Гісторыя Беларусі старажытных часоў
Выдавец: Народная асвета
Памер: 117с.
Мінск 2000
тастычнымі (неверагод
нымі), дзівоснымі вобра
замі.
Падсёчна земляробства, для вядзення
агнявбе зем якога высякаўся і спаль
лярббства (§ 9) ваўся на адпаведным участ
ку лес, карчаваліся пні, a
попел служыў у якасці
ўгнаення.
Паляванне пошук і праследаванне дзі
(§ 3) кіх звяроў і птушак з мэ
тай іх здабычы.
Печдбмніца гліняная печ для атры
(§ Ю) мання з балотнай руды по
рыстай масы (крыцы) і
крычнага жалеза.
Плёмя (§ 6) аб’яднанне некалькіх ро
даў, якія звязаны паміж
сабой агульнасцю пахо
джання.
Праславяне агульныя продкі стара
(§ 8) жытных славян.
Прырбдны падзел працы паміж муж
падзёл працы чынамі і жанчынамі, дарос
(§ 3) лымі і дзецьмі, маладымі і
старымі.
105
Рбдавая аб калектыў (невялікая група)
шчьіна (§ 6) старажытных людзей, якія
Рэлігія (§ 7) звязаны паміж сабой сваёй
Скульптура (§ 7) роднасцю, агульнасцю па
ходжання і вядуць агуль
ную гаспадарку.
уяўленне старажытных
людзей аб звышнатураль
ных сілах, якія існуюць у
прыродзе.
від мастацтва, які звязаны са
стварэннем аб’ёмнага воб
раза.
Спажывёцкая такі від гаспадаркі, пры
(або прысвойва якім старажытны чалавек
ючая) гаспадар браў ад прыроды ўсё ў га
ка (§ 5) товым выглядзе.
Старэйшына кіраўнік роду або племені,
(§ 6) самы вопытны і звычайна
сталы чалавек.
Стаянка (§ 2) месца пасялення перша
бытнага чалавека.
Чбвен (§ 5) лодка, выдзеўбаная з су
цэльнага ствала дрэва.
Эра (Ув.) момант, з якога вядзецца
летазлічэнне, а таксама само
летазлічэнне. Дастаткова
працяглы прамежак часу.
Літаратура для пазакласнага чытання
Кнігі да раздзела I
Маўр Я. Чалавек ідзе. Мн., 1989.
Аповесць напісана ў форме цікавай экскурсіі ў глыбіню вякоў, калі чалавек робіць першыя крокі на світанку сваёй гісторыі.
Чарняўскі М. М. Страла Расамахі. Мн., 1985.
Кніжка прызначана для юных чытачоў. У выглядзе кароткіх нарысаў расказваецца пра розныя здарэнні і падзеі з жыцця людзей каменнага веку: авалоданне агнём, паляванне, рыбалоўства, развіццё земляробства і жывёлагадоўлі. Нарысы напісаны на падставе археалагічных даследаванняў. Кніга мае цудоўныя ілюстрацыі.
Чарняўскі М. М. 3 глыбінь тысячагоддзяў. Мн., 1976.
У кнізе ў папулярнай форме апавядаецца пра жыццё чалавека на тэрыторыі Беларусі ў каменным веку, яго заняткі, побыт, вераванні, матэрыяльную культуру.
Караткевіч У. Зямля пад белымі крыламі: Нарыс.
Мн., 1992. (Раздзел: «Праз дым стагоддзяў».)
Размова вядзецца пра прыроду нашай краіны, яе жывёльны і раслінны свет, пра фальклор і этнаграфію, пра сівую мінуўшчыну і сённяшні дзень.
Штыхаў Г.В. Галасы далёкіх продкаў. Мн., 1968.
Расказваецца аб захапляючых пошуках і незвычайных знаходках беларускіх археолагаў, аб паселішчах, якіх даўно няма, аб падзеях, што адбываліся калісьці на землях Беларусі.
107
Кнігі да раздзела II
Ненадавец A. М. Святло таямнічага вогнішча. Мн., 1993.
У кнізе прапануюцца артыкулы, прысвечаныя пакланенню людзей дрэвам і камяням, вужам і гадзюкам. Тут змешчаны аповеды пра Перуна і жывых прадвеснікаў лёсу: пеўня, зязюлю, крумкача і інш.
Чарняўскі М. М. Бронзавы век на тэрыторыі Беларусі. Мн., 1981.
У кнізе на аснове археалагічных раскопак старажытных помнікаў апавядаецца пра першабытнаабшчынны лад на тэрыторыі Беларусі ў эпоху з’яўлення першых металаў, распаўсюджання земляробства і жывёлагадоўлі.
Чарняўскі М. М. Вогнепаклоннікі. Мн., 1996.
У папулярных нарысах расказваецца аб жыцці старажытных людзей, прыладах працы, земляробстве, жывёлагадоўлі, зараджэнні духоўнай культуры.
Міфы Бацькаўшчыны /Склад. У. А. Васілевіч. Мн., 1994.
У кнізе паказаны народныя ўяўленні аб старажытных багах, нячысціках, якімі насяляў калісьці беларус сваё жыллё, наваколле і ўвесь свет. Прыводзіцца шмат вобразаў самабытнай беларускай міфалогіі.
Штыхаў Г. В. Ажываюць сівыя стагоддзі. Мн., 1974, 1982. (Раздзел: «Нямыя сведкі гісторыі».)
