Гісторыя Беларусі
кароткі нарыс (у 5-ці частках). Частка V
Памер: 188с.
Мінск 1994
абарона горада ўсмладЕлася на 172в стрэлковую дывізпэ (іаяералмаёр «М.Раманаў) з прыдадзанымі ёй часцямі і асобнаді падраздрчлоннямі. Горад быў аб’яўлвны на есадяам сталомшчы. 3 3 па 9 ліпвня дадраздзллеані дывіэіі вялі корсткін баі з вордгзм на рубяжы ракі Друць, каля г.п. Бялыдічы. рут есабліва эызначылася батарэя капітана Б.Д.Хігрына, яная 4 і 5 лідаяя вяла кравапралітныя оеі з ганвамх Гудэрыяна. Замяніўлы забітага яаводчыка, камбат асабіота дадбіў 6 варож'хх танкаў. ііасмяротна яму ярысвозяа званна Героя Сазацкага Саюза.
He маючы магчымасці ўзяць .аагілёў лабавым ударам в зададу, гітлчраўцы расначалі ўзмоцна.чыя атакх на флачгах дывізіі, фарсірсвалх Днялрэ ў раёпа Шклова і Быхзва і рушылі на Смалацск і. Роолаў. 16 лхпеня, элучкўшся ў Чавуоах, нны акружылі лнхідёў. Лмаль дззояць даён мукна змагаліся абаронцы ў акружэлні, адцягваючы на сябз 6 пяхотяых і танкавах дывізхй. У ноч з 25 яа 25 лінечя на апошнім яасадланні кіраўніксў абароны ганарал М.Ц.Раманаў аддаў загад на ярарыў э асадяанага горада. У чао прарыву ён быў дяжка паранаяы, загінулі далкоўнхкі С.Ф.Куцелаў, І.С.Маэалёў і інш. Гараічная, 23дзёяная абарона .йагілёва адна з жжравых отарояак гісторыі йялікам /йчынаай вайны.
Намнога мацноя, чым раэлічваў зораг, было оупраціўленна савецкіх войск і у даўдаёваусходніх раёнах Баларусі. Асабліва востры і. жорсткі характар яабылі баі ў раёна БабруйоваРагачоваЮіобіна, а такоама за Гомель. Тут абараняліся злучэнні 21й арміі, якой дамавдавэў ганераллайтэнаат В.П.Герасімзнка. Орыярывзючы гомвльскі яадрамаа, войокі знаходзіліся як бы ў баку ад галоўнага ўдару гітлараўцаў. У разгар ' бітвы за Смаленок і магілёў Стаўка і камандаванне Заходаяга фронгу паставхлі задачу войскам лавафлаяговая 21й арміі
13весці актыўную абарояу і нанасці контрудар у, агульным яапрамку на Бабруйск, выйсці ў тнл чагілёўзкай групоўцы ворага і актыўнвді дзаяняямі адця.гяуць ва сяба білы ьорага.
13 ліденя вояскі арміі пдрайшлі. ў кснтрнастўпленяе. 63ці яорлус (камкор Л,.П.Лятроўскі) фарсіраваў Днявро, вызваліў Елобія, Рагачоў і пачаў разяіваць наступлвннв на Бабруйок. Гарманскаа камаядаааяне, заявдаковнае гэтнм воатрнаступленнем, вымушана бкло накіраваць оудраць 21й арміі два армсйскія ксрпуоы з рэзарва групы арміі "Цэятр", а г.отым мчз дзвв пяхотныя дывізіі, якія спычілі настуяленне савецкіх войол.
У гэты перыяд адчайяы рэйд па тылах ворага лравяла кавалерыйская група ў окладза частак 32й, 42й і 47й кавалерыйокіх дывізій. .
