Гісторыя Беларусі
кароткі нарыс (у 5-ці частках). Частка V
Памер: 188с.
Мінск 1994
ы? па дыскрздытацыі кіраўніцтва ГК КП(б)Б, у пардую чаргу яго оакратара І.КЛазадёва. На кзль, гатай фальшыўцы гхтлераўскіх опецолувб паверы;;; ў ЦККіЦб)Б і на доўгія гады над мінскім аадполлам пазісла чорная хаара надаверу, яьая оыла чачыота адкхнута зусім нядаўвя..
Мінскае падаоллв і пасля другоха прадалу працягвага оваё кыцдё і дзейнасць. Цаояуь оувязь з ім мзлі штабы acparj партчзанскіх .брыгад. У горадза драдаычна ца было яіводнага прадсрыамства, ці ўстановы, дзв б ні дзвйнічалі прэдотаўнізі кама.вдав.ання дартызая. Дзеснгкі дывврсійных груа бшхі стеораны на мінскхм чыгуначным вузлі. у другой лалозз 1943 г. тут бало прЕаадзвна больш за 50 дызароій. Da ўдакдаднвных дадззных у сяладзе Мінокаг.а падполля самааддана змагалася ззыш 9 тыс. чалавек, прадотаўдікоў 25 нацыяяальнаоцбй былога ССФ, больш таоячы кад'уяістаў, і звыш ,2 таояч камсааольцаў, антыфашыоты замвахд... краін. Эа чао адупацыі ў Мхнску быдо правздззаа звы'і 1500 дывероій. Ту.т нашлі свая пагібалі многхя высркапастаўлышя асобы, у тым ліку гвнеральны камісар Бвларусі В.Кубз.
У Віцебску ў 1941—1942 гг. дзойнічала 56 ваддольных груп. Адной ,з іх з касірычніка 1942 г. віравала^.З.Хгружая, якая бмла накіравана сады Ееларуокі« жабам партызаяскаге руху. 13 ліотадада 1942 г. •фаацсты с.х^л^ і пасля доўгіх дшштаў зааатавалх яэ, а такоама С.С.Нанкйду, ЫО.Суракаву, х(.д.Еолдачозу, сям'ю Вераб’ёвых. Гіасмлротна В.З.Харуой дрдсвозна зэанчз IVроя Савв.цкага Саюза.
Шырокі размах набцў шідхюльнц рух у Асідовічах, Барысаве, Бабруйоку, Оршы, Ілобінс, Пегрйкавв, Полацау, Брагінв, Дсбру
36
шы, Каліаказічах, Мазыры, іцшах яасаленых луых:;». . я
тыўна дзвйнічалі ладвольшчгхі на чыгуаачным тр 'олар^ ^ rs
рыторыі Баларуоі фактычна на. бядо ніводнай ко.*:,ь.іінас. на~
чяай станцыі, дзв б ав дзейнічалі датрыёты. Шырокую вядомасць набылі оаявыя подзвігі обальскід падпольшчыкаў. Падпольная, камоамольсдая арганізацыя ."Юныя мсціўцы" на чыгуначнай отанцыі Обаль ВіцебскаЙ. вобласці была створана зясной 1942 г. Узначальвала гэту арган.ізацаю былая работніца віцвбсяай фабрыкх "Сцяг індустр^ялізацыі” камсамолка Ефраоіяяя &нькоза. У склад яв. ўваходзхла каля 40 ,челавек. Уояго маладая ладполькчыкі зрабілі 21 дыварсіш опалілі лздо.заэод, ділара«у, глотраотанцыю, накалькі маоібў, адабывалі і лврадавалі лартазадам эброю, мадакамаягы, карьюныя разведданяыя, распаўседзвалі лістоўкі, оводяі Саўіяформбюро 1 іяв. Варокыя раззедолукбы зышукалі патрыётаў. Вылі арайтаваны і закатаваны да. сяерці Н.А.Азоліда,. М.Алякcesse, Н.ій.Давадава, У.І. і Я.Я.Езавітавы, маці Ефрасінаі Зяяьйовай — ^рфа Алякоайдаўна, ф.Ф.Слышаякова і імыя. Пасля вайнн Ефраоінні Зянькоэай і Зхнаідза Партнозай (лаомяротяа) прыовоаяа эваянз Гвроя Савацка.га Сааза.
