Краязнаўцы Віцебшчыны другой паловы XX - пачатку XXI ст.
біябібліяграфічны даведнік
Мікалай Півавар
Выдавец: Кнігазбор
Памер: 372с.
Мінск 2010
Тв.. Падзеі 1812 года на Дрысеншчыне // Памяць: Гісторыкадакументальная хроніка Верхнядзвінскага раена. — Мн.: Паліграфафармленне, 1999. Кн. 1. — С. 6265; (разам з А.Ф. Бубала) Жыццё на перадавой: [М.І. Хандогін] // Памяць: Гісторыкадакументальная хроніка Верхнядзвінскага раёна. — Мн.: Паліграфафармленне, 2000. — Кн. 2. — С. 253254; (разам з А.Ф. Бубала) Нашы «дзяды Талашы» // ДзП. — 1991. — № 87. — С. 3
Літ.: Валынецкі музей І.Д. Чэрскага // Памяць: Гісторыкадакументальная хроніка Верхнядзвінскага раена. — Мн.: Паліграфафармленне, 2000. — Кн. 2. — С. 322323.
ШЫМУКОВІЧ СЯРГЕЙ ФАДЗЕЕВІЧ (28.05.1974, г. Дзісна Міёрскага раёна Віцебскай вобл.), гісторык, краязнаўца. Кандыдат гіст. навук (2000). Сын Ф.Л. Шымуковіча. Скончыў Дзісненскую СШ Міёрскага раёна, гіст. факультэт БДУ (1996), аспірантуру пры РІВШ БДУ (1999). Працаваў метадыстам у РІВШ БДУ (2000), дацэнтам у Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (з 2003).
Даследуе гісторыю г. Дзісны, гарадоў Падзвіння, займаецца параўнальным аналізам шляхоў развіцця гарадоў Беларусі. Цікавіцца гісторыяй роднага краю пачаў пад час навучання ў Дзісненскай СШ. Значны ўплыў аказалі бацька, Ф.Л. Шымуковіч і настаўніца гісторыі Марыя Іванаўна Дзехцяронак. Пад час навучання ў БДУ уплыў аказала кандыдат гіст. навук, дацэнт Валянціна Анатольеўна Цяплова.
Аўтар курсавых і дыпломнай работ, прысвечаных гісторыі
Дзісны, напісаных на аснове архіўных матэрыялаў («Гісторыя Дзісны і наваколляў»), частка якіх лягла ў аснову артыкулаў, напісаных для кнігі «Памяць» Міёрскага раёна. Аўтар артыкулаў у перыядычным друку на краязнаўчыя тэмы. Рыхтуе кнігу па гісторыі горада Дзісны.
Перадаў шэраг пісьмовых матэрыялаў і артэфактаў па гісторыі Дзісны ў краязнаўчы музей Дзісненскай школыінтэрната.
Тв: Артыкулы у навуковым друку і кнізе «Памяць»: Развіццё прамысловасці ў Дзісне. Занятак насельніцтва // Памяць: Псторыкадакументальная хроніка Міёрскага раёна. — Мн.: Бел. навука, 1998. — г ГанДаль У Дзісне // Тамсама. — С. 120122; Будаўніцтва і народная гаспадарка // Тамсама. — С. 123127; Насельніцтва Дзісны ў XIX ст. Змяненні сацыяльнага і этнічнага складу жыхароў // Тамсама. — С. 129131; Деятельность частных благотвормтельных обдеств г. Полоцка, конецХІХ нач. XX в. // Беларускі горад у часе і прасторы: 500 гадоў Полацкай магдэбургіі: зборнік навуковых прац. — Наваполацк; Мн., 2001. — С. 134—142.