22 ліпаня каваларыоты групы фароіраваді раку Пціч і імкліbum ударам прарвадіоя ў раён на захад ад Бабруйсда йны перарэзалі камунікацыі 2й таккавай групы і 2й арміі, захапілі Глуск, Старыя Дарогі, нанзслі ралі'Оўны ўдар на Ао’довічы, Фвльдмаршал Бок вымушаны быў звярнунца за дапамогай ў Есрдін. 3 рэзврвэ галоўнага камандавання оуяраць кавалерыотаў былі кінуты тры давіэіі.
Баявыя дзеянні ў паўднёваусходняй Бвларуоі выклхкалі трывогу іітлвраўокага камандавання і янэ прыняло рашэвде ліквідаваць пагрозу з боку савяцкіх войск, якія дзейнічалі яа флангах груіш армій "Цэнтр" t "яоўдзвяь”. Для гэтага 2я танкевая, група і 2н палявая армія з галоўнага ўоходняга. напрамку былі цавегнуты да ноўдзвнь, каб нанесці ўдар савэцкім войскам у раёне Гомвля і ў флянг асноўным сілам Наўднёвазаходняга фронту, якія абаранялх Ківў Канчатковав рашзнна да гэтаму пыт.аняю, відаць, бчло дрынята паоля наввдваняя 4 жніўня 1941 г. Гітлерам штаба Ф.Бока ў Барасаяа.
Гомальокі яапрамак абаранялі войокі Цэнтралвнага. фрснту (отвораны 24 ліпаня 1941 rj, у оклад якога ўваходзілі 13я і 21я арміі.
Войскі Цэятральнага фронту на толькі мужяа абараняліся, ала і параходзілі ў контряаступдеяне. Раніцай 30 ліпеня часці ІЗЙ арміі нанаслі контрудар у раёне Крычава, разграмілі абараняўшкя яго часці праціўніка і вызвалхлі горад. Ала ранхцай I кяіўня 1941 г. танкавыя злучзняі Гудэрыяна пры дадтрымцы 2га паветранага флоту рушылі на Рослаў і лрычаў. Войскх Цэн
14
■ральпгга фронту апынулісз ў вальаі окладздцх т., : уі,_
раць іх дззнаічалі 25 дывізій ворага, галоўн.'м чі. j /^аJ і мзтаря?аваных. Нв"матлі«ія, п.смленыя ;.ра,.. йктыўн< 'і а'^рспчі.': балмі чаоці не зійглі стрычадь «о. ,знкав.'.ж дараў і лгчалі адпдулаць.
⁷ баж за Гомель садаэдданасвд і мужаасгь нр;., іді сййцы Гс.чельокзгз рарсдяага апалчэннз. Рры абарснй гор.а іараічм ззііауў камісар Оатальёна народнага апалчэшііі ...../нцэзіч, й? смьротга паранены каыандзір палка шюлч; . ,у р.я. ^* : маогія інішя твроі. 19 жніўня, лрарваўыы а^рону ў паёяа Добруз, гітлераўцы ўварваліся на ўскраіну Гомаля. 2 'Ч на 20 «ііўая алошнія абаронцы накінулі праьабярекную чеетку .горзда. й пачатку варасня 1941 г. уся тзрыторня Еаларусі бьіла поўнаоцю акунавана нямецкафалчсцяімі захопяікамі.
Абарончыя баі оавецкіх волск на тэрыторйі Беларусі латам 1941 г. з’явіліся важная падзояй цачаткомга перыяду Вялікал Айчаннай ваяны. Часці Чырвонай Арміі аказвалі ўпартав супраціўлвннв .чоцяая гітлераўскэй грудоўцы і сваімі самаадданымі дзеяннямі ў пэўнай марй сарвалі нланы агрэсара. Гвраізм і самаадданасць саввцкіх воінаў і населыііцтва Боларусі адыгралі вялікую ролю ў зр^ве фашысцкага плана "маланкавая вайны", у дэўнай мары спрыялі таму, што Стаўка ВГК змагла сканцэнтраваць рэзврвы і ў.мацаваць абарсну на маскоўскім напрамку.
