і боадрнпасамі. У лачатку лістапада гомалвокія падпольшчыкі на. чале з Ц.С.Барадзіяым, Р.І.Цімафаенка і Я.Б.Шылавым устаяавілі ў рэстараяе куфар з узрыўчаткай і мінай з часовай яаьодкай. Калі там сабраліся нямацкія афідэры, каб ушанаваць. досдахі войся вермахта лад йсквой, грымнуў магутны выбух, яві знішчыў дзаояткі афіцэраў і. адяаго ганерала.
На аршанокім чыгуяачным вузле эфактыўяа дзайяіч.ам груда К.С.Заслояава. У снежні 1941 г. брыкетяавугальньші к’намі яна вывела са .стров накалькі дзеояткаў паравозаў: ча.стка з іх была ўзарвана і замарожана ва станцыі, іяшыя ўзарваліся на шля*У ДЭ фрояту. Скардзячыся з гэт.ага вупадку аршанзка.ч група бяспакі і СД павадамляла овайау кіраўніцтву: "Дыварсіі на чыгуначнай лініі МіясяОрша оталі тдкімі. чаотымі, шо колную з іх паасобку яе апішаш. He драходзіць яідодяага дня, каб яе было здзайснена адной альбо нйкалькі дыварсій".
Набяслачную для овайго адця дзейяасць у акулаваным Магілёве. драводзіла група мадааўдаддольшчнкаў. У яа. склад уваходзілі урачы. У.П.Кузяяцоу, Л.І.Паршын, Ф.І.Лаванін (уоа загінулі), оврэдяі і малодшы ыадпарсанал. Знішчыўшы сапраўдныя мадыцыяокія карткі і сфабрыкаваўшы дадстаўшя, яны здоделі пасдяхова аддравіць за мзвы горада сотні стаўвдх на яогі байцоў і камандзіраў Чырвонай Арміі, а таксама цквільных асоб.
Адрача дыв.ароій і баявой дзейыасці (зніпчэяна жывой сілы і бдявой тзхнікі ворага) дадлольшчыкі ўжо ў даршыя ыесяцы акупацыі рабаціравалі розныя мерадрыемствы заходнікаў. Метады. дзейнасці ў гзтым напрамку былі самьші рознымі: сакрыццё сваіх прафаоій, псаванна абсталяваняя і іжгрументу, яесвоачаооды вых%д на драцу, хаванна сабравага ўраджая і сальаі<агаопадарча.г.э іўда^ нтару і г.д. Аяты оабатаду наносілі эначнья страты apj^ry,, аслабляла яго оілу, аблягчала становішча Чырв.ояай Aatpj йй!
34
фрснце•
Насдя яа перамогі ў Маскоўскай бітве падпольдая барацьй ў г.арадгх і населеяых пунктах Ьеларусі шырылаоя і лаглыблялаоя. Відавочну» ролв ў гэтым адыграў. то.й фактар, што была дравсдзена работа па ўстеяаўлеяню сувязі кіруючагя падполля э "Вялікай эямлей", адкуль праз аэрадромы партыганскіх фарйіраваяяяў падпольшчыкаы даотудалдне толькі неабход^я звеоткі., але і значная даламога зброяй, міннаузрыўяой тэхнікай, лакамі. Звдчна ўмацадалася сувязь ааддолля з насельяіцтвам, лартызанскімі атрадамі і грудамі. Усё.г.эта ў сдалучэнні сйііым стаяоўчым чынам адбілася. на дзейнасці ладцолля.
Мінокія падлолыпчша ў ІЭ42 г. овав ўвагу заояродзілі на масаваагімцыйнай рабоце сярод шхароў горада, оіотзматычяых дывяроіях на розяых аб’ектах, эборыдля лартызан разводвальднх звестках, выззаленні ваеянапалонных і датаеянай аддраўкі іх у лао да лартызан. He абыходзілася і боз зяачяых ртрат. У сававіку~красавіку 1942 г. гітлвраўодм удалося нанвоці. сур’ёзны ўдар ла «ійскім падполлі,. калі за турэмвыя краты трапіла больш за 400 чалавак, у тцм ліку чланы падлольвага ГК КП(б)Б С.Г.^яц (Зайцаў), І.П.Дазінец, Р.М.Сямёнаў. 7 мая яны, у ліку 28 іншых датрыетаў, былі паватаяы. у гэты х дзань быў раотраляны яшчэ 257 чалавек.
Нягледзячы на. дяжкія страты, шнскао паддолла здайшло ў сяоо сілы на толькі выотаяць, але і ўзяяцца на новую, больш вырокую студавь змагаяяя. Члояы даркома і актывісты, діто да.збеглі ' арйшту, у маі 1942 г,. дравяді нараду, дза драаналізавалі дрычніш лравалу, абагулілі дзеояцімесячны водыт баральбы, вузначылі Ьры ла далейнаму разгортванню ладцолля. У гаркоме Сылі діворацы 4 аддзалы: развадяі,. агітацыі і драдагаяды, вааяны і аргааізацый дывероій, сфарміраваны дяць дадпольннх райяомаў даріці, а таксама шэраг дадлолвяых партыйяых і камоамодьскіх ар— ганіэацый на драддрыемот.вах і ўстановдх. Падлольшчыкі выдускалі газету "Ззязда", ліотоўкі, малі сувязі а ладполлем Ас’ідові.чаў, Оршы, Бабруйсна, Дзярлынска, Узды, Калодзівчаў, Слалязіч, іяшых гарадоў і наоедвных «асц Реларуоі.
Ала ў вврасйікестрычніку 1942 г. ла кінокаму падлоллю быў явнасена другі цяжкі ўдар. У ноч на 26 вараоня дачаліоя арышты яю удзельнікаў. У за.сцонкі СД былі кінуты оотні змагароў. Большасць арыштаваных загіяула ў "дувагубках", на шыбадіцах, былі райтралявы» ці закатаваны ў лагврах сыарці. Сярод іх сакратар
35падпольнага гаркома І.К/йзалёў, члелд яаміхэта Дэ.А.Караткавіч, В.К.Нікіфараў К.І.Хмялвўс. \ сакратары райкачаў Н.Я.Герасіме,нка (з ряд’ёЮ, М.К. Кархрявўокі., Мйіаг/овзіч, ..і.А.Шугайў,, кіраўнхяі, падпольяых арган: заці»/ і хруц, адтыўш.ч паддольшчылі Л.Я.Адзінцоў, М.А.Багданаў, Е.ЖБаранаў ,і іншыя.
Отраыэнны ўдар, надасаны. акудантамі «інокаму дадполлю, booshвю 1942 г., ыў взльмі цяжкім, ала і ёя прымусіў, патрнётаў окарыцца. Свядчаняем таму былі раоклееныя 21 као.трычніка Солм чым. У ,300 маснах г.орада лістоў^длаяаты з зэклікзц вечэ мацней біць алулантаў He маючы магчыдаех’і заішчыць ладдолле ыададам жудаонага тэрору, гітлераўсхія сяацслувбы выкарыотоўзалі розныя сродкі> каб падарваяь яго зяутра. 3 гзмй ызтай была распрадавана апбрац
КНІГІ ОНЛАЙН