Артыкулы ў перыядычным друку: Заняткі нашых продкаў // СП (М). — 2000. — № 4. — С. 4; Залаты час горада// СП (М). — 2000. — № 50. —С. 2; Трагедыя ў Дзіснеўчэрвені 1942 г. //СП (М). — 2000 — № 54 — С. 3; Гаспадарчае жыццё ў партызанскіх зонах // МН. — 2003. — 16 снеж. — С. 2.
Літ.: Анкета «Краязнаўцы Віцебшчыны». Шымуковіч С.Ф. (6.04.2010) // Асабісты архіў М.В. Півавара.
ШЫМУКОВІЧ ФАДЗЕЙ ЛАЎРЭНЦЕВІЧ (27.02.1935, в. Баркоўчына Мікалаеўскай гміны Дзісненскага пав.. цяпер Міёрскі раён Віцебскай вобл.), краязнаўца. Скончыў Акунёўскую СШ (1955), фізікаматэматычны факультэт ВДПІ (1969). Працаваў старшынёй Сцефанпальскага с/с (1960), нам. старшыні калгаса (19611964), настаўнікам. дырэктарам Акунёўскай СШ (19641973), дырэктарам Дзісненскай школыінтэрната (19741979), завучам Дзісненскай БШ (19791984), ваенруком у Дзісненскай СШ (19841995).
Вывучаць край стаў з 1969 г., калі пачаў працаваць у Акунёўскай СШ. Разам з ваенруком А.У. Людскім высвятлялі лёсы жыхароў мікрарэгіёна школы ў гады Другой сусветнай вайны. Склалі спіс землякоў удзельнікаў рэвалюцыі і грамадзянскай вайны, Вялікай Айчыннай вайны. 3 часам тэматыка
325
пашырылася і стала комплекснай, аднак асаблівую ўвагу надае даследаванню жыццёвых шляхоў землякоў, гісторыі вёсак у раёне, г. Дзісны.
Сабраў значны маэрыял па гісторыі 4й Беларускай партыз. брыгады (успаміньі партызанаў, якія жывуць у Беларусі, Казахстане, Расіі, Украіне). Аднак ад стварэння кнігі па гісторыі брыгады прыйшлося адмовіцца з прычыны складанасці стварэння аб’ектыўнай карціны дзейнасці злучэння, таму што большасць удзельнікаў распавядалі пра падзеі суб’ектыўна, аддаючы перавагу асабістым перажыванням і эмоцыям. 3 пераездам у г. Дзісну на пасаду дырэктара школыінтэрната зацікавіўся пытаннем вызвалення горада ад фашыстаў у 1944 г. Правёў апытанне мясцовых жыхароў. былых салдат, якія вызвалялі горад, і высветліў шэраг важных дэталяў.
Браў актыўны ўдзел у афармленні музея Героя Савецкага Саюза Кузьміна, камандзіра 1й танкавай роты 159й танкавай брыгады, якая вызваляла г. Дзісну ў 1944 г.
Аўтар шэрагу публікацый на старонках рэспубліканскага і мясцовага перыядьічнага ДРУКУ («Рэспубліка», «Звязда», «Сельская газета», «Народнае слова», «Міёрскія навіны»). Займае актыўную грамадскую пазіцыю. Вядзе палеміку адносна лёсу г. Дзісны, знікаючых вёсак, удакладнення матэрыялаў і дапаўнення кнігі «Памяць» Міёрскага раёна.
Узнагароджаны Граматай Вярхоўнага Савета БССР (1972), Пахвальнай граматай МА БССР(1975).