ІуіКх/л праооўваннем ў глыб савацкай тэрыторыі вораг пас— тавіў пад пагрозу яыццёва важная цэнтры краіны, у тшц ліку Беларуаь. Абс?аноўка ўокладнялася тым, што ў дрыфрантавых раёнах была дэзаргаяізавана праца транспартнкх ^мунікацый. У такіх умовах вельмі ўскладнілася дэвйнасць .. мбілізацыі ладокхх і матэрыяльных рэоурсаў яа датрэбы ^йяы, забканячэнню і парадыолекацыі юасв.
J раёнах, аб’яўленых на вавнным сгановішчы, уса функцыі дзяржаўнай улады аа пытаннях абарояы, аабясцячэнню грамадсаага парвдву і двяржаўнай бяопекі перадаваліоя вавнньш уладам. іЫметаа складаныя абставіяы, у нкіх апйнулаоя креіна, вымусілі йязсііі яа «фсмуэ шраліяад. !»>!■ чнага" дзяржаўаага і лаавяага «іраўйіцтва. Наджганнш оргаялн.'ялі * сканцэнтраваў у csaix р/^ усж :^ўжт< ^^ .s» ^з^^ў
15
• . . ' !fl!«i (EKA) nap хіраў.ііцтвам Стэліна, які Фў
, : ’.зрівня. Н^чэ ренеЧ, Z3 ч^рвоня йчла створана
Стаўкл I ' на Камсндаванкя.
,у сялч : абставінзх лвршчх дзён ваоы адяой з галоўHLX ; ■ । мабілізацыя ыаннаабавязаяых у рады Чырвонай
Армі і.
Адімк х. " лпв наступланне зорага па сутнаоці сарвала. нравядьвнг :■" :іхі зацыі ў заходніх абласцях БСФ, дзв былі прызк. і лік; асобныя катэгорыі камагднапалітычнага і радаво/а ^w’ jy. He ’’далося юўнасцю правасці «йбілінацыю і ў .„ін.^ая збласці. У асноўннм арганізавана драйшла'мабілізанын to.’ ^ ў ■♦ з 10 абласцея БОФ Віцебскай, .«гілёўснал, Гс.ельсяол і палескай. На прзцягу чврвонякніўня Г*4І г у Чырво.уы г.рлг з рэопуйлімі было мабхліаавана больш 500 тйсяч uaxaBOK, арміі бйло пврададзапа 2,5 тыо. аўтаматан; больш ээ 35 Tae. конвй. ііа агульнай і дартыйнай мзбілізацыі ў дзекчу:. армію было яакіравака 26,5 тыс. камуністаў (больга <М уснго складу КіКб)Б)і больш за ISO тыс. каксамолыіаў.
Другс.. на мвнш значнай задачай была эзакуацыя людзвй і матзрыяльнйх каштоўнасцей ва ўсходнія раёны краіны.У адяосна кароткі пврыяд на ўоход было эвакуіравана звыш 1,5 млн. чалавок, болел 190 дзіцячых устансў з 16,5 тыс. дзяцей. ііравод 'іліся дэмантэж і эзакуацыя абсталявання прадпрывмстваў. /сяго з Беларусі, было эвакуірава.ча звыш 120 прадпрывмсмаў, дэманціравана і адпраўлена на уоход 3200 мегалаапрацоўчых стеікоў, 8933 тэкстыльныя, швейныя, скураабутковыя і трйкатакныя чашыны, 8664 даторы, .3366 вагонеў гатов вай прадунцйі і оыравхны. 3 пяці ўсходніх абласцей было эвакуіравана 5 тыо« трактараў, 223 камбайны» іоб малатарннў, вывезвна і дерагнана звыш 674 тысяч галоў кывёлы (без коней), 93,6 тьіс. то.ч зврня.
Насельніцтва Белэрусі прымала масавы ўдзел ў будаўніцтве абарончых аб’вктаў і рубяпоў, дза бнло зя.чята каля 2 млк. чалавок.