У зяходніх аблаодях Баларусі таксдма даайнічалі маоавыя рнтыфашысдкія аргадізацыі, што смаралхоя па, іяіцыятыва камуніс«аў, былых актывіотаў КПЗБ, кадсамольцаў, .ідах патрыётаў. У маі 1942 г* яа базв а.нтыфашыоцкіх груп Ваоілішкаўскага, Шчучынокага, Радунскага, Скддзздьбкага раёнаў быў огвораям "Акругоды ^аларуокі адгыфашысцкі камітэт БаранавДцкаЙ воблаоці". Арганізат.арал камііэта з’яўляліоя. Г.М.Картухін, А.І.Іваяоў, А.Ф.Манковіч і Б.І.Гардзай,чык. Дзмітэт прав.ёў значную раб.оту ла рмарэяню новых і актызізацыі дзайнаоці іонукчых груя і арганізацый. Восенню 1942 г. дад кхраўніцтвам Акруговаіа камітзта барацьбу э акулантамі вялі больш за 260 паддольшчыкаў.
Важная роля ў разгоргваняі аятдфашыоцкага руду ў Брзоцкай вобласці налэхала отзоранаму ў маі 1942 г. па. ініцыятывз бнлых .члаяаў КПЗБ І.П.Урбанозхчд, М.Е.Крыцтафовіча, І.І.Іыжкі "Камітэту барацьбы з нямрцкімі акупантамі". Камітэт нэ абмяжоўваў сваю дзайнасць толькі раёяамі Брэоцкай вобласці, а раодаўсаджааў уплыў на шэраг раёнаў Бараназіцкай і Баластоцкай абласцвй. .
У Гочелі актыўную барацьбу з ворагам вялі падпольныя групы на чыгунечным вузле, паравозавагонарамонтяым заводза, лаоакам
#івацв .... . ■ •■■■ ' ■ ■ ■ ^’ ■.
уоягс Золыі .’ 400 ч^* V Іх дзвйШЮКВ міроаў 'дзраіг.^; эднтр у скльдзо : > ■ "?’;•■■». .S.S.лаза, Г»і. Дій«5;беакі. ?
1542 г. у чсс дадрыхтоўкі вадрыву гарадской злзктрасгаьА* Ц.С. Барадзін, І.Б.Шылаў, дзасяткі іншьк актыўных Еаддольвчыкаў ,бы~ лі рходлены ра.зввдвальналарвай слукбай ворага. Уса яны загіяулі. ў фашсдкіх засцанках.
Hi на адзія дзевь не спынялася антыфашыоцкая барацьба ў any . лаваным Магілёве. ВясноЙ 1942 г. каля. 40 груп (брльш за 400 чалавак) аб’ядналіся. ў падпольную арганіэацыю "Камітэт садзейнічаяяя Чырвонай Арміі", якую ўзначальваў мясцовы ваотаўнік К.Ю. Мэтэ. Камітэт каардынаваў дзейнасць групы чыгуначвікаў, ндстаўвікаў, рабочых хлабазавода, аўтарамовтнага завода, фабрыні штучнага, шоуху, работн’каў абласной бальніцы. былых ваанраслужбоўцаў і.іншых. Дзякуючы цільна'’ці, надзайнай каясдірадаі і ўдалай отруктуры арганіэацыі Магілёўсдаыу падполлю доўгі чао удавалаоя дазбягаць масавых дравалаў і арцштаў.