Тв ■ Вятры ваенных навальніц// КР. —1989. — № 7476; I майская сталасць // КР. —1990. — № 15,16, 1820' Багацце думак і натхненняў // КР. — 1990. — № 72. — С. 3; Партызанскімі сцежкамі // СП (М). — 1990. — № 40. — С. 3,4; He сорамна азірнуцца // СП (М). — 1990. — № 68; 3 далёкага мінулага // СП (М). — 1991. — № 14. — С. 4; У далёкім 41 м // СП (М). — 1991. — № 59. — С. 2; Камбрыг // СП (М). — 1991. — № 62. — С. 2; У грозным 41 м // СП (М). — 1991. — № 79. — С. 2; Хто ж вызваляў Дзісну? // СП (М). — 1991. — № 100. — С. 3; Учора, сёння //СП (М). — 1991. — № 106. —С. 2; Мужычок//СП (М). — 1992. — № 12. — С. 2; Аб Памяці для памяці // СП (М). — 1992. — № 24. — С. 3; Памяць // СП (М). — 1999. — № 42. С. 2; Незаслужана забытая // СП (М). — 1999. — № 46. — С. 3; Звычайны чалавек // СП (М). —1999. — № 53. — С. 3; Паміраючы горад // СП (М). — 2000. — № 10. — С. 3; Мы і рэлігія // СП (М). — 2001. — № 41. — С. 2, 4; Імёны на абеліску // СП (М). — 2001. — № 58. — С. 2; Зямля і людзі // СП (М). — 2001. — № 75. С. 3, Лёс салдата // МН. — 2002. — № 16. — С. 2; 170 гадоў таму // МН. — 2002. — № 71. — С. 2; Беларусь у агні 1812 г. // МН. — 2002. — № 93. — С. 3; Жыццё для людзей // МН. — 2003. — № 3. — С. 2; Пра нашу памяць і беспамяцтва // МН. — 2003. — № 68. — С. 2; Жыву пад гэтым небам // МН. — 2003. — № 73. — С. 2; Шалаш не месца для шчасця // МН. — 2003. — № 86. — С. 3; Усё жыццё — экзамен на сталасць // МН. 2004. — N° 23. — С. 2; Перамога вырашалася на фронце, а кавалася ў тыле // МН. — 2004. — № 37. — С. 3; I салдат і хлебароб // МН. — 2004. — № 53. — С. 3; Танкіст з Дзісны // МН. — 2004. — № 78. — С. 3; Малая вёска — калыска // МН. — 2005. — № 4. — С. 3; Знішчальнік танкаў // МН. — 2005. — № 10. — С. 3; Мінамётчык з Дзвіны // МН. — 2005. — № 18. — С. 3; Толькі ўспаміны // МН. — 2005. — № 28. — С. 3; Mae аднавяскоўцы ў Вялікай Айчыннай вайне // МН. — 2005. — № 35. — С. 3; Лёсы, зламаныя вайной // МН. — 2005. — Ns 3738. — С. 5; Радзіма ў чалавека адна // МН. — 2005. — Ns 65. — С. 5; Якое заўтра ў Дзісны // МН. — 2005. — № 69. — С. 2; Нарадзілася і памерла // МН. — 2005. — № 86. — С. 4; Патрыятызм і краязнаўства // МН. — 2005. — № 92. — С. 2; Яленскія з Акунёва // МН. — 2006. — № 3738. С. 3, Настаўніца першая мая // Тамсама. — С. 4; Маладосць, аддадзеная флоту // МН. — 2006. — № 59. — С. 2; Рэха вайны // МН. — 2006. — 20 чэрв. — С. 3; Праз віхуры грозныя // МН. — 2007. — № 41. — С. 2; Людзі вогненная прафесіі // МН. — 2007. — № 63. — С. 4; Ахова здароўя ў Дзісне // МН. — 2007. — № 99. — С. 3.
Літ.: Анкета «Краязнаўцы Віцебшчыны». Шымуковіч Ф.Л. (30.06.2008) // Асабісты архіў М.В. Півавара; Ліст Ф.Л. Шымуковіча да М.В. Півавара (30.06.2008) // Тамсама.
ШЫНКЕВІЧ АЛЯКСАНДР МІКАЛАЕВІЧ (8.04Л956, г. Орша), краязнаўца. СкончыўСШ № 5 г. Оршы (1973). Працуе на заводзе «Чырвоны Кастрычнік» (цяпер фірма «Лёс») наладчыкам радыёэлектроннай апаратуры.