3 даораахвотнікаў, якія на падлягалі лрызыву ў армію, былс створана 78 знішчалыгіх баталвёнаў (звчш 13 тыо. чалавек) і больл «з 200 фарміраванняў народнага ьпалчэнчя Ібслм 13 тыс« чадзвек), які і в»лі баравьбу з дзсанг.імі Ч/ііНіўііі.'і, іііііёнйм', ахоўвэлі іЦіі'Нол'. г>і аг ектн, ’ і; ■•Г Ч оота нн. ’.ІП'' пуііжі і Г.д. і че, шы , аірч > •
16
лі драводзіад звакуацыю яасвльяідгв» : матэркялі . оў ‘ насце.ч црымалх ўдзвл у знішчэчні важных аб’актаў, яаб no дасталіся ворагу.
ірзсй адзшчыць, што ўса гэтыя мараг.рыамотвы праводзіліся " взльш сшехя тзрміяы, ў складапай лрыфрантавой абстаноўцы, корсжаг? вааянага лраціста.яяня, пад сіотэма^чнымі артыларыйскхш абстрэлаях, налётамі варожай авіацыі. У гэтых абс'каіна;: цяжка было пазбагчуць неразбярыхі, з’яўлення шмаліХ падчннх слухаў, настрояў, чаму ў эяачнай меры садзвйнічала амаль поўная адсутнасць аб’ектыўнай інфармацыі аб падзаях на Фронцо, канкрзтных і яоных устаяовак як паводзіць сяба яасельнхцтву.
У жнілу дрзвадззнюгэвакуацыйнйх марапрыамотваў гоамалокае і окаяамхчнае теццё ва ўсходніх абласцях Беларусі было ў значнай сгупанх паралізаваяа, што цяжкім грузам лягло яоп“ цлачы тых, хто на змог эвакуавацца яа ўоход.'
. Акупаваўш Беларусь, гітлараўцы устанавілі Яа яе тэрыторыі так вваны "новы парадак" акупацыйны рэжші, які з’яўскага J™³⁸™* ў ^ *^ннай палітыкі гарыан• скага ^шыжу ў адносіяах заваяваных тзрыторый і яародаў ■ дэалагхчдая аоновай гэтай яалітыві былі чалавеканенавісвіцтэорых нацыотаў аб "расавай пзраваза" нямецяай нацыі над хяшыш народамх, яаабходнаоці пашкрэння "жыццёвай драсторы” для намцаў, Ьрава» на сусветнаа панаванна "трвцяга Рэйха"
Балзрусь за сваю шмамякавую .гіогорыю не адэін раа станавхлася ахлярай хншазашшх захопнікаў. Дле такой жороткай акуцацнх, як г>та &ло ў апошяюю вайяу, яяа яшчз на вадала. 16 л паяя 1941 г. гхтлер заявіў, што сазецкія тэ^огЛ па:^тлавечна тоаньі да Рвйха',,у аоя°*сг^ ззодзхода да таго, цынхчна гаварыў ёв, «аб асдоіць валізарны пхрог ,з іым, каб мы, падершйа, авалодалі ім, падру°в’ Іравалі ¹¹ ^Paw» эйсплуатавалі". Гітлараўод пера за ўсе лхквхдавалх оавацкі дэяргаўны лзд, царакрэслілі тэрытарыяльную цэласнаоць рэспублікі, увялі сзой адмініотмцый№ падзал. йв, І₈рытОрыЯ Вхцабовай. Жхл^й, ₈^м
’ У°ХОдаія ^^ ^яокай і яекалькі раёяаў Лалес= абласцей былх. адяасаны да так зваякй "воблаоці эрмв&:кага ^у групы армій ^р. улада ,Я гэтай «ры“ ходзілася ў руках ваааных. Wmm ор.як эе; ^ гэтай
17
тэрыторыі. быў штаб тыла груп
КНІГІ ОНЛАЙН