. Смвда і рашуча дзейнічалі дадлольшчыкі на чыгуцачдым вузла Асіповічаў. У ноч на 30 лідевя 1943 г. яны здзейсділі адну з сашх буйннх дыварсій другой суоветнай. вайны. Адзів s кіраўаікоў дадпрлля камсамолац Фёдар Крыловіч, лрацуючы на. чыгувач . най станцыі ў вачвув зману, падлажыў дзва магнітныя міны пад зшалон з гаручым, які пазінен быў адысці ў бок Гомвля. Але эдарылася нечак'анаа. Партцзаны пашкодзілі чыгунку і эшалон быў лараввдзаны ў т.зв. Ыагілёўсні парк, дза ў гэты чао знаходзілаоя яшчэ тры э.шалоны з. зогденебярпечвымі грузаШ. Праз ьекаторы час раздаліся выбухі: гіганцкі вогканны слул падняўся . над станцыяй. Патушыць пажар гітлераўцы свсечасова вв змагді. Пакар перакінуўоя да ідшыя зшадовы, вагрукалыя. ваеннай іэхнікай, бо.апрыпасамі і авіябомбамі. Амалі 10 гадзів будаваў пакар., які супрададжаўся выбухамі двіябомб, саарадаў і мів., У выціку адарацці былі поўнасцю знішчаны 4 эшаловы, у тым ліку адзія з .танкамі "тыгр", 31 цыряэрна з гаручым, 63 ваходы э ояарадамі, авіябомбамі, мінамі. “Буйнога no.cn.exy дабілісл дартызаны таксама ў ліпані 1943 года, калі імі на отавцыі Аоіловічы, — дісаў дасля вайны бцлы афіцэр генаральнада штаба оухалутных сіл Гврманіі Эйка Міддэдьдорф, — быў знішчаны эшалод з. гаручазмазачнымх матэрыяламі, два .эшалоны з боапрыдасамі і аадавычай каштоўны ешалон з танкамі "тыгр”.
38
Недрадузяты аяаліз такой гіотарычвай *. ад дер/яд? ₜ, ,к Айчывнад вайны, яя дзвЗнасх» ангафамтха ладяолля на часова акудаванай нвмвдмі І₆рЦт₀рыі Бвларуо сх^ць, ж. даддолле ₈ дачахху і да йанад ою₄го ІСйааднн, . ^е пГ₀ ^ ^ ^^ прайвдо звьа. 7С тыс. чалавек), было цесна звязаяа з народяымі масамі, абапірал^я на ,іх пастаяяную дадтрымку і канкрэтную даьамогу. У яго ўзніядевді і дззйнасці вялі^ю ролю адыгралі кпМіністы, шіэ знйхсдзхліся ў вароад Іга і карысталіоя даззра« мясцовага насзльяівдва. Сввдчаянвы ап,ошняга зяўлязцца і той іакт, што за тры гады. варожай акудацыі ў дартыю неаа рЭ ІМ на акупаванай тэрыторыі Беларусі ўстуділч звыш 12,5 тыс’ латрыеіаў. Прываложнасць да ларт.ыі камуністаў у той час абяца
^/^’ толькі адш "ЧМілоі"бадь у першых ШЭрагах рацьбхтоў, альбо быць растраляяымі, заяатававеді, Мо трап_ У у пукх фашыстаў. Дззсяткі ішяч з іх аддалі смё шццё ў іады змаганвя з германскай агрэсіяй. *
йравал гхтлараўскага плана "бліцкрыга? вадшаны пераход да вядзення зацяжной вайны паглыбляў ваеннапалітычны і эканамічш крызхс Гврманіі, паграбаваў ад фашыоцкага кіраўніцтва ўЯЯовння пэўшх карэктыў у планы выкарыотапня патзнадялу захоплаHUX тэрыторый, у №ч ліку Бвларусі. у ₙₐWB ₄ₐw і;™ яана адмовхцца. ад ярыг.ятых лотам 19« г. мвр па частковай Lпадарчай дэмабілізацш х яакіраваць ярамысловасць Гер^НІІ і ^хоплзных ёю «фыторый ,. хутказ яарошчваннз вытвсрчаоці ўзбраенняў. Вялхкая ўвага пры хэшч надахалася зыкарыстанвд «атэрыяльных і. ладскіх расурсаў акуааван^ тэрыторый. Актывізааддэвйнасці дартызан прадушала нзмцаў узмаод.яць ахову камунікацый і ваа.чных аб'ектаў, на што латрабэвалася вялікая волькаоць лвдзвй.