У краязнаўства прыйшоў з зацікаўленасці фатаграфіяй. Пачаў здымаць помнікі гісторыі і культуры, а потым і збіраць матэрыялы пра гісторыю краю. Свядома займацца краязнаўчымі росшукамі пачаў з 1980 г. Падрыхтаваў рукапіс «Остаткн древннх поселеннй на Оршаніцнне» (1984, не выдадзены), матэрыялы якога выкарыстоўваліся пры падрыхтоўцы пазнейшых кніг аўтара. Значную ролю ў станаўленні цікавасці да вывучэння роднага краю аказалі А.М. і Э.А. Ляўковы.
Комплексна даследуе Аршаншчыну. Аддае перавагу вывучэнню помнікаў гісторыі, культуры і прыроды. На працягу 30 гадоў
праводзіць пошук, вывучэнне, картаграфаванне, фотафіксаванне, складанне апісанняў аб’ектаў мінуўшчыны. Склаў карты помнікаў даўніны Оршы і ваколіц. У апошні час актыўна вывучае культавыя камяні і палеанталогію Аршаншчыны. Сабраў палеанталагічную калекцыю (каля 1000 адзінак), калекцыі замалёвак і здымкаў культавых камянёў, каменных крыжоў
326
і надмагілляў Асабіста выявіў шэраг гарадзішчаў, паселішчаў, курганоў, каменных крыжоў (гарадзішча каля в. Лешча, курганы паблізу вёсак Ламачына і Горная Веравойша, селішчы ў ваколіцах вёсак Ляўкі. Рэпухава, Прыдняпроўе, Ларынаўка, культавыя камяні каля вёсак Гацькаўшчына, Стражава, капішчы паблізу в. Ларынаўка і Вусцянскага гарадзішча і інш.).
Браў актыўны ўдзел у стварэнні Аршанскага клуба гісторыі і старажытнасцяў «Повязь». Адзін з арганізатараў правядзення фотавыставы, прысвечанай помнікам гісторыі і культуры Оршы: [без назвы] (1987, фае кінатэатра «Перамога»), «Помнікі старажытнай архітэктуры Аршаншчыны» (1988, фае кінатэатра «Перамога»), «Ворша: погляд у мінулае» (1988, кафе «Молодежное», г. Орша), «Мастацтва старажытнай Аршаншчыны» (1989, фае кінатэатра «Перамога»), у чытальнай зале бібліятэкі ім. A. С. Пушкіна ў г. Оршы (1994), да гадавіны атрымання Оршай Магдэбурскага права (1996).
Аўтар кнігі «Аршанская даўніна» (1992), якая стала першым значным выданнем у другой палове XX ст„ у якім абагульняліся звесткі пра помнікі гісторыі і культуры Аршаншчыны. Некаторыя артыкулы з выдання былі змешчаны ў кнігах «Памяць», прысвечаных Оршы і Аршанскаму раёну, а таксама ў зборніку «Аршанская мінуўшчына». 3 дапамогай Аршанскага аддзялення БДТАПГіК выдаў шэраг буклетаў серыі «Гісторыя аднаго помніка»: «Кутемнскнй монастырь в Орше», «Аршанскае замчышча», «Ільінская царкваўОршы», атаксамабрашур: «Аршаншчынастаражытная», «Орша — взгляд в прошлое», «Кутеннская лавра: страннцы нсторнн», «Аршаншчынаўадлюстраваннях», «Падарожжапа Дняпры». Аўтар кніг (у электронным варыянце) «Фальклорная спадчына Аршаншчыны» (2003), «Очеркн о земле оршанской» (2005), «Оршашцнна: мнр нскопаемых» (2005). Распрацаваў карту «Помнікі даўніны на Аршаншчыне» (уключае 170 аб’ектаў).
КНІГІ ОНЛАЙН