Юны чытач пазнаёміцца са шматлікімі археалагічнымі раскопкамі помнікаў ранняга жалезнага веку, у якіх прымалі ўдзел многія школьнікі Беларусі, з тым, як цікава праходзілі паходы па роднаму краю.
АСНОЎНЫЯ ДАТЫ ПА ПСТОРЫІ БЁЛАРУСІ СТАРАЖЫТНЫХ ЧАСОЎ
24 тыс. гадоў да н.э. Найбольш старажытная стаянка
чалавека ў Беларусі (в. Юраві
чы на Прыпяці, Калінкавіцкі
раён)
21 тыс. гадоў да н.э. Стаянка каменнага веку каля
в. Бердыж на Сожы (Чачэрскі
раён)
Каля 2000 г. да н.э. Заканчэнне каменнага веку
і пачатак бронзавага веку ў
Беларусі
Каля 700 г. да н.э. Жалезны век у Беларусі
500 г. н.э.
ЗМЕСТ
Слова да вучняў ..................................... 3
Як карыстацца падручнікам ........................... 4
Уводзіны. Датаванне падзей .......................... 8
Раздзел I
Жыхары на тэрыторыі Беларусі ў каменным веку
Тэма 1. Найстаражытнейшыя людзі .................... 15
§ 1. Пранікненне людзей на тэрыторыю Беларусі ... —
§ 2. Першыя стаянкі людзей і іх побыт........ 19
§ 3. Заняткі старажытных жыхароў Беларусі ... 24
Т э м a 2. Жыццё старажытных людзей у пасляледавіковы перыяд ............................................ 29
§ 4. Паступовае засяленне тэрыторыі Беларусі. —
§ 5. Гаспадарчая дзейнасць .................. 35
§ 6. Супольнасці людзей каменнага веку. Мацярынскі род ..................................... 40
§ 7. Зараджэнне вераванняў і мастацтва ў людзей каменнага веку ................................ 44
Абагульненне да раздзела I ......................... 51
Раздзел II
Жыхары Беларусі ў бронзавым і жалезным вяках
Т э м a 3. Старажытныя жывёлаводы і земляробы ...... 55
§ 8. Рассяленне індаеўрапейскіх плямён ....... —
§ 9. Пераход ад спажывецкай да вытворчай гаспадаркі ....................................... 60
§ 10. Роля металаў у жыцці старажытных людзей ... 68
§ 11. Утварэнне бацькоўскага роду............ 74
Т э м a 4. Культура нашых продкаў .................. 80
§ 12. Народныя вераванні і святы ............. —
§ 13. Бытавыя звычаі і абрады ............... 86
§ 14. Развіццё старажытнага мастацтва........ 91
Абагульненне да раздзела II ........................ 97
Заключэнне ......................................... 101
Тлумачальны слоўнік гістарычных паняццяў............ 102
Літаратура для пазакласнага чытання ................ 107
Асноўныя даты па гісторыі Беларусі старажытных часоў .... 109
Вучэбнае выданне
Штыхаў Георгій Васільевіч Пляшэвіч Уладзімір Канстанцінавіч Фядута Вера Уладзіміраўна Паноў Сяргей Веньямінавіч
Гісторыя Беларусі
старажытных часоў
Вучэбны дапаможнік для 4 класа агульнаадукацыйнай школы з беларускай і рускай мовамі навучання
2е выданне
Рэдактар Л. А. Цімафеева. Вокладка мастака Б. Г. Клюйко. Мастацкія рэдактары Р. С. Фралоў, Л. А. Дашкевіч. Тэхнічныя рэдактары М. I. Чаплавоцкая, 3. У. Раманкевіч. Камп’ютэрная вёрстка Т. I. Галубец. Карэктар С. Т. Асташэвіч.
Падпісана ў друк з дыяпазітываў 29.01.2002. Папера афсетная. Фармат 60х90*/₁в. Гарнітура школьная. Афсетны друк. Умоўн. друк. арк. 7+0,25 форз. Умоўн. фарбаадбіт. 29. Ул.выд. арк. 4,22+0,4 форз. Тыраж 146 600 экз. Заказ 413 .
Выдавецкае рэспубліканскае унітарнае прадпрыемства «Народная асвета» Дзяржаўнага камітэта Рэспублікі Беларусь па друку.
Ліцэнзія ЛВ № 4 ад 08.09.2000. 220600, Мінск, праспект Машэрава, 11.
Рэспубліканскае унітарнае прадпрыемства «Мінская фабрыка каляровага друку». 220024, Мінск, Каржанеўскага, 20.
(Назва і нумар школы)
Адзнака вучню
Навучаль Імя і прозвішча вучня Стан вучэбнага за карыстанне
ны год дапаможніка вучэбным
пры атрыманні дапаможнікам
20 /
20 /
20 /
20 /
20 /
БРОНЗАВЫ
>^^ BEK
ЖАЛЕЗНЫ ^ ВЕК
Перыяд, калі паяўляюцца вырабы з медзі і бронзы.
На Беларусі пачаўся каля 2000 — 1800 гадоў да н. э.
Перыяд у гісторыі чалавецтва, калі людзі навучыліся здабываць жалеза. На Беларусі пачаўся каля 700 года да н. э.
ISEN 9851205486
НАРОДНАЯАСВЕТА’
4
КНІГІ ОНЛАЙН