У оувяэі 3 хзтші У віруючых колах Гермааіі, аоабдіва сярод Ваьндых, усв больш расло перакадзнде аб неабходнасці аддовы ад парнапачаткозых. «втадаў адносіц да мясцовага насвлвніцтза з дазіцый грубай сілы, взабход^сці вядзвдня вайвд дад далітычннмх лозунгамх, стварэднв з ліку вавндапалояяых і мадцолага яасбльяхдтэа дапамождых вайсковых фарміраваняяў. Б заявай па
J“TaflB® ^⁰^⁰^ камаедутеы грудай армій "Цэятр" фельд«араал Бок, а фвльдмарвал Брзўхіч прызяаў .тое ракэяяа ЙК вы«а л^ вайяк. І₈ онвлня 19« г. ^,
» «..«»№„,, „„ м.,ш .*,,,,„„ кв₍ж ^^
населінідгза на бок ввыдаў і стварэння аотыбальшавіцкага руху.
Адвав Гімар лічыў паражэнна пад Маоквой часовай з*нвай і равлічваючы на рэванш у летнім яастудленяі. 1542 г. нз прыняў raw драііаноў. 14 снежая, 1941 г. ён аб’явіў Розенбаргу, што as лічыць наабходшш эаклікаць іншыя народы да судрацоўніцтва, каб нв даваць дадотаў для будучых патрабаванняў.
Тым не манш, як оведчыў мамандуючы зойскамі тылу групы армій "Цантр" Шэнквядорф у сваім давадамленні каыандуючаму групы армій "Цэнтр" ад 5 кяіўяя 1942 г. "...Прадаяовы рускіх афіцэраў і мерваванні аб тым, што вялікаД рускай тэрыторыяй чельга кіраваць бвз прыцягн.вння руокіх,прымуоілі камандуючага. гзнерада. яшчэ ў вараоні «інулага года сгварыць мяоцовыя фарыіраваняі і актыўна выкарыс.тоўваць іх для барацьбы оудраць партызая. Стзарэннв іакіх фарміраванняў одгчатку. было .абмввавадым, так як, з аднаго боку, нэ .было воодту з такіді фарміраванняыі., а з другога боау, вншэйшыя інстаяцыі на давалі санкцыі. ла фарміраваннв буйных злучэняяў. Пад уздзеяннвм зімаяй кампавіі зяачна пашыралася думка аб нсабходнасЦі выкарыстаяня рускіх фарміразанняў". Сяачатяу, як овадчыць Шэнкаядррф, быў дадзены дазвол на фармаванцв казацяіх злучанняў, а затым атрымана оанвдыя на павялічэяне існуючых яевялікіх падраздзяланняў да батальёна.
У двраояі 1942 г. у раопарадлэнні Шэнкандорфа. знаходзіліоя 102гі казацкі батальён^ баявыя баталдёны “Бярэзіна", "Волга", "Дняпро", "Дэвіна", йПрыпяцьп, усходні запасвы полк '’Двнтр",. a таксама .20Ія, 221~я, 286я, 339я Руокія каваларыйскія оотні і. 2 украінскія каравульяыя роты (Бабруйрк і ГомалЬ)., У кастрычafsy .1942 г. быў дадзаяа дазвол на фарміраваяне. грузінокіх, арцянокіх, туркестанскіх, каўказскіж, мусульмаяокіх і іншых фарыіраванвяў.
, У канцы каотрычніка 1942 г. кіраўнік аддзала палітыкі ў Міяістэрс
КНІГІ ОНЛАЙН
